Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ukrajińsko godka

| Ukrajińsko godka *українська мова* |
| --- |
| **Używacze** | ůng. 47 mln |
| **Plac** | 27. (Ethnologue 1996) |
| **Familijo** | Indoojropejske godki
 Słowjańske godki
  Wschodńosłowjańske godki
   **Ukrajińsko godka** |
| **Abecadło** | cyrylica |
| Uoficjalny sztatus |
| **Uoficjalno we** | Ukrajina, Naddńestrze (Mołdawijo) |
| **Regulowano uod** | Norodowo Akadymijo Nauk Ukrajiny |
| Kody |
| **ISO 639-1** | `uk` |
| **ISO 639-2** | `ukr` |
| **ISO 639-3** | `ukr` |
|  Djalekta ukrajińskigo (modry: půłnocne, apluzionowy: połedńowo-wschodńe a czyrwjůny: połedńowo-zachodńe). |

**Ukrajińsko godka** (ukr. *українська мова*, [ukrɑˈjinʲsʲkɑ ˈmɔʋɑ]) to je urzyndowo godka we Ukrajińe, atoli używano je tyż we Rusyji, Polsce, Bjołoruśi, Skuplowanych Stanach a inkszych. Ukrajińsko godka noleży do familije słowjańskich godkůw. Używo do zapisowańo cyrylickigo szrajbůnku. Wjelość ludźi, lo kerych je to uojczysto godka je ůngyfer 47 milijůnůw.

Ukrajińsko godka

|  |
| --- |
| **Słowjańske godki** |
| **Wschodńe** | starowschodńosłowjańsko † | ruteńsko † (bjołorusko, polesko, ruśińsko, ůkrajińsko) | rusko |
| **Zachodńe** | czesko | dolnosorbsko | gůrnosorbsko | kaszubsko | knaan † | morawsko | polsko | połabsko † | słowacko | słowińsko | ślůnsko |
| **Połedńowe** | bůłgarsko | cerkewnosłowjańsko | macedůńsko | serbsko-chorwacko † (bośńacko, chorwacko, Hradsko, czornogůrsko, serbsko) | słoweńsko, prekmursko | staro-cerkewno-słowjańsko † |
| **Inksze** | protosłowjańsko † | mjyndzysłowjańsko | slovio |
|  | † martwe |
# Czerńihowski uobwůd

**Czerńihowski uobwůd** – uobwůd, jydnostka admińistracyjnygo tajlůngu Ukrajiny. Wjyrch 31 865 km², ludźi 1 106 834 (2010).

Je potajlowany na 22 rejůny. Stolicům uobwůdu je Czerńihůw.

## Dymografijo

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Norodowość** | **1989** | **2001** | **Rodńo godka** | **1989** | **2001** |
| Ukrajińoki | 91,5% | 93,5% | ukrajińsko | 85,7% | 89,0% |
| Rusy | 6,8% | 5,0% | rusko | 13,6% | 10,3% |
| Bjołorusy | 0,8% | 0,6% | inksze godki | 0,7% | 0,7% |
| Żydy | 0,4% | 0,1% |

## Przipisy

|  Ferwaltůngowy tajlůng Ukrajiny |
| --- |
| Uobwody |
charkowski •
chersůński •
chmelnycki •
czerkaski •
czerńihowski •
czerńowjecki •
dńipropetrowski •
důńecki •
iwanofrankowski •
kyjowski •
kirowohradzki •
lymberski •
łuhański •
mykołajowski •
uodeski •
połtawski •
růwjyński •
sumski •
ternopolski •
winnycki •
wołyński •
zakarpacki •
zaporiski •
żytomyrski |
| Autůnůmiczno republika | Autůnůmiczno Republika Krymu |
| Wydźelůne mjasta | Kyjůw • Sewastopol |
| Ten szablon: pokaż • dyskusja • edytuj |
# Blaj (narzyńdźe)

Uobyczny blaj
**Blaj** to je narzyńdźe podug kerygo idźe wyznaczyć gynau blaj (prostopadło do zola). Uobyczny blaj je zrobjůny ze ćynżorka a kůnska sznurka. Do wyznoczyńo blaju wykorzistuje śe źymsko grawitacyjo. Inksze zorty blajůw to ntp. żyrdkowy abo uoptyczny blaj.
# Ukłod wspůłrzyndnych

Bret do szachůw, kożdy plac na ńim mo własne koordynaty, ntp. plac a8 je nojbarzi do gůry po lewyj
**Ukłod wspůłrzyndnych**, **ukłod koordynatůw** - dwuwymiarowo systema, kero służi do uopisańo punktu abo uobjektu we geometrycznym raumje bez hilfa dwůch uośi, nojczyńśći mjanowanych X a Y.
# Karta

*Nova totius terrarum orbis tabula Amstelodami*, karta świata ze 1682 roku
**Karta** to je graficzny ôbrŏz wiyrchnie Ziymie abo jeji czynści (tyż nieba, planety abo inkszego astrōnōmicznego ôbiektu), wykōnowany na szkarcie, w skali, podle prawideł kartograficznych mustrōw, przi użyciu umŏwnych cech graficznych. Karta stanowi bazowe nŏczynie podszukowań i prezyntacyje wynikōw we historyji, geografiji i geodezyji.

Przeniesiynie wiyrchnie ze sfery (Ziymia to niy je idyalnŏ kugla, mŏ niyregularny kształt geoidy, nale przi rychtowaniu karty przijmuje sie założynie ô jeji kulistości, abo iże je ôbyrtnōm elipsoidōm) na plaskatõ wiyrchniã karty wymŏgŏ:

* zastosowaniŏ ôdpednigo ciepu, to znaczy ôdwzorowaniŏ kartograficznego,
* zmyńszyniŏ ôbrazu do żōndanyj skali,
* zastosowaniŏ przijyntych cech umŏwnych (legynda),
* uproszczyniŏ przedstawiōnego ôbrazu.

Nauka ô kartach to je kartografijŏ, za to znaki kartograficzne to symbole, za pōmocōm kerych wyrażŏ sie treść karty.
# Rōwnik

Karta świata ze zaznaczōnym rōwnikym
Rōwnik na Ilhéu das Rolas
**Rōwnik** to je spōlnŏ tajla wiyrchnie astrōnōmicznego ôbiektu i szkarty prostopadłej do aksy zwyrtu i przechodzōncyj bez strzodek masy ciała.

Rōwnik Ziymie je we przibliżyniu kołym wielgim kuli ziymskij. Je tyż jeji nojdugszym rōwnoleżnikym. Jego geograficznŏ szyrokość wynosi 0°.

## Rōwnik kuli ziymskij

Rōwnik kuli ziymskij tajluje jōm na dwie pōłkule: pōłnocnõ i połedniowõ, a jego dugość wynosi 40 075 kilōmetrōw.

Państwa, bez kere przechodzi rōwnik| Lp. | Państwo | Pozōr |
| --- | --- | --- |
| 1 |  Wyspy Świyntego Tōmasza i Ksiōnżyncŏ | Przechodzi bez wyspã Ilhéu das Rolas. |
| 2 |  Růwńikowo Gwinyjo | Przechodzi bez przinŏlyżne morske terytorium. |
| 3 |  Gabůn |  |
| 4 |  Kůngo |  |
| 5 |  Dymokratycznŏ Republika Kōnga |  |
| 6 |  Ůganda |  |
| 7 |  Kyńijo |  |
| 8 |  Sůmalijo |  |
| 9 |  Malediwy | Przechodzi bez przinŏlyżne morske terytorium. |
| 10 |  Indůnezyjo |  |
| 11 |  Kiribati | Przechodzi bez przinŏlyżne morske terytorium. |
| 12 |  Zjednoczōne Sztaty | Przechodzi bez przinŏlyżne morske terytorium wyspy Baker. |
| 13 |  Ekwadůr |  |
| 14 |  Kolůmbijo |  |
| 15 |  Brazylijo |  |

## Przipisy