Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wyspy Salůmůna

|  |
| --- |
|  |
| **Solomon IslandsWyspy Salůmůna* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Wyspůw Salůmůna | Wapyn Wyspůw Salůmůna |

 |
| Motto: (angelsko godka ) *To Lead is to Serve* (*Prowadźić uoznaczo sużyć*) |
| Hymn: *God Save Our Solomon Islands* (*Půnbůcku, zachowej Wyspy Salůmůna*) |
|  |
| Uoficjalno godka | angelsko godka |
| Stolica | Honiara |
| Polityczny systym | kůnstytucyjno můnarchijo |
| Gowa państwa | krůl Karol III. |
| W jego imjyńu | gubernator David Tiva Kapu |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Jeremiah Manele |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 139. we śwjeće 28 896 km² 3,2% |
| Liczba ludźi (2024)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 162. we śwjeće 750 325 26 osůb/km² |
| ńypodlygłość | uod Wjelgij Brytańiji 7 lipca 1978 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | dolar Wyspůw Salůmůna (SBD) |
| Czasowo zůna | UTC UTC +11 |
| Kod ISO 3166 | SB |
| Necowo důmyna | .sb |
| Automobilowy kod | SOL |
| Telefůniczny kod | + 677 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Wyspy Salůmůna** (ang. *Solomon Islands*) – państwo we Uoceańiji, rozlygowane na wschůd uod Nowyj Gwinyji, na wyspach archipelagu uo jednakim mjańe. Nojsrogsze wyspy: Guadalcanal (6470 km²), Santa Isabel (4660 km²), Malaita (4070 km²), San Cristóbal (3048 km²), Choiseul (2540 km²) a New Georgia (1761 km²). Je sam růwńikowo klima. Gospodarka uoparto na bauerstwje.
# Fidżi

|  |
| --- |
|  |
| **Republic of the Fiji IslandsMatanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti फ़िजी द्वीप समूह गणराज्य *Fidźi Dwip-samuh GanaradźjaRepublika Wyspůw Fidżi* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Fidżi | Wapyn Fidżi |

 |
| Motto: (fidżyjsko godka ) *Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui* (*Bůj śe Boga a czćij Krůlowo*) |
| Hymn: *God Bless Fiji* (*[Ńych] Bůg bogosławi Fidżi*) |
|  |
| Uoficjalno godka | angelsko godka, fidżyjsko godka, Fidżyjsko godka hindi |
| Stolica | Suva |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Naiqama Lalabalavu (2026) |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Sitiveni Rabuka (2026) |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 151. we śwjeće 18 270 km² |
| Liczba ludźi (2018)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 152. we śwjeće 926 276 46,4 osůb/km² |
| ńypodlygłość | uod Wjelgij Brytańiji 10 paźdźerńika 1970 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | dolar Fidżi (FJD) |
| Czasowo zůna | UTC UTC +12 |
| Kod ISO 3166 | FJ |
| Necowo důmyna | .fj |
| Automobilowy kod | FJI |
| Telefůniczny kod | + 679 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

Wjoska Navala na Viti Levu
**Fidżi**, **Republika Wyspůw Fidżi** – wyspjarske państwo rozlygowane we połedńowo-wschodńij tajli Pokojnygo Uoceanu, we Uoceańije, na wschůd uod Vanuatu, na zachůd uod Tonga a na połedńe uod Tuvalu. Archipelag Fidżi mo 322 wyspy wulkańicznygo pochodzyńo, uobtoczůnych bez koralowe rafy. Nojsrogsze ś ńich to Viti Levu (kero zajmuje połowa wjyrchu Fidżi) a Vanua Levu. Ludźe sam to Melanezyjczyki a Hindusy, Fidżyjczyki sům sam autochtůnůma.
# Tůnga

|  |
| --- |
|  |
| **Pule'anga Tonga Kingdom of TongaKrůlestwo Tonga* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Tonga | Wapyn Tonga |

 |
| Motto: (tonga) *Ko e Otua mo Tonga ko hoku tofi'a* (*Bůg a Tonga mojům erbiznům*) |
| Hymn:  *Ko e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga* (*Pjeśń krůla wyspůw Tonga*) |
|  |
| Uoficjalno godka | tonga, angelsko godka |
| Stolica | Nuku'alofa |
| Polityczny systym | kůnstytucyjno můnarchijo |
| Gowa państwa | krōl Tupou VI |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Siaosi Sovaleni |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 186. we śwjeće 748 km² 4% |
| Liczba ludźi (2021)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 199. we śwjeće 100 209 139 osůb/km² |
| ńypodleguość | uod Wjelgij Brytańiji 4 czerwca 1970 |
| Religijo (głůwno) | protestantyzm |
| Waluta | pa'anga (TOP) |
| Czasowo zůna | UTC +13 |
| Kod ISO 3166 | TO |
| Necowo důmyna | .to |
| Automobilowy kod | TON |
| Telefůniczny kod | +676 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Tůnga** – państwo we Uoceańiji, we połedńowyj tajli Pokojnego Uoceanu.

Lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1616 roku uod Holyndrůw. We 1900 krůlewstwo Tůnga przijyno brytyjski protektorat. Uod 1970 ńypodległe, we 1999 przistůmpjůło do UoNZ.
# Seattle

|  |
| --- |
|  |
| **Seattle** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn Seattle |

 |
|  Panorama Seattle |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Stan | Waszyngtůn |
| Burmistrz | Bruce Harrell (2024) |
| Plac | 367,97 km² |
| Położyńe | 47°61' N 121°33' W |
| Wysokość | 53 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  737 015 3387,95 uos./km² 4 018 762 |
| Nr kerunkowy | 206 |
| Pocztowy kod  | 98101, 98102, 98103, 98104, 98105, 98106, 98107, 98108, 98109, 98110, 98111, 98112, 98113, 98114, 98115, 98116, 98117, 98118, 98119, 98121, 98122, 98124, 98125, 98126, 98127, 98129, 98131, 98132, 98133, 98134, 98136, 98138, 98139, 98141, 98144, 98145, 98146, 98148, 98151, 98154, 98155, 98158, 98160, 98161, 98164, 98165, 98166, 98168, 98170, 98171, 98174, 98175, 98177, 98178, 98181, 98184, 98185, 98188, 98190, 98191, 98194, 98195, 98198, 98199 |
| Mjasta partnerske |  Kōbe  Kaosiung  Mešhed  Perugia  Gdynia  Izmir  Galway |
| Położyńe na karće kraju Seattle |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Seattle** – nojwjynkše mjasto we sztaće Waszyngtůn a we půunocno-zachodńich Stanach Zjydnočůnych, ležůnce půmjyndzy Zatokům Půget a jeźorym Wašyngtůna s ujśćym na Pacyfik, 174 km na pouedńe uod grańicy USA – Kanada we hrabstwje King, kerej je nojwažńijšům tajlům admińistracyjnům. Je tyž wažnym portym towarowym we handlu s Azyjům. Zespůu mjejski Seattle-Everett mo 3,3 mln mješkańcůw.

Znone kej downijšo śedźiba firmy Boeing (terozki je ůuna we Chicago, a tyž skuli powstańo sam we lotach 80. XX wjeku gatůnku muzyčnygo uo mjańe grunge, kery je ńykedy mjanowany *Seattle sound* ("klang ze Seattle").

Mjasto zouožůno 23 maja 1853, prawa mjejske mo uod 1869.
# San Francisco

|  |
| --- |
|  |
| **San Francisco** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn San Francisco | Fana San Francisco |

 |
|  Panorama San Francisco |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Stan | Kaliforńijo |
| Burmistř | Daniel Lurie (2026) |
| Plac | 600,59 km² |
| Położyńe | 37°46'45'' N 122°25'09'' W |
| Wysokość | 16 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  873 965 7194,88 uos./km² 9 545 921 |
| Nr kerunkowy | 415 |
| Pocztowy kod  | 94101-94188 |
| Mjasta partnerske |  Abidžan
 Asyž
 Caracas
 Cork
 Hajfa
 Ho Chi Minh
 Manila
 Seul
 Paryž
 Šanghaj
 Sydney
 Tajpej
 Salůńiki
 Zurych |
| Położyńe na karće kraju San Francisco |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

Most Golen Gate
**San Francisco** – mjasto we USA, we stańe Kaliforńijo, nad Zatokům San Francisco (Uocean Spokojny). Je pouožůne na uskoku tektůńičnym, bez cůž čynsto trefjajům śe sam třynśyńo źymje. Skiž čynstych sam mguůw bywo mjanowane "Mjasto Mguůw". Na teryńe San Francisco je 48 wzgůř, wjynkšość ś nich je fest strůmo, bez cůž sům sam problymy s kůmůńikacyjům.

Pjyršo stouo uosada zouožyli sam Hišpany we 1776 pode mjanym Yerba Buena, bůua to misyjo Franćiškůnůw. Uod 1821 we skuodźe Meksyku, uod 1848 we USA. Mjasto fest rozwinyuo śe we uokreśe fibru zuota (1848-1860), bůuo guůwnům hawynům lo obsugi zapotřebowańo zwjůnzanygo s jygo eksploatacyjům. We 1850 erbuo prawa mjejske. We 1869 skuplowano San Francisco s wybřežym atlantyckim bez bana transkůntynyntalno. We 1906 bůuo sam katastrofalne třyńśyńy źymje. San Francisco bůuo cyntrum ruchu hippisowskigo, a terozki je cyntrum ruchu LGBT.

Fest rozwińynto industryjo střodkůw transportu a elektrůńično. Srogi uostřodek naukowy a kulturalny.

S baukůnštu nojlepij znůmy je most Golden Gate.
# Prōmiyń Ziymie

Przirōwnanie miŏr Ziymie i Jowisza
**Prōmiyń Ziymie** (*R*🜨) – pozaukładowŏ jednostka dugości, używanŏ w astrōnōmiji do ôkryślaniŏ miar planet pozasłōnecznych, nojczyńścij superziymi. Ôdpadŏ ôna postrzedniymu prōmiyniowi rōwnikowymu Ziymie:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Tyn prōmiyń je inkszy ôd prōmiynia biegunowego skuli splaszczyniŏ planety. Ôkrōm tego niyma ôn jednaki we wszyjskich rychtōnkach, bo Ziymia to niyma idealnŏ Elipsojida ôbyrtnŏ. Prōmiyń biegunowy je 6357 km dugi, za to prōmiyń postrzedni planety to 6371 km.

Prōmiynie srogszych planet pozasłōnecznych, nojbarzij gazowych gigantōw, wyrażŏ sie radszyj we formie wielokrotności prōmiynia (rōwnikowego) Jowisza:

1 *R*J = 11,21 *R*🜨
## Wejzdrzij tyż

* masa Ziymie

## Przipisy
# 1978

|  |
| --- |
|  rok 1978/MCMLXXXVIII
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1973 « 1974 « 1975 « 1976 « 1977 « 1978 » 1979 » 1980 » 1981 » 1982 » 1983

Wydarzyńo:
* pjyrszo plata CD
* 16 paźdźerńika - Karol Wojtyła uostaje wywelowany na papjyża

Urodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1978.*
* 28 czyrwca - Miroslav Klose, ślůnski fusbalok, gro dla Reprezyntacyji Mjymcůw

Pomarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1978.*
Śwjynta ruchůme:
* **Wjelganoc**: 26 marca
* **Boże Ćoło**: 25 moja
 |
# Amerigo Vespucci

Amerigo Vespucci
**Amerigo Vespucci** (hiszp. *Américo Vespucio*, por. *Américo Vespúcio*, nar. 9 marca 1454 we Florencyji, um. 22 lutygo 1512 we Sewilli) - italski handlyrz, nawigatōr a rajzownik morski. Podle tego, co sōm gŏdoł, bōł ôbrany ôd krōla Manuela I a z ôd niygo naporynczyniŏ sztyry razy ôdbywoł rajzy morske. Terŏźnie uwŏżŏ sie, co to niyma wierzejne. Je pewne, co we 1499 ôdkrōł ôn Jezioro Maracaibo a skirz tego, co Indianery miyszkali tam we chałpach stŏwianych nad wodōm na kōłach, skojarziło mu sie to ze Wynecyjōm i zamianowoł tyn plac Wynezuelōm, co we hiszpańskij gŏdce ôznŏczo *małŏ Wynecyjŏ*. We 1500 ze Vincente Pinzónym badoł ujście Amazōnki a wybrzeże Brazylije. Ôd 1503 publikowoł brify ze swojich rajzōw, kere zyskały wielgõ popularność we Ojropie a skirz tego ôstoł ôn niyprawie zamianowany ôdkrywcōm Ameryki, ôd keryj miano wziōnło sie ôd jigo piyrszygo miana.

### Przipisy
# Sinus

Bajszpilowy trziek. Sinus uod argumyntu α to wert a/c.
**Sinus** - matymatyczno funkcyjo ze zorty trygonometrycznych. Wertym tyj funkcyje je mjara dugości boku nojdelszego uod wybranyj eki we dowolnym prostokůntnym trzieku tajlowano bez dugość nojdugszego boku. Argumyntym funkcyje je sam mjara wybranyj eki, kero zauobycz podano je we radjanach.

Podano defińicyjo funguje dlo argumyntůw wjynkszych uod 0 a majsych uod mjary prostyj eki (1/2π radjanůw). Inksze nůmery kej argumynty sinusa dowajům werty symetryczne dů ńich co pokozuje uobrozek.

Wykres funkcyje sinus kaj x to mjara wybranyj eki we radjanach
# Geometryjo

**Geometryjo** (gr. γεωμετρία; *geo*–źymja, *metria*–mjara) je nojstarszům tajlům matymatyki, kero powstoła we starożytnośći coby mjerzić plac. Geometryjo zajmuje śe geometryjnymi figurůma, a jejich cechůma. W starożytnośći bůło używane nojczyńśći na bauplacach. Podstowy geometryje zuůnaczůł Euklides we swojich *Elymyntach*.
# Twjerdzyńy Pitagorasa

**Twjerdzyńy Pitagorasa** - twjerdzyńy euklidesowyj geometryji uo prostokůntnych trziekach. Jigo uoddykńyńćy przipisuje śe greckymu matymatykowi a filozofowi Pitagorasowi, atoli lo ńykerych starożytnych ludůw znůme bůło prandzyj.

Twjerdzyńy Pitagorasa pado, aże we kożdym prostokůntnym trzieku suma kwadratůw dugośći prziprostokůntnych je růwno kwadratowi przećiwprostokůntnyj tygo trzieka. Na tyn bajszpil lo uoznaczyń na uobrozku prawdźiwo je růwność:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
# Newcastle upon Tyne

|  |
| --- |
|  |
| **Newcastle upon Tyne** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn Newcastle upon Tyne |

 |
|  Newcastle upon Tyne |
| Państwo |  Wielgŏ Brytanijŏ |
| Krej | Yngland |
| Burmistrz | Veronica Dunn (2024) |
| Plac | 115 km² |
| Położyńe | 54°58'00'' N 01°36'00'' W |
| Ludźi (2022) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  286 445 2711 uos./km² 307 765 |
| Nr kerunkowy | 191 |
| Mjasta partnerske |  Bergen, Norwygijo
 Groningen, Ńiderlandy
 Gelsenkirchen, Mjymcy
 Nancy, Francyjo
 Taiyuan, Chiny
 Atlanta, USA
 Hajfa, Izrael
 Newcastle, Australijo
 Newcastle, Republika Południowyj Afriki
 Malmö, Szwecyjo
 Little Rock, USA
 Gdańsk, Polsko |
| Położyńe na karće kraju Newcastle upon Tyne |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Newcastle upon Tyne** - mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje Tyne and Wear. Uostrzodek industryje.
# Gaborone

|  |
| --- |
|  |
| **Gaborone** |
| Gaborone Gaborone |
| Państwo |  Botswana |
| Dystrykt | Dystrykt South East |
| Burmistrz | Oarabile Motlaleng (2026) |
| Plac | 169 km² |
| Położyńe | 24°39'29'' S 25°54'44'' E |
| Wysokość | 1014 m n.p.m. |
| Ludźi (2022) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  246 325 1460 uos./km² 534 842 |
| Położyńe na karće kraju Gaborone |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Gaborone** – stolica Botswany a Dystryktu South East. Uostrzodek industryji a nauki.
# Gywera

Gywera M1 Garand
Gywera Martini-Henry
AK-47
Ślōnscy powstōńcy z gywerami (1919)
Ruscy wojŏki z gywerami Mosin–Nagant (rekōnstrukcyjŏ)
**Gywera** to je strzeleckŏ brōń indywidualnŏ, dugŏ, z gwintowanõ lōfōm. Lōfa gywery posiadŏ dwie abo wiyncyj bruzd tworzōncych gwint, kerego cwekym je nadanie ruchu ôbyrtnego szustowi. Mōmynt ôbyrtny szustu sztabilizuje go we flugu i zmyńszŏ wpływ aerodynamicznych ôporōw, kere mogłyby sprawić slyziynie szustu z tora flugu. Kōnsekwyncyjōm stabilizacyje ruchym ôbyrtnym je lepszŏ skuteczność, cylność, zasiyng skuteczny szustu, ôd uzyskowanego bez brōń z lōfami pozbytymi gwintu, takimi jak muszkety abo flinty.

Niykerzi producynciŏ produkujōm tyż flinty z gwintowanõ lōfōm, abo gwintowane czoki (wymiynne lōfy) do nich, kere sōm przisztymowane do strzylaniŏ amunicyjōm kulowõ ze blaja bp. zorty Brenneka. Chociŏż brōń takŏ małowiela roztōmajci sie ôd tych ze 18. stoleciŏ, je klasyfikowanŏ za flinta, a niy gywera. Brōń takŏ wystympuje radszyj rzŏdko.

## Dane techniczno–taktyczne powtarzalnych gywer

Ôbrane modele ze ôkresu I i II światowyj wojaczki.

| Muster brōni (państwo) | Kaliber (mm) | Dugość brōni (mm) | Dugość lōfy (mm) | Masa brōni (kg) | Wartkość zacz. szustu (m/s) | Pojymność magazynka |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Arisaka Typ 38 (Japōnijŏ) | 6,5 | 1280 | 797 | 3,95 | 765 | 5 |
| Arisaka Typ 99 (Japōnijŏ) | 7,7 | 1140 | 654 | 3,96 | 734 | 5 |
| Berthier Mle 1907 (Francyjŏ) | 8,0 | 1306 | 800 | 3,8 | 701 | 3 |
| Enfield P14 (Wielgŏ Brytanijŏ) | 7,7 | 1180 | 640 | 4,2 | 725 | 5 |
| Krag-Jørgensen M1889 (Daniyjŏ) | 8,0 | 1330 | 836 | 4,25 | 620 | 5 |
|  Krag-Jørgensen M1894 (Norwegijŏ) | 6,5 | 1268 | 760 | 4,22 | 870 | 5 |
| Lebel Mle 1886/93 (Francyjŏ) | 8,0 | 1300 | 800 | 4,2 | 710 | 8 |
| Mannlicher M1890 (Austro-Madziary) | 8,0 | 1280 | 765 | 4,4 | 610 | 5 |
| Mannlicher M1893 (Rumunijŏ) | 6,5 | 1229 | 725 | 4,0 | 740 | 5 |
| Mannlicher M1895 (Austro-Madziary) | 8,0 | 1227 | 765 | 3,65 | 620 | 5 |
| Mannlicher M1895 (Niderlandy) | 6,5 | 1287 | 790 | 4,3 | 745 | 5 |
| Carcano Mod. 91 (Italijŏ) | 6,5 | 1280 | 780 | 3,9 | 700 | 6 |
| Gew88 (Miymcy) | 7,92 | 1245 | 740 | 3,8 | 645 | 5 |
| Mannlicher-Schönauer M1903 (Grecyjŏ) | 6,5 | 1225 | 725 | 3,8 | 678 | 5 |
| Mauser M1889 (Belgijŏ) | 7,65 | 1277 | 779 | 3,9 | 600 | 5 |
| Mauser M1890 (Turcyjŏ) | 7,65 | 1235 | 740 | 3,9 | 652 | 5 |
| Mauser M1893 (Szpanijŏ) | 7,0 | 1235 | 736 | 4,0 | 710 | 5 |
| Mauser m/94 (Szwecyjŏ) | 6,5 | 1260 | 687 | 3,9 | 730 | 5 |
| Mauser Gew98 (Miymcy) | 7,92 | 1250 | 740 | 4,1 | 895 | 5 |
| Mauser wz. 98a (Polska) | 7,92 | 1250 | 740 | 4,4 | 845 | 5 |
| Mauser-Vergueiro m/1904 (Portugalijŏ) | 6,5 | 1220 | 740 | 4,0 | 710 | 5 |
| Mauser M1905 (Turcyjŏ) | 7,65 | 1235 | 740 | 3,9 | 850 | 5 |
| Mosin wz. 1891 (Rusyjŏ) | 7,62 | 1288 | 800 | 4,3 | 685 | 4 + 1 |
| Mosin wz. 1891/30 (SSSR) | 7,62 | 1227 | 730 | 4,1 | 865 | 4 + 1 |
| Springfield M1903 (USA) | 7,62 | 1100 | 610 | 3,9 | 853 | 5 |
| Ross Mk I (Kanada) | 7,7 | 1320 | 711 | 3,9 | 628 | 5 |
# Taoyuan

|  |
| --- |
|  |
| **Taoyuan** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Taoyuanu | Fana Taoyuanu |

 |
|  Taoyuan |
| Państwo |  Tajwan |
| Wydźelůne mjasto | Taoyuan |
| Burmistrz | Chiu Tai-san |
| Plac | 1140 km² |
| Położyńe | 24°59'29'' N 121°18'52'' E |
| Ludźi (2019) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  2 245 059 1800 uos./km² 8 535 000 |
| Pocztowy kod  | 330-338 |
| Położyńe na karće kraju Taoyuan |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Taoyuan** - wydźelůne mjasto we Tajwańe.
# Google

|  |
| --- |
|  |
| **Google LLC** |
|  |
|  Googleplex – siydziba fyrmy |
| Krŏj | Kalifornijo, Zjednoczōne Sztaty |
| Siydziba | Mountain View |
| Dyrechtōr | Sundar Pichai |
| Udziołowce | Alphabet Inc. |
|  Galeryjŏ we Wikimedia Commons |
| Internetowŏ zajta |

**Google LLC** (piyrwy **Google Inc.**) – hamerykōńsko informatyczno fyrma. Nojważniyjszym produktym spōłki bōła dugi czas sznuparka Google, a deklarowanōm misyjōm – „poskludzanie światowych zasobōw informacyji tak, coby stały sie wszandy dostympne i przidajne dlo kożdego”.

Fyrma mŏ jedyn ze nojwiynkszych ajnflusōw na świecie i połni rola mōnopolisty m.in. na rynku internetowyj reklamy. Spōłka Alphabet Inc., do keryj przinoleży Google, je tajlōm tm. Wielgij Piōntki.
# Turecke godki

Godki turecke w Ojrazyji
**Godki turecke** lebo **turkijske** – nojliczńijszo podfamilijo godek ałtajskych, uobejmujůnco ůngyfer 140 mln godajůncych. Zamjeszkujům uůńi uobszar Azyji Myńszyj (Turcyjo), Zakaukaźa (Azerbejdżan), Azyji Strzodkwyj (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmyńistan, Uzbekistan, Rusyjo a Chiny) a Syberyje (Jakucyjo), a tyż Ojropy Wschodńij (Karaimi, Tatarzi, Baszkirzi, Czuwasze). Dźelům śe na nastympujůnce grupy: bůłgarsko (dźiś ino czuwasko godka), uoguzyjsko, kipczacko, karucko eli krachańidzko, půłnocnosyberyjsko (ino jakucko a dołgańsko godka) a połedńowosyberyjsko.

|  |
| --- |
| **Turecke gŏdki** |
| **Arghuske gŏdki** |
• Chalajskŏ |
| **Karlucke gŏdki** |
• Chorezmiańskŏ gŏdka†
• Czagatajskŏ†
• Ejnuskŏ
• Iliskŏ
• Lopskŏ
• Ujgurskŏ
• Uzbeckŏ |
| **Kipczakske gŏdki** |
• Baszkirskŏ
• Fergańskŏ†
• Karaczaj-bałkarskŏ
• Karaimskŏ
• Karakalpakskŏ
• Kazachskŏ
• Kipczakskŏ†
• Krymczakskŏ
• Krymskotatarskō
• Kumańskŏ†
• Kumyckŏ
• Kyrgyskŏ
• Nogajskŏ
• Starotatarskŏ†
• Sibiriskŏ
• Tatarskŏ
• Urumskŏ |
| **Oghurske gŏdki** |
• Bołgarskŏ†
• Czuwaskŏ
• Kazarskŏ †
• Tureckŏawarskŏ † |
| **Oghuzke gŏdki** |
• Afszarskŏ
• Azerskŏ
• Bałkańskŏgagauskŏ
• Gagauskŏ
• Kaszkajskŏ
• Krymskŏtureckŏ †
• Khorasanŏ-tureckŏ
• Ottomańskŏ tureckŏ †
• Peczyńskŏ †
• Salarskŏ
• Starŏ anatolijskŏ tureckŏ †
• Tureckŏ
• Turkmyńskŏ |
| **Syberyjske gŏdki** |
• Ałtajskŏ
• Chakaskŏ
• Czułymskŏ
• Dolgańskŏ
• Duchańskŏ
• Fuyukirgiskŏ
• Jakuckŏ
• Sarijugurskŏ
• Starŏtureckŏ †
• Starŏujgurskŏ †
• Szoryjskŏ
• Tofaskŏ
• Tuwaskŏ |
| **Inksze** |
• Prototureckŏ |
|  | † martwe |
# Szpanielskŏ gŏdka

| Szpanielskŏ gŏdka, hiszpańskŏ gŏdka *español, castellano* |
| --- |
| **Używanŏ we** | Szpanijŏ, Łacińskŏ Amerika (bez Brazylije), USA (Kalifornijŏ, Teksas, Florida) a inksze krŏje |
| **Używŏcze** | 400 miljōnōw jako ôjczystŏ gŏdka, cołkowicie 500 mln |
| **Familijŏ** | Gŏdki indoojropejske
* Rōmańske gŏdki
	+ Gŏdki zachodniorōmańske
		- * **szpanielskŏ gŏdka**
 |
| **Abecadło** | modyfikowany łaciński alfabyt |
| Ôficjalny sztatus |
| **Ôficjalnŏ we** | Argyntyna, Boliwijŏ, Czile, Dominikana, Ekwadōr, Filipiny, Gwatymala, Gibraltar, Rōwnikowŏ Gwinyjŏ, Hajiti, Szpanijŏ, Honduras, Kolōmbijŏ, Kostaryka, Kuba, Meksyk, Nikaragua, Panama, Paragwaj, Peru, Portoryko, Salwadōr, Wynezuela, Urugwaj, USA, jydnŏ s gŏdek amtowych UoNZ, UE, UNESCO, Unije Afrikańskij a Mercosur |
| **Regulowanŏ ôd** | Krōlewskŏ Akademijŏ Szpanielskŏ |
| Kody |
| **ISO 639-1** | `es` |
| **ISO 639-2** | `spa` |
| **ISO 639-3** | `spa` |
|  |

**Szpanielskŏ gŏdka** (**hiszpańskŏ**, szp.: *español*, *lengua española*) rŏz za kedy mianowanŏ **kastylijskōm** (szp.: *castellano*) to gŏdka rōmańskŏ podgrupy iberyjskij. Je to jydnŏ s ôficjalnych gŏdek Ôrganizacyje Nŏrodōw Zjydnoczōnych.

Szpanielski je drugi na świecie pod wzglyndym liczby ludzi, kerzi gŏdajōm nim jako ôjczystym, wiyncyj perzōn je rodzimymi używŏczami ino chińskij gŏdki. Je tyż jydnōm s nojczyńścij używanych gŏdek ôbcych, wespōł ze chińskōm a angelskōm.

Pō szpanielsku gŏdŏ 500 miljōnōw perzōn, je gŏdkōm amtowōm we 24 krŏjach.

Landkarta zasiyngu szpanielskij gŏdki
# Alabama

|  |
| --- |
|  |
| **Alabama** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana stanowo Alabamy | Pječyńć stanowo Alabamy |

 |
| Přidůmek: *Heart of Dixie* |
| Dewiza: *Audemus jura nostra defendere* |
|  |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty
 |
| Stolica | Montgomery |
| Nojsrogše mjasto | Birmingham |
| Gubernator | Kay Ivey |
| Godka uřyndowo | angelsko godka |
| Powjeřchńa
 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno | na 30 placu
135 765 km²
134 601 km²
4.338 km²
3.20 % |
| Populacyjo (2000) | na 23 placu
4 661 900 |
| Gynstość zaludńyńo (2000) | na 27 placu
33.84 /km² |
| Piramida wjeku  |
| Wleźyńe do Uńije
 • kolejność
 • data |
22
14 grudńa 1819 |
| Strefa časowo | UTC-6/-5 |
| Szyrokość geůgrafično | 30°11'N - 35°N |
| Dugość geůgrafično | 84°53'W - 88°28'W |
| Šyřka
Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše | 306 km
531 km

734 m
152 m
0 m |
| ISO 3166-2 | US-AL |

**Alabama** (IPA: /ˌæləˈbæmə/)- to je stůn na połedńowym zachodźe USA. Grańica mo na půłnocy ze stanym Tennessee, na wschodźe ze stanym Georgia, na połedńu ze stanym Florida, a na zachodźe ze stanym Mississippi.

Stolica - Montgomery

Liczba ludźi - 4 661 900

## Necowe uodwołańa

Uoficyjalno neczajta stanu Alabama (we angelskij godce)
# Espoo

|  |
| --- |
|  |
| **Espoo** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn Espoo |

 |
|  Espoo |
| Państwo |  Finlandyjo |
| Regijůn | Uusimaa |
| Burmistrz | Kai Mykkänen (2026) |
| Plac | 528,03 km² |
| Położyńe | 60°12'20'' N 24°39'20'' E |
| Ludźi (2023) • liczba ludźi • gynstość |  325 716 1041 uos./km² |
| Mjasta partnerske |  Gatczyna (Rusyjo)
 Irving (USA)
 Køge (Dańijo)
 Kongsberg (Norwygijo)
 Kristianstad (Szwecyjo)
 Esztergom (Madźary)
 Sauðákrókur (Islandyjo)
 Soczi (Rusyjo)
 Szanghaj (Chiny) |
| Położyńe na karće kraju Espoo |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Espoo** (szw. *Esbo*, rus. *Э́споо*) – mjasto we Finlandyji, we regijůńe Uusimaa, we aglomeracyji Helsinkůw.
# Xi’an

|  |
| --- |
|  |
| **Xi’an** |
|  Xi’an |
| Państwo |  Chińskŏ Ludowŏ Republika |
| Prowincyjo | Shaanxi |
| Burmistrz | Li Mingyuan |
| Plac | 1088 km² |
| Położyńe | 34°15'54'' N 108°57'14'' E |
| Wysokość | 405 m n.p.m. |
| Ludźi (2010) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  7 135 000 6557,9 uos./km² 12 900 000 |
| Nr kerunkowy | 29 |
| Pocztowy kod  | 710000-710090 |
| Mjasta partnerske |  Atyny
 Birmingham
 Cuzco
 Dnipro
 Dortmund
 Edinburgh
 Isfahan
 Iași
 Kajir
 Kansas City
 Katmandu
 Kioto
 Lahaur
 Pau
 Québec
 Stambuł |
| Położyńe na karće kraju Xi’an |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Xi’an** - mjasto we Chińskij Ludowyj Republice, stolica prowincyji Shaanxi. Uostrzodek industryji, nauki a turystyki.