Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pi

Lo koła uo szyrzce 1 dugość uobwodu je růwno π
**Pi** (alfabyt grecki: π) to je matymatyczno stało, kero pojawjo śe czynsto we matymatyce a fizyce. We geůmetryji euklidesowyj idźe ja uokryślić jako stosůnek uobwodu koła do jygo szyrzki. We trygůnůmetryji, je to nojmyńszo dodatńo wartość, lo keryj WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 . Pi je ńywymjernům nůmerům (ńy idźe jeji zapisać jako iloraz dwůch liczbůw naturalnych).

Pi
Wartość pi s akuratnośćům do 1000 placůw po przećinku:
3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510

58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679

82148 08651 32823 06647 09384 46095 50582 23172 53594 08128

48111 74502 84102 70193 85211 05559 64462 29489 54930 38196

44288 10975 66593 34461 28475 64823 37867 83165 27120 19091

45648 56692 34603 48610 45432 66482 13393 60726 02491 41273

72458 70066 06315 58817 48815 20920 96282 92540 91715 36436

78925 90360 01133 05305 48820 46652 13841 46951 94151 16094

33057 27036 57595 91953 09218 61173 81932 61179 31051 18548

07446 23799 62749 56735 18857 52724 89122 79381 83011 94912

98336 73362 44065 66430 86021 39494 63952 24737 19070 21798

60943 70277 05392 17176 29317 67523 84674 81846 76694 05132

00056 81271 45263 56082 77857 71342 75778 96091 73637 17872

14684 40901 22495 34301 46549 58537 10507 92279 68925 89235

42019 95611 21290 21960 86403 44181 59813 62977 47713 09960

51870 72113 49999 99837 29780 49951 05973 17328 16096 31859

50244 59455 34690 83026 42522 30825 33446 85035 26193 11881

71010 00313 78387 52886 58753 32083 81420 61717 76691 47303

59825 34904 28755 46873 11595 62863 88235 37875 93751 95778

18577 80532 17122 68066 13001 92787 66111 95909 21642 01989 ...

Symbol π wkludźił we 1706 roku William Jones we kśůnżce *Synopsis Palmariorum Mathesos* (π je pjyszům buchsztabům greckigo słowa *περίμετρον* (*perimetron*) – uobwůd) a rozpowszychńůł go ńyskorzi Leonhard Euler.
# Gerowanie

Industryjalne gerowanie
**Gerowanie** to je ynzymatyczny proces pōmian ôrganicznych zwiōnzkōw kludzōny bez mikroôrganizmy, zachodzōncy we beztlynowych warōnkach, kerego efektym je dostanie ynergiji, nojczyńścij pod postaciōm ATP. Proces dozwolŏ dostanie ynergiji przidajnyj metabolicznie ôrganizmōm sztyjc abo ôkresowo żyjōncym we byztlenowych warōnkach.

Do nojwŏżniyjszych zort gerowaniŏ nŏleżōm:

* gerowanie alkoholowe;
* gerowanie cytrōnowe;
* gerowanie masłowe;
* gerowanie mlykowe;
* gerowanie mannitowe;
* gerowanie metanowe;
* gerowanie propiōnowe.

Nauka tykajōncŏ procesy gerowaniŏ to je zymologijŏ.

We biotechnologiji ôkryślynie „gerowanie” je szyrsze i tykŏ tyż niykerych procesōw tlynowych, bp. gerowanie ôctowe.

## Przipisy
# Sōmer

Nojwŏżniyjsze miasta Sōmeru ze antycznym wybrzyżym
**Sōmer** (sōm. **𒌦 𒊕 𒈪 𒂵Ki-en-gir*, hebr. **שִׁנְעָרSzinear*) to bōła antycznŏ krajina rozlygowanŏ we połedniowyj tajli Mezopotamije (terŏz połedniowy Irak) w latach (kole) 4500–1900. p.n.e. Zamiyszkowali jōm Sōmery, kerzi stworzili wysoko rozwiniyntõ cywilizacyjõ uznŏwanõ za kolybkã kultur Bliskigo Weschodu i Ojropy. Wybudowali na terynie Mezopotamije moc miast, z kerych nojsrogsze to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.

Sōmery kludziyli ôsiadły tryb życiŏ. Trudziyli sie zaôbycz cuchtym, bauerstwym i rzymiosłym. Jednak niy utworzili scentralizowanego państwa, a jyno systym miast-państw. Kożde z nich posiadało swojigo krōla, a wrŏz nojwyższego kapelōna, w kerych rynkach spoczywała władza religijnŏ, administracyjnŏ, jak tyż militarnŏ.

## Przipisy
# Banhow

Gůwny banhow we Wrocłowju
Banhow *Opole Główne*
**Banhow** – stawjyńy lo uobsłůgi banowygo ruchu. Banhowy mogům być wjelge (uokryślane mjanym stacyje), a małe (banowy przistanek).

Wjelge banhowy majům pora bansztajgůw, ńykedy restauracyje, sklepy, haźle a inksze place lo podrůźnych.

Banowe przystanki zauobycz ńy majům kas, czynsto sům zawarte lo ludźi.

### Ślůnske banhowy

Nojstarszy banhow we Ślůnsku je we Wrocłowju ze 1842 roku – tyż nojstarszy banhow we Polsce (*Oberschlesischer Bahnhof, Wrocław Górnośląski*). Dźiśej już ńe dźało, je tam banowo przichodńo.

Inksze znajůme banhowy we Ślůnsku sům we Bjelsků (*Bielitz, Bielsko* ze 1890, dźiśejsze mjano *Bielsko-Biała Główna*), Uopolu (*Oppeln Hbf, Opole Główne* ze 1845), Glywicach (*Gleiwitz, Gliwice* ze 1845, nowe stawjyńy ze 1906) Katowicach (nowy banhow dźałoł we latach 1972-2010) a tyż we Wrocłowju (gůwny banhow - *Oberschlesischer Bahnhof; Hauptbahnhof, Wrocław Główny* ze 1857).

### Zobocz tyż

* Cug
# Makau

|  |
| --- |
|  |
| **中華人民共和國澳門特別行政區 Região Administrativa Especial de Macau da República Popular da ChinaSzpecjalny Regiōn Administracyje Chińskej Republiki Ludowyj Makau* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Makau | Wapyn Makau |

 |
| Hymn:  *Czas trwania: 44 sekundy.0:44 義勇軍進行曲* (*Marsz Ôchotniykōw*) |
|  |
| Uoficjalno godka | Stōndardŏwŏ mandaryńskŏ gŏdka, Portugalskŏ gŏdka |
| Używane godki | Kantōńskŏ gŏdka, Makau-Portugalskŏ gŏdka, Patuaskŏ gŏdka |
| Polityczny systym | Republika |
| Zorta państwa | Szpecjalny Regiōn Administracyje |
| Gowa państwa | Szef administracyje Ho Iat Seng |
| znoleżne na |  Chińskŏ Ludowŏ Republika |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 235. we śwjeće 10,908 km2 km² 29.5 km2 |
| Liczba ludźi (2013)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 167. we śwjeće 607,500 18,568/km2 osůb/km² |
| Transfyr władzy Makau ze Portugalie do Chin | 20 grudziyń 1999 |
| Religijo (głůwno) | Buddyzm (92,3%) |
| Waluta | Pataca (MOP) |
| Czasowo zůna | UTC +8 |
| Kod ISO 3166 | MO |
| Necowo důmyna | .mo |
| Telefůniczny kod | +853 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Makau** abo Makao (/məˈkaʊ/; tradycyjny chiński: 澳門; uproszczōny chiński: 澳门; pinyin: Àomén) – jedyn ze 2 szpecjalnyh regiōnōw Chińskej Republiki Ludowej (drugi Hong kong). Makau je jednym ze nŏjbogatszich regiōnōw na świŏciy. Nŏjczynstszōm urziwanōm gŏdkōm je Kantōńskŏ gŏdka. Makau je pod systymym "jedyn krej, dwa systymy" Rzōnd cyntrŏlny Chińskej Republiki Ludowej ôdpowiadŏ za ôbrone terytoryjum a miyndzynacyjne stosunki, kej Makau mŏ swōj systym prawa, oddziŏły policajne, walutã, systym gospodarczy administracyjny.

## Przipisy