Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 lipca

|  |
| --- |
| **Sztwŏrtek**
16
 lipca
**2026szl: 60 808** |

**16 lipca** – szysnosty dźyń lipca, a 197. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 168 dńi.

### Wydarzyńa na śwjeće

* 1979 - Saddam Husajn uostaje prezydyntem Iraku

### Rodźyli śe

* 1989 - Gareth Bale, walijski fusbalok

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Italsko godka

| Italsko godka *lingua italiana* |
| --- |
| **Godany we** | Italijo, Szwajcaryjo, San Marino, Watykůn, Słowyńijo, Chorwacyjo, Francyjo, Libijo, Tůnezyjo, Erytryja, Etjopijo, Sůmalijo, Malta, Albańijo, Kanada |
| **Używacze** | 80-125 milijůnůw |
| **Plac** | 23 (Ethnologue 1996) |
| **Familijo** | Indoojropejske godki
 Růmańske godki
  Zachodńorůmańske godki
   **Italsko godka** |
| **Abecadło** | łaćińske abecadło |
| Uoficjalny sztatus |
| **Uoficjalno we** | Italijo, Szwajcaryjo, San Marino, Watykůn, jedno ze godkůw Ojropejskij Uńije |
| **Regulowano uod** | Accademia della Crusca |
| Kody |
| **ISO 639-1** | `it` |
| **ISO 639-2** | `ita` |
| **ISO 639-3** | `ita` |
|  Dystrybucyjo italskij godki we śwjeće. |

**Italsko godka** (it. *lingua italiana*, *italiano*  posuchej) – indoojropoejsko godka, kero przinoleży do skupiny růmańskich godkůw. Wespůłbytuje ze inkszymi noworůmańskimi godkůma a mo moc regijůnalnych waryjantůw, ńyrzodko uodtajlowujůncych śe uod ńi a stanowjůncych dali regijůnalne godki.

Italski je uoficjalny we Italiji, San Marino, Szwajcaryji (wespůł ze francuskim a mjymjeckim, kej to retorůmańsko godka je uoficjalno ino we Gryzůńiji) a tyż we Watykańe (ze łaćinům). Je drugům godkům we Istryji (Chorwacyjo) a, do kupy ze słowyńskům godkům we mjastach Pirůn, Izola a Koper we Słoweńiji.

Ńimo tygo, co ńy je we tych krajach sztyjc italsko godka godano a ńy je skiż tygo wykorzistywano we uoficjalnym prawjyńu, je pospoliće rozůmjano we Můnako, na Malće, Korsyce we Nizzardo (Francyjo) a we myńszych skupinach we Libiji a Algeryji.

## Italsko a ślůnsko godka

We ślůnskij godce do śe uwidźeć jakich słůw a ausdrukůw, kere majům italske pochodzyńy. Przikłodym takigo moge być zozwůr (it. *zenzavero*), paryzol (it. *parasole*) a tyż i take typowe ślůnske słowa, kej galoty (it. *caligotte*). Ńy je ale takich wyrazůw kupa, skiż tygo, co prymarny ajnflus na ślůnsko godka mjoł mjymjecki a polski.
# Kostaryka

|  |
| --- |
|  |
| **República de Costa RicaRepublika Kostaryki* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Kostaryki | Wapyn Kostaryki |

 |
| Motto: (szp.) *Vivan siempre el trabajo y la paz* (*Coby robota a pokůj bůły zowdy*) |
| Hymn:  *Noble patria,
tu hermosa bandera* (*Naszo gryfno fana hajmatu*) |
|  |
| Uoficjalno godka | szpańelsko godka |
| Stolica | San José |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Luis Guillermo Solís |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt Luis Guillermo Solís |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 125. we śwjeće 51 100 km² 0,7% |
| Liczba ludźi (2011)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 127. we śwjeće 4 301 712 85 osůb/km² |
| ńypodlygłość | uod Szpańiji 15 wrzyśńa 1821 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | colón (CRC) |
| Czasowo zůna | UTC - 5 |
| Kod ISO 3166 | CR |
| Necowo důmyna | .cr |
| Automobilowy kod | CR |
| Telefůniczny kod | +506 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Kostaryka** – (*Costa Rica*, szp. *gryfny plac*) – państwo we Americe Strzodkowyj, wele Karajibskego Morza a Pokojnygo Uoceana.

Je to krej wyżynno-gůrski, rozlygowany we sztrefje sejsmicznych ruchůw. Nojdźi śe sam wjela wulkůnůw, ńykere aktywne. Lůndowo grańiczy ze Panamům a Ńikaraguům.
# Karajibske Morze

Karajibske Morze kńipśńynte ze satelity
**Karajibske Morze** – morze we zachodńij tajli Atlantyckigo Uoceanu, rozlygowane mjyndzy Wjelgimi Antylůma na půłnocy, Małymi Antylůma na wschodźe, Kolůmbijům a Wynezuelům na połedńu a Meksykym (Půłwysyp Jukatůn) a państwůma Půłnocnyj Ameriki rozlygowanymi mjyndzy Meksykym a Kolůmbijům. Mo 2 754 000 km² wjyrchu a nojsrogszo głymbjo je 7686 m. Cołki wjyrch Karajibskigo Morza wroz ze rozlygowanymi na ńym wyspůma je mjanowany Karajibůma. Mjano morza je wźynte uod mjana plemjyńa Indjanerůw.
# Panama (mjasto)

|  |
| --- |
|  |
| **Panama** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Panamy | Fana Panamy |

 |
|  Panama |
| Państwo |  Panama |
| Prowincyjo | Panama |
| Alcad | José Luis Fábrega (2024) |
| Plac | 275 km² |
| Położyńe | 09°00' N 79°30' W |
| Wysokość | 0-950 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi |  1 500 189  |
| Nr kerunkowy | 507 |
| Mjasta partnerske |  Fort Lauderdale
 Miami
 Tajpej |
| Położyńe na karće kraju Panama |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Panama** (szp. *Panamá*) – nojsrogsze mjasto a stolica Panamy, stolica prowincyje Panama. Morsko hawyna nade Pokojnym Uoceanym. Uostrzodek industryje.
# 1821

|  |
| --- |
|  rok 1821/MDCCCXXI
XVIII stoleće • **XIX stoleće** • XX stoleće
1816 « 1817 « 1818 « 1819 « 1820 « 1821 » 1822 » 1823 » 1824 » 1825 » 1826

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1821.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1821.*
* 5 moja - Napoleůn Bůnaparte, francuski politiker

Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 22 kwjetńa
* Boże Ćało: 21 czyrwca
 |
# Ekwadůr

|  |
| --- |
|  |
| **República del EcuadorRepublika Ekwadora* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Ekwadora | Wapyn Ekwadora |

 |
| Motto: (szpańelsko godka) *Dios, patria y libertad* (*Bůg, uojczyzna a swoboda*) |
| Hymn:  *Salve, Oh Patria* (*Bydź pozdrowjůno, Uojczyzno!*) |
|  |
| Uoficjalno godka | szpańelsko godka |
| Stolica | Quito |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Daniel Noboa |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt Daniel Noboa |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 71. we śwjeće 256 370 km² 2,37% |
| Liczba ludźi (2008)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 65. we śwjeće 13 528 000 53 osůb/km² |
| ńypodlygość | uod Szpańije 24 moja 1822 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | dolar amerikański (USD) |
| Czasowo zůna | UTC -5 |
| Kod ISO 3166 | EC |
| Necowo důmyna | .ec |
| Automobilowy kod | EC |
| Telefůniczny kod | +593 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Ekwadůr** (Republika Ekwadora, szp. *Ecuador*, *República del Ecuador*) – państwo we Połedńowyj Americe położůne nad Pokojnym Uoceanem, jedno ze sztyrech państwůw, kere powstoły po rozpadźe Wjelgij Kolůmbije we 1830 r. Sůmśaduje uod půłnocy ze Kolůmbijům a uod połedńa ze ru]]. We skłod Ekwadora włażom tyż Wyspy Galapagos położůne na Pokojnym Uoceańe. Mjano państwa wźyn śe uod szpańelskigo słowa, co uoznoczo růwńik.

## Przipisy
# 1831

|  |
| --- |
|  rok 1831/MDCCCXXXI
XVIII stoleće • **XIX stoleće** • XX stoleće
1826 « 1827 « 1828 « 1829 « 1830 « 1831 » 1832 » 1833 » 1834 » 1835 » 1836

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1831.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1831.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 3 kwjetńa
* Boże Ćało: 2 czyrwca
 |
# 1903

|  |
| --- |
|  rok 1903/MCMIII
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1898 « 1899 « 1900 « 1901 « 1902 « 1903 » 1904 » 1905 » 1906 » 1907 » 1908

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1903.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1903.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa
* Boże Ćało: 11 czyrwca
 |
# 1914

|  |
| --- |
|  rok 1914/MCMXIV
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1909 « 1910 « 1911 « 1912 « 1913 « 1914 » 1915 » 1916 » 1917 » 1918 » 1919

Wydarzyńa:
* 28 lipca - rozpoczyńće I śwjatowyj wojaczki

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1914.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1914.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa
* Boże Ćało: 11 czyrwca
 |
# 31 grudńa

|  |
| --- |
| **Sztwŏrtek**
16
 lipca
**2026szl: 60 808** |

**31 grudńa** – trzidźesty pjyrszy dźyń grudńa, a 365. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 0 dńi. Wilijo nowego roku.

### Wydarzyńa na śwjeće

* 1982 - zawjeszyńy wojynnego sztandu we Polsce

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# 1979

|  |
| --- |
|  rok 1979/MCMLXXIX
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1974 « 1975 « 1976 « 1977 « 1978 « 1979 » 1980 » 1981 » 1982 » 1983 » 1984

Wydarzyńo:
* 16 lipca - Saddam Husajn uostaje prezydyntem Iraku
* 25 grudńa - wojna we Afgańistańe uo utrzimańy rzůndu SSSR

Urodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1979.*
Pomarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1979.*
Śwjynta ruchůme:
* **Wjelganoc**: 15 kwjetńa
* **Boże Ćoło**: 14 czyrwca
 |
# Mrowcowate

Mrowca ze gatůnku Camponotus vagus
Ryżo mrowca tacho kůnsek liśća
**Mrowcowate**, **mrowce** (łać. *Formicidae*) – familijo uowadůw ze raji błonůwkůw, podraji *Apocrita*. Fest uobyczne, idźe je trefić pod bezma kożdům geograficznům szyrzkům. Je ich ůng. 12 tyś. gatůnkůw.

Mrowce majům samce, samice a tyż robotńice - samice uo ńyrozwińyntych płećowych narzůndach. Robotńice idźe uodrůżnić skirz tygo co ńy majům krzidłůw. Sům uůne zuorgańizowane we społecznośći we kerych kożdyn mo przidźelono rola a zadańa. Samce majům ino zapłodńić krůlowo a ńyskorzi ginům. Krůlowo skłodo jajca ze kerych lyngnům śe mode mrowce. Robotńice stowjajům gńozdo mjanowane mrowiskem, zbjyrajům futer a brůńům gńozda uod wrogůw.

Futer mrowcůw je roztomajty, ńykere gatůnki sům źelinożerne, inksze wszyjskożerne. Ńykere, ntp. ze zorty atta we Połedńowyj Americe uprowjajům we swojich mrowiskach grziby na futer.

Wszyjske majům jadowy gruczoł a jeich jod mo we śa mrowcowy kwos.
# Kot

|  |
| --- |
| Felis catus |
| Linnaeus, 1758 |
|  |
|  |
| Systymatyka
 |
| Dōmyna
 | eukariōnty |
| Krōlestwo
 | zwiyrzynta |
| Typ | chordata |
| Grōmada | cyckocze |
| Rzōnd | carnivora |
| Familijŏ | felidae |
| Zorta | Felis |
| Gatōnek | Felis catus |

**Kot** (*Felis silvestris catus*, downij tyż *Felis catus* abo *Felis (silvestris) domesticus*) to ůdůmowjůny gatunek cyckocza ze raje drapjyżnych s familije kotůwatych. Godo śe, aże może uůn pochodźić uod nubijskigo kota, przi tymu we Ojropje krojcowoł śa ze żbikym.

## Wiela żyjōm koty

Sześć tydńi stary kot.
Gowa kota
Koty, co żyjōm poza dōmym dożywają kole 8 lŏt, za to koty, co trzimane sōm w dōma mogōm osiągnąć wiek 14-17 lŏt.
Na dugość życiŏ wpływŏ glid faktorōw, takich jak: płeć, styl życiŏ i karakter, a tyż kwestyjŏ sterylizacyje abo kastracyje.
Nojdużyj żyjōncym kotym podle Ksiyngi rekordōw Guinnessa była koczka mianym Creme Puff z Teksasu (1967–2005), kerŏ przeżyła 38 lŏt i 3 dni.

## Przipisy
# 24 czyrwca

|  |
| --- |
| **Sztwŏrtek**
16
 lipca
**2026szl: 60 811** |

**24 czyrwca** – dwudźesty sztworty dźyń czyrwca, a 175. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 190 dńi.

### Rodźyli śe

* 1593 - Abraham von Franckenberg, ślůnski matymatyker, fizyker, dochtůr a dichter
* 1885 - Ewald Latacz, ślůnski polityker a doktůr prawa
* 1987 - Lionel Messi, argyntyński fusbalok

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# 23 czyrwca

|  |
| --- |
| **Sztwŏrtek**
16
 lipca
**2026szl: 60 808** |

**23 czyrwca** – dwudźesty trzeći dźyń czyrwca, a 174. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 191 dńi.

### Rodźyli śe

* 1972 - Zinedine Zidane, francuski fusbalok

### Umrzili

* 1585 - Marcin Gerstmann, breslawski biskup

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# 17 lipca

|  |
| --- |
| **Sztwŏrtek**
16
 lipca
**2026szl: 60 808** |

**17 lipca** – śedymnosty dźyń lipca, a 198. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 167 dńi.

### Wydarzyńa na śwjeće

* 1856 - zołożyńy Ślůnskyj Bankowyj Ferajny (mjym. *Schlesischer Bankverein*)

### Rodźyli śe

* 1954 - Angela Merkel, mjymjecko polityker
* 1969 - Krzysztof Respondek, ślůnski szauszpiler a śpjywok

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** (chiń.: 秦始皇, rodz. 260 p.Kr., um. 210 p.Kr.) – znůmy chiński cesorz ze dynastyje Qin, pjyrszy władca Chińskigo Cysarstwa. Bůł cysorzym we lotach 247 p.Kr. - 221 p.Kr.