Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ůzbekistůn

|  |
| --- |
|  |
| **O'zbekiston RespublikasiRepublika Ůzbekistanu* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Ůzbekistanu | Wapyn Ůzbekistanu |

 |
| Hymn:  *O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi* (*Hymn Republiki Ůzbekistanu*) |
|  |
| Uoficjalno godka | ůzbecko godka |
| Stolica | Taszkent |
| Polityczny systym | republika autorytarno |
| Gowa państwa | prezydynt wakat |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt Shavkat Mirziyoyev |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 55. we śwjeće 447 400 km² 4,9% |
| Liczba ludźi (2016)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 41. we śwjeće 31 576 400 70 osůb/km² |
| ńypodległość | uod SSSR 11 wrześńa 1991 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | sům (UZS) |
| Czasowo zůna | UTC +5 |
| Kod ISO 3166 | UZ |
| Necowo důmyna | .uz |
| Automobilowy kod | UZ |
| Telefůniczny kod | +998 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Ůzbekistůn** (ůzb. *O‘zbekiston*, **Republika Ůzbekistanu** – *O‘zbekiston Respublikasi*) – państwo pałożůne we Strzodkowyj Azyji, czlůnek Spůlnoty Ńypodległych Państw.

Ležy mjyndzy dwjyma wjelgimi rzykůma – Amu-darjům a Syr-darjům. Důminuje růwńinny landszaft. Wele 20% placu zajmujům gůry a przedgůrza. Na schodźe i půłnocnym schodźe kraju leżům gůry Tjyn-Szan i Auaj, co śůngajům 4634 m n.p.m. Mjyndzy ńimi leży urodzajno, nawodńano Kotlina Fergańsko, keryj tajla noležy do Ůzbekistanu. Strzodkowo tajla kraju zajmuje Ńiźina Turańsko ze srogům pustyńům Kyzuł-kům, na keryj uosadńiczymi terynami sům mało liczne uoazy a doliny rzykůw: Sur-darje, Zarafszanu, Kaszka-darje a Amu-darje. Zachodńi skraj zajmuje růwny pustynny plaskatowyż Uostjurt. Do Ůzbekistanu noleży połedńowo tajla downego Aralskigo jeźora.

|  |
| --- |
| **Państwa Azyje** |
|
Afgańistan •
Armyńijo •
Arabja Saudyjsko •
Azerbejdżůn •
Bahrajn •
Bangladesz •
Bhutan •
Birma •
Brunei •
Chiny •
Cypr •
Filipiny •
Gruzyjo •
Indyje •
Indůnezyjo •
Irak •
Iran •
Izrael •
Japůńijo •
Jymyn •
Jordańijo •
Kambodża •
Katar •
Kazachstan •
Kirgistan •
Kuwejt •
Laos •
Liban •
Malediwy •
Malezyjo •
Můngolijo •
Nepal •
Pakistan •
Połedńowo Koryjo •
Půłnocno Koryjo •
Rusyjo •
Singapur •
Sri Lanka •
Syryjo •
Tadżykistůn •
Tajlandyjo •
Tajwan •
Turcyjo •
Turkmyńistan •
Uoman •
Ůzbekistan •
Wjetnam •
Wschodńi Timůr •
Zjydnoczůne Arabske Ymiraty |
# Stolica

**Stolica** (abo **głůwne mjasto**) to je głůwne mjasto we państwje a postrzodek jego admińistracyje, śedźiba władzůw a przedstawićelstw dyplůmatycznych inkszych państw. Ńykej we kůnstytucyji je zapisano inkszo stolica ańiżeli faktyczno śedźiba władzůw, ntp. we Ńiderlandach abo Boliwiji. Wyrůżńo śe stolice historyczne, uo dugij tradycyji, abo zuůnaczůne sztuczńy, kej Canberra we Australiji abo Abudża we Ńigeryji. Stolica godo śe tyż na postrzodek władze jakigo rygjůnu, krysu a inkszych jydnostkůw admińistracyjnygo tajlůngu.

## Przipisy
# Kůnfucyjus

Kůnfucyjus
**Kůnfucyjus** (łać.: *Confucius*, chiń.: *孔子*, *孔夫子*, pinyin: *Kǒng zǐ*, *Kǒng Fūzǐ*, podle tradycyje rodz. 28 śyrpńa 551 p.Kr., um. 479 p.Kr.) bůł chińskim myślićelym a społecznym filozofym, kerygo nauczańy a filozofijo mjały fest srogi ajnflus na chińsko, koreańsko, japůńsko a wjetnamsko kultura, myśl a żyće.

Uůnygo filozofijo dowała druk na ludzko a państwowo moralność, prawość relacyjůw ludźi, sprawjedliwość a szczyrość. Te werty nadwyrosły przez inksze filozofije we Chinach, take kej legalizmus eli taojizmus we czas dynastyje Han (206 p.Kr. – 220). Myśl Kůnfucyjusa rozwijały śe we systym filozofije znůmy jako kůnfucjańizmus (儒家). Bůł uůn wprowadzůny do Ojropy uod italskigo jezujity Matteo Ricci, kery bůł pjyrszy, co uůn przetumaczůł mjano filozofa jako "Confucius".

## Przipisy
# Weifang

|  |
| --- |
|  |
| **Weifang** |
|  Weifang |
| Państwo |  Chińskŏ Ludowŏ Republika |
| Prowincyjo | Szantung |
| Burmistrz | Liu Jianjun (2026) |
| Plac | 2646,1 km² |
| Położyńe | 36°42'29'' N 119°09'43'' E |
| Wysokość | 32 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  2 511 721 949,22 uos./km² 9 386 805 |
| Nr kerunkowy | 536 |
| Pocztowy kod  | 261000, 261300, 261500, 262100, 262200, 262400-262700 |
| Mjasta partnerske |  Pueblo
 Olsztyn |
| Położyńe na karće kraju Weifang |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Weifang** - mjasto we Chińskij Ludowyj Republice, we prowincyji Szantung. Uostrzodek industryje.
# Kotka (Finlandyjo)

|  |
| --- |
|  |
| **Kotka** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn Kotki |

 |
| Państwo |  Finlandyjo |
| Regijůn | Kymenlaakso |
| Burmistrz | Esa Sirviö |
| Plac | 949,76 km² |
| Położyńe | 60°28'02'' N 26°56'45'' E |
| Ludźi (2018) • liczba ludźi • gynstość |  52 930 194,6 uos./km² |
| Mjasta partnerske |  Landskrona
 Glostrup
 Fredrikstad
 Tallinn
 Greifswald
 Lübeck
 Gdyńa
 Kronsztad
 Klaipėda
 Taizhou |
| Położyńe na karće kraju Kotka |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Kotka** – mjasto we Finlandyji, we regijůńe Kymenlaakso.
# SARS-CoV-2

Wirus SARS-CoV-2
Ańimacja wńikańo SARS-CoV-2 do kůmůrki
**Wirus SARS-CoV-2** (uod ang. S**evere **a**cute **r**espiratory **s**yndrome **co**rona**v**irus **2) – wirus ze grupy koronawirusůw, ze nićům ssRNA(+), kery wywołuje COVID-19, zakaźno ńymoc uoddechowego ukłodu.

Je spokrewńjony ze wirusem SARS a wcześńej był roboczo nazywany „2019-nCoV” (uod ang. 2019n**ovel **co**rona**v**irus*).

We listopadźe 2019 pjyrwszy roz zdjagnozowano SARS-CoV-2 we chińskej prowincyji Hubei, kerej stolicům je mjesto Wuhan. Chińske naukowce stwjerdźili, aże zdrzůdłym nowygo koronawirusa sům cyckocze.

## Pandymijo

Rozwůj pandymije COVID-19 – potwjerdzůne przipadki uod 12 styczńa do 29 lutygo 2020
Pandymijo COVID-19 sztartła na miće grudńa 2019. Na sztand 6 styczńa 2021 zachorzało przez 87 mln ludźi a umrziło przez 1,8 mln.

## Przipisy
# Nanyang

|  |
| --- |
|  |
| **Nanyang** |
|  Nanyang |
| Państwo |  Chińskŏ Ludowŏ Republika |
| Prowincyjo | Henan |
| Burmistrz | Huo Haosheng |
| Plac | 309 km² |
| Położyńe | 33°00'04'' N 112°32'17'' E |
| Wysokość | 131 m n.p.m. |
| Ludźi (2017) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  2 000 000 6500 uos./km² 11 942 300 |
| Nr kerunkowy | 377 |
| Pocztowy kod  | 473000 |
| Rejestracyjne tabule | 豫R |
| Położyńe na karće kraju Nanyang |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Nanyang** (chiń. 南阳市) - mjasto na prawach prefektury we Chińskij Ludowyj Republice, we prowincyji Henan.
# Pingliang

|  |
| --- |
|  |
| **Pingliang** |
|  Pingliang |
| Państwo |  Chińskŏ Ludowŏ Republika |
| Prowincyjo | Gansu |
| Plac | prefektura: 11 196,71 km² |
| Położyńe | 35°32'33'' N 106°39'54'' E |
| Wysokość | 1398 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  871 600 prefektura: 170 uos./km² 1 848 607 |
| Nr kerunkowy | 933 |
| Pocztowy kod  | 744000 |
| Położyńe na karće kraju Pingliang |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Pingliang** (chiń. 平凉市) - mjasto na prawach prefektury we Chińskij Ludowyj Republice, we prowincyji Gansu.