# Norway

u hata nu **Norway (挪威)Nuo-uy (挪威)**

u **Nuo-uy (挪威)** sa i labu nu Europe (O-Cuo 歐洲), itiza i 62 00 N, 10 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 323,802 km2.

u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 304,282 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 19,520 km2.

hamin nu tademawan sa 5,627,400 (2026).

kakalukan umah sa 2.70%, kilakilangan umah sa 27.80%, zumaay henay umah sa 69.50%.

## **kanatal nu tapang a tuse (首都)**

u tapang tusu nu kanatal sa u Oslo (奧斯陸).

## **kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)**

kakinging nu kanatal demiad sa 17 bulad 5 demiad.

## **tabakiay a tapang nu kanatal (元首)**

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Harald V, micakat a demiad sa i 1991 a mihca 1 bulad 17 demiad.

## **cungli (總理)**

u cunli nu Norway (挪威) ayza sa ci Jonas Gahr Støre (Ap) (2021–), micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 10 bulad 14 demiad.

對明訥戰役(slaget ved Minne)的描繪，畫中交戰雙方分別為由「盲王」馬格努斯（馬格努斯四世）和王位覬覦者西古德·斯勒姆貝(Sigurd Slembe)率領的叛軍和得到教會和貴族支持的英厄一世·哈拉德松(Inge 1. Haraldsson)。由Wilhelm Wetlesen繪於1899年
## **likisi atu lalangawan nu Nuo-uy (挪威)**

namaka amisay nu Ze-e-man tademaw namaka kunyen pic siw sep mihcaan malingatu mabuwah, katukuh tu kunyen cay sep nem nem mihcaan u iluc tu nu Tan-may kina midebungay tu Ing-ke-lan, saan tu hucunu "Wi-ci zitayan", u O-cuo nu mukasi atu cungseci nu laadan a nikaydaan nu zitayan. mitahaway nu Wi-cin-tademawm, itida ku nuheni i Lan-de subal, Fa-luo subal, Pin-taw, Ke-lin-lan subal idaw ku nipatidengan tu babulawan nu kitidaan, itida i cay sep tu hedek nu secian nai' ku wantan mueneng i Mei-cuo-niw-hun-lan sa. caay kaw kukung ku nuheni, itawya nipisiwbay sa, itida satu mueneng i liklik nu O-cuo dadipasan atu sasauwacan. idaw ku nipikilukan tu kunyen wal lu siw mihcaan naw midebungay ku nuheni tu Pay-can-tin-ti-ku nu heitayan milalaw tu Pei-huy. u kitidaan nu heni main ku O-cuo, pasu In-ke-lan a Tan-may kitidaan, Ci-hu-luo-se, Fa-kuo a Nuo-man-ti sa.

從北方日耳曼人從公元790年開始擴張，直到公元1066年丹麥人的後裔征服英格蘭，一般稱之為「維京時代」，是歐洲遠古時代和中世紀之間的過渡時期。維京人是著名的航海家，他們在得蘭群島、法羅群島、冰島、格陵蘭島，都設立了殖民地，在10世紀末曾不定期地在美洲紐芬蘭居住過。他們不僅是海盜，也同時進行貿易，甚至定居在歐洲沿海和河流兩岸。有記錄說公元839年他們曾作為拜占廷帝國的雇傭兵征服北非。他們的殖民地遍布歐洲，包括英格蘭的丹麥區、基輔羅斯、法國的諾曼第等等。

katukuh tu hedek nu Wi-cin zitayan, kya Pei-o siteked satu kina kanatal atu kuo-wan, tawya miala tu kilisetu kiwkayan, malingatu micumud tu cung-se-ci.katukuh tu nikatabaki nu O-cuo dumaaca nu kanatalan tu icelang nu Kuo-wan, idaw tu ku sapiwawies tu Wi-cin kukungan, haymaw satu malawpes kina Wi-cin. kya wal lu sep mihcaan a Nuo-wi nu adidi'ay nu kanatalan. tadaangangan nu Wan-kuo ci Si-hu-e, Huo-la-cia-lan, A-e-fuo-hay-mu atu A-ke-de-e, Ka-e-ma-lein " Kalmarunionen" , cay lu siw pic mihcaan- cay lim tu lu mihcaan" u cay sip seci hedek katukuh cay nem seci tu kalingatuan u Tan-may, Zuy-tin atu Nuo-wi masakumiay nu se-kan a Na-wi-ya kanatal lein-mung.

sakacacay nu kalepacawan nu zitay a Nuo-wi tapang ci Kun-na. Ke'-nu-de-sen 一戰時期的挪威首相貢納·克努德森
只是到了維京時代的末期，北歐才出現獨立的國家和國王，同時也接納了基督教，開始進入中世紀。直到歐洲各國王權強大，有能力抵抗維京海盜之後，維京方才逐漸開始消亡。約820年時的挪威小王國範圍。最重要的王國為西福爾、霍拉加蘭、阿爾弗海姆和阿格德爾 ，卡爾馬聯（Kalmarunionen，1397年-1523年）是14世紀末至16世紀初由丹麥、瑞典和挪威組成的斯堪的納維亞國家聯盟。

cay lu siw pic mihcaan nem bulad cay pic demiad, Tan-may, Zuy-ten atu Nuo-wuy a dayhiw itida i Zuy-ten timulan nu tukay Ka-e-ma sikawaw masasakamu, paytenm sa tina tuluay nu wan-kuo pulungen palekal ci Tay-dan-may ni-wan ci Ma-ke-li-te yise u Kuo-wan atu Se-cen, ina Nuo-wuy atu Zuy-ten kuo-wan u Tan-may kuo-wan kina sikawaway. Tan-may wan-se kina mikuwanay tina tuluay nu kanatalan. ina Zuy-ten atu Nuo-wuy hidatu ku nikasingangan tu wan-kuo. Tan-may hamin han nuheni mikawaw kina tuluay nu kanatalan a sakay hekal atu nu hitayan a kawawan, dumaan nu lalabuay nu kanatalan hidan tu kunipisiteked. nika, itida tu Lein-mung zitayan, Tan-may wan-kuo caay kaw mikawaway tina Zuy-ten se-cen atu kuo-wan, pasu Zuy-ten kuo-wan ci Ka-e-pa-se yu mikawaw henay tina zitayan. itini nikanai' nu salaadan, ina Zuy-tan tatengan nipikuwanan sipakayda i kanatal tu nu udip a siidaay nu nisinkiwan a Se-cen-tapang.

1397年6月17日，丹麥、瑞典和挪威的代表在瑞典南部城市卡爾馬舉行會議，決定三個王國共同擁戴丹麥女王瑪格麗特一世為國王和攝政者，即挪威和瑞典國王由丹麥國王兼任。丹麥王室成為三國的統治者。同時瑞典和挪威仍然保留了王國的地位。丹麥王室總攬三國的外交和國防事務，同時瑞典和挪威仍然保留了王國的地位。丹麥王室總攬三國的外交和國防事務，各國內政則保持獨立。但是，在聯盟時期，丹麥國王並不總是可以兼任瑞典攝政或國王，如瑞典國王卡爾八世在位時期。在這些間隙里，瑞典的實際統治者通常是從本國貴族中選出的攝政官。

Nuo-wi yi-huy luma' 挪威議會大廈
nina tuluay nu kanatalan a Lei-mung hamin han nuheni ku Pei-o malacacay ku Kuo-wan nu mikuwanay, idaw ku dadatengan tu Pei-o kanatalan sapiwawies tu De-yi-ce-han-sa tunmung itida i Puo-luo ti-hay atu Pei-hay a sapiput tu sapisiwbay nu heni. cay lim tu hedek nu seci, Tan-may wanse atu Zuy-ten siidaay masasu ada, ina mihantayay nu Lei-mung sawsawni masasuada ku nuheni. ci Ke-li-se-ti-an ese itida i cay lim tu sep mihcaan mililid tu hitay midebung hiyaen nu mihantayay nu Zuy-ten siidaan pu'tan nuheni ku Zuy-ten suo-tu Se-de-ke-e-muo, sa hamin han nuheni mipatay ku palekalay a Zuy-ten siidaay. cay lim mihcaan tu lingatu a Ka-ma-len-mung kitidaan itida i cay lu wal sep mihcaan ci Ma-ke-li-te' ise sipabeli nida tu ilucan, ci Puo-mei-la-ni-ya a Ay-li-ke mala Nuo-wi a kuo-wan. ina Nuo-wi naw lala' nu Ke-li-lan subal, Pin-taw atu Fa-luo-subal hina satu u Tan-may ku mikuwanay.

三國的聯盟把整個北歐地區置於一個國王的統治下，有利於北歐國家對抗德意志漢薩同盟在波羅的海和北海的貿易壟斷地位。15世紀末，丹麥王室和瑞典貴族的矛盾激化，反對聯盟的衝突不斷爆發。克里斯蒂安二世于1520年率兵攻佔了被瑞典反對派貴族控制的瑞典首都斯德哥爾摩，並且殺害了大批參與起義的瑞典貴族。16世紀初期的卡馬聯盟領土1380年瑪格麗特一世讓她的外孫，波美拉尼亞的埃里克任挪威國王。原挪威屬地格陵蘭島、冰島和法羅群島從此開始受丹麥統治。

lingtu nu Lei-mung, ci dawmian ci Ma-ke-li-te' yise kanamuhan namin nu dumadumaan a Tan-may wansean, nika nikudan satu ina Tan-may wanse caay pihedek milawilaw tu Nuo-wi atu Zuy-ten a lalabuay nu kawawan, sisa hida satu a miliyas.cay sip katukuh cay lim seci, ina Tan-may palawpesen nu heni ku Han-sa-tun-mung misuayaw tu Puo-luo tu sakay siwbayan nu sapatatungus nu sakalepacawan.ina Tan-may Aw-ten-paw-wancaw a Ke-li-se-ti-an yise maala nuheni ku De-yi-ce kitidaan Se-le-su-yi-ke atu He-e-se-tay-in a sapikuwan. cay lim tu cay mihcaan ina siidaay nu Zuy-ten ci Ku-se-ta-hu. Wa-sa itida i Ta-la-na-sen malingatu aca palekal tu tademaw sapaculi tu hitay nu Tan-may. cay lim tu lu mihcaan,ci Ku-se-ta-hu. Wa-sa itida tu tung-mung niedapan miwawies tu Se-ke-e-muo, mademec kina hitay nu Tan-may, mapalekal aca kina Zuy-ten misiteked.

wan-ku nu Nuo-wi 挪威王宮
聯盟初期，瑪格麗特一世的懷柔手段使丹麥王室受到各國貴族的擁戴，但後來丹麥王室不斷企圖控制挪威和瑞典的內政事務，導致聯盟的離心離德。14至16世紀，丹麥為了打破漢薩同盟對波羅的海貿易活動的支配而進行了一系列戰爭。丹麥奧登堡王朝的克里斯蒂安一世取得了德意志地區石勒蘇益格和荷爾施泰因的統治權。1521年瑞典貴族古斯塔夫·瓦薩在達拉納省重新招募了一支反抗丹麥的軍隊。1523年，古斯塔夫·瓦薩在漢薩同盟的幫助下攻入斯德哥爾摩，丹麥軍隊戰敗，瑞典恢復獨立。

kapah tu ku nipisiteked nu Zuy-ten, ina Ka-e-ma malawpes tu, nika ina Tan-may atu Nuo-wi mahida tu ku nikadadiput nu heni a kanatal. cay lim lu sip mihcaan lawpesen kina Nuo-wi wankuo a ngangan, mala Tan-may nu sen. cay pic se-ci, Zuy-ten mangalay miala tu Puo-luo-ti-hay a bayu nu kinlian caay pisengal atu Tan-may malepacaw. cay nem lim wal mihcaan, sadikuday ina Zuy-ten maala tu kina Se-kan-ti-na-wi-ya subalan nu nipidebungan nu Zuy-ten itida i timulan nu bayu a kitidaan. cay wal sep siw mihcaan, E'-luo-se kanatal kanen nu heni kina Zuy-ten pikuwanan nu heni a Fun-lanan.nikudan nu nikalepacawan ni Na-puo-lun, saan idaw ku kiyaku itawya cay wal cay sip mihcaan, Tan-may sipabeli i Zuy-ten kina Nuo-wi .kinapina miwawies a malepacaw, ina Nuo-wi mala Zuy-ten kuo-wan ku mikuwanay a wan-kuo. cay siw sep lim mihcaan, ina Nuo-wi sipakayda i sungaay nu kawawan tu mitukulic kina Zuy-ten. cay siw lu wal mihcaan, miale kina Pin-taw tina Tan-may mitukulic. ina Fa-luo subal atu Ke-lin-lan katukuh ayda u Tan-may nu lala'an.

瑞典恢復獨立後，卡爾馬聯盟已經瓦解，但丹麥和挪威仍然維持着聯盟國家。1534年挪威被取消王國的地位，降為丹麥的省。17世紀，瑞典為爭奪波羅的海霸權不斷與丹麥交戰。1658年，瑞典最終收復了斯堪的納維亞半島上長期被丹麥佔領的南部沿海地區。1809年，俄羅斯帝國吞併了瑞典統治下的芬蘭。拿破崙戰爭後，根據1814年基爾條約，丹麥將挪威轉讓給瑞典。經過了短暫的武裝抵抗，挪威成為瑞典國王統治下的王國。1905年，挪威以和平的方式從瑞典獨立。1938年，冰島脫離丹麥獨立。法羅群島和格陵蘭至今仍為丹麥領地。

## **malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
* 挪威：