Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 30 czyrwca

|  |
| --- |
| **Wtorek**
30
 czyrwca
**2026szl: 60 734** |

**30 czyrwca** – trzidźesty dźyń czyrwca, a 181. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 184 dńi.

### Umrzili

* 2012 - Icchak Szamir, izraelski politiker

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Yncyklopedyjo

Brockhaus Lexicon
Logo Wikipedyje
**Yncyklopedyjo** (uać. *encyclopaedia* s grec. *enkýklios* "tworzůncy krůng" + *paideía* "wyksztołcyńy") – kůmpyndjům ludzkej wjedzy zapisane we formje zbjoru haseł (słůw kluczowych) s wyjaśńyńym jejich znoczyńo. Hasła sům ůłożůne we pewnym lůgicznym uordnůngu, zauobycz alfabytycznym, skuli czego mogebnůść je wartke uodnaleźyńy właśćiwyj informacyje.

Yncyklopedyjo może być powszechno, tj. starajůnco śe ujůńć cołko ludzko wjedza (tako kej np. Wjelgo yncyklopedyjo powszechno PWN), abo może być yncyklopedjům specyjolistycznům s danygo fachu (lb. *Yncyklopedyjo Uodkryć a Wynolozkůw* PWN). Uobecńy nojwjynkszům wirtualnům yncyklopedyjům je Wikipedyjo.

## Przipisy
# Serbskochorwackŏ gŏdka

Dwa systymy zŏpisu serbskochorwackij gŏdki - chorwackŏ łacinka (tm. gajica) i serbskŏ cyrylica.
**Serbskochorwackŏ gŏdka** (serb-chor.: *srpskohrvatski jezik*, cyr. српскохрватски језик) – policyntrycznŏ słowiańsko gŏdka używanŏ bez Serbōw, Chorwatōw, Bośniakōw jak tyż Czornogōrcōw. Do zopisu używŏ sie zmodyfikowane na potrzeby gŏdki alfabet łaciński (tn. **gajica**; ôd jej autora Ljudevita Gaja) jak tyż cyrylica w wersyje Vuka Karadžicia, kery tyż uprościōł ôrtografijõ bez wkludzanie ino jedyn spōsōb zŏpisu danyj głoski, jak tyż bez prawidło *pisz tak jak gŏdŏsz, a czytej tak jak napisano było*. W 1850 autory, politykry jak tyż wyuczyni pochodzyniŏ połedniowo słowiańskigo podpisali w Wiedniu ugŏdã gŏdkowõ, kerŏ tykała standaryzacyje jejich gŏdki, bez stanowiynie zaczōntek serbskochorwackigo. Terŏźnie je to sporne, zbiorcze ôkryślynie na gŏdka serbskŏ, chorwackŏ, bośniackŏ i czornogōrskŏ, kere zaczynto było ôd siebie ôdrōżniać ôd rozpadu Jugosławie, z wiynksza z powodōw politycznych. Dŏwŏ to tōż sztyry rōwnoprawne a wzajymnie zrozumiałe sztandardy.

Serbskochorwackŏ jak tyż wszyjske jej pochodne ôparto je w srogij mierze na dialekcie wschodniohercegowińskim, zwanym tyż sztokawskim ôd sôd słowa *što* abo *šta*, kere ôdpadŏ ślōnskimu *co*. Krōm praktycznie idyntycznyj gramatyki, kożdŏ z wydzielōnych terŏźnie standardōw mŏ swoje indywidualne cychy:

* serbski spotrzebowuje z wiynksza cyrylica, bośniacki i czŏrnogōrski zaôbycz gajica, za to chorwacki ino gajica;
* chorwacki je barzij chybki do pasowaniŏ słōw rodzimych aniżeli zapożyczeń, a ôkrōm tego słowo *što* bywuje placami zastympowane bez *ča* abo *kaj*;
* czornogōrski posiado dwie ekstra spōłgłoski (**ś** i **ź**), kerych niy ma w inkszych sztandardach.

## Fōnologijŏ a zapis

Serbskochorwackŏ fōnologijŏ je barzo podobnŏ do ślōnskij i polskij. Dugość samogłoski niy wpływŏ na znaczynie słōw, za to spōłgłoski nigdy niy tracōm dźwiynczności. Akcynt padać może w znŏleżności ôd sztandardu na roztōmajte ślabiki.

Zgodnie z prawidłami wkludzōnymi bez Karadžicia i Gaja kożdŏ głoska posiadŏ ino jedyn spōsōb zopisu w dano alfabeto. W gajicy dwuznaki *dž*, *lj* a *nj* sōm ôsobne litery. Kożdŏ litera jednego pisma mŏ ôdpowiednik w drugim, ale jejich porzōndek je roztōmajty i przebiygo tak:

* **Gajica**: A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z
* **Cyrylica**: А Б В Г Д Ђ Е Ж З И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш

| Gajica | Cyrylica | Ślōnski ôdpowiednik |
| --- | --- | --- |
| A a | А а | а |
| B b | Б б | b |
| C c | Ц ц | c |
| Č č | Ч ч | cz |
| Ć ć | Ћ ћ | ć |
| D d | Д д | d |
| Dž dž | Џ џ | dż |
| Đ đ | Ђ ђ | dź |
| E e | Е е | e |
| F f | Ф ф | f |
| G g | Г г | g |
| H h | Х х | h, ch |
| I i | И и | i |
| J j | Ј ј | j |
| K k | К к | k |
| L l | Л л | l |
| Lj lj | Љ љ | miynke l, bp. w słowie *Cepe**li**a* |
| M m | М м | m |
| N n | Н н | n |
| Nj nj | Њ њ | ń |
| O o | О о | o |
| P p | П п | p |
| R r | Р р | r |
| S s | С с | s |
| Š š | Ш ш | sz |
| T t | Т т | t |
| U u | У у | u |
| V v | В в | w |
| Z z | З з | z |
| Ž ž | Ж ж | ż |
# Karaiby

Karta Karaibōw
**Karaiby** to je regiōn skłŏdajōncy sie ze Karaibskigo Morza, wysp (w cołkości bydōncych na Karaibskim Morzu, abo tyż niyblank z nim graniczōncych, a niyblank z Atlantyckim Ôceanym) a tyż ôbtŏczajōncych je wybrzyżōw. Regiōn je położōny na połedniowy weschōd ôd Zŏtoki Meksykańskij i kōntynyntalnyj Pōłnocnyj Ameryki, na weschōd ôd Cyntralnyj Ameryki a na pōłnoc ôd Połedniowyj Ameryki.

Karaiby ôstały ôdkryte bez Krzisztofa Kolōmba we 1492 roku i wartko skolōnizowane bez ojropejske mocarstwa.

Do Karaibōw przinŏleżōm państwa: Antigua i Barbuda, Bahamy, Barbados, Belize, Kuba, Dōminika, Dōminikana, Grynada, Gujana, Haiti, Jamajka, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grynadyny, Surinam i Trynidad i Tobago, a tyż mocka terytoriōw znŏleżnych.

W sumie wyspy ôbyjmujōm teryn 275 tys. km², z wielościōm ludności przekrŏczajōncõ 40 milijōnōw ôsōb.

## Przipisy
# Panama

|  |
| --- |
|  |
| **República de PanamaRepublika Panamy* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Panamy | Wapyn Panamy |

 |
| Motto: (łać.) *Pro Mundi Beneficio* (*Lo Korzyśći Śwjata*) |
| Hymn:  *Himno Istmeño* (*Hymn Przesmyka*) |
|  |
| Uoficjalno godka | szpańelsko godka |
| Stolica | Panama |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt José Raúl Mulino |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt José Raúl Mulino |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 115. we śwjeće 78 200 km² 2,9% |
| Liczba ludźi (2023)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 127. we śwjeće 4 064 780 54 osůb/km² |
| ńypodlygłość | uod Kolůmbije 3 listopada 1903 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | amerikański dolar (USD) |
| Czasowo zůna | UTC - 5 |
| Kod ISO 3166 | PA |
| Necowo důmyna | .pa |
| Automobilowy kod | PA |
| Telefůniczny kod | +507 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Panama**, **Republika Panamy** (szp. *Republica de Panama*) – państwo we Strzodkowyj Americe, rozlygowane nad Karajibskim Morzem a Pokojnym Uoceanem. Grańica mo s Kolůmbijům a Kostarykům. Znůmo najbarzi ze Panamskigo Kanału, kery skrůćůł droga s Atlantyckigo Uoceanu na Pokojny Uocean.

S anfanga zamjyszkano uod Indjanerůw, we 1501 prziłůnczono do Szpańijskich kolůńiji we Americe. Uod 1830 tajla Kolůmbije, ńypodległo uod 1903 roka. We uzyskańu ńypodległośći dopůmogły Panamje Zjednoczůne Sztaty, nale za to dostoły Sztrefa Panamskigo Kanału, nad kerům Panama uzyskała suwerynność dźepjyro we 1997 roku.

Ludność: 60% Metysy, 20% Mulaty a Negry, 10% bjoli, krům tygo Indjanery a krojcoki. Ůng. 84% mjyszkańcůw je katolikůma.

We gospodarce nojwjynkszy udźoł mo obsługa Panamskigo Kanału, krům tygo bauerstwo a industryja.

## Ferwaltůngowy tajlůng

Panama je potajlowano na 9 prowincyjůw (szp. *provincias*) a 3 terytoryja autochtůnůw (szp. *comarcas indígenas*). Krům tygo sům dwa *comarcas*, kere sům podporzůndkowane regjyrůnkowi prowincyjalnymu a majům sztatus růwny panamskich gminům (szp. *corregimiento*).

Prowincyje Panamy (wroz ze istnymi mjastůma):

* Bocas del Toro (Bocas del Toro)
* Chiriquí (David)
* Coclé (Penonomé)
* Colón (Colón)
* Darién (La Palma)
* Herrera (Chitré)
* Los Santos (Las Tablas)
* Panamá (Panamá)
* Veraguas (Santiago de Veraguas)

Terytoryja Panamy (uo sztatuśe prowincyje):

* Emberá (Unión Chocó)
* Kuna Yala (El Porvenir)
* Ngöbe-Buglé (Quebrada Guabo)

Inksze terytoryja (uo sztatuśe gminy)

* Kuna de Madugandí - tajla prowincyje Panamá
* Kuna de Wargandí - tajla prowincyje Darién
# 1988

|  |
| --- |
|  rok 1988/MCMLXXXVIII
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1983 « 1984 « 1985 « 1986 « 1987 « 1988 » 1989 » 1990 » 1991 » 1992 » 1993

Wydarzyńo:
Urodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1988.*
Pomarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1988.*
* 13 lipca - He Pingping, chińczyk uwożany za nojmajsego dorosłygo czowjeka Źymji

Śwjynta ruchůme:
* **Wjelganoc**: 3 kwjetńa
* **Boże Ćoło**: 2 czyrwca
 |
# 23 styczńa

|  |
| --- |
| **Wtorek**
30
 czyrwca
**2026szl: 60 735** |

**23 styczńa** – dwudźysty trzeći dźyń styczńa, a 23. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 342 dńi (343 dńi we przistympnym roku).

### Rodźyli śe

* 1832 - Édouard Manet, francuski malyrz, poważany za jednygo s pjyrszych impresjůńistůw

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
# 1960

|  |
| --- |
|  rok 1960/MCMLX
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1955 « 1956 « 1957 « 1958 « 1959 « 1960 » 1961 » 1962 » 1963 » 1964 » 1965

Wydarzyńo:
* zołożyńy brytyjskij lajergrupy The Beatles.

Urodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1960.*
Pomarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1960.*
Śwjynta ruchůme:
* **Wjelganoc**: 17 kwjetńa
* **Boże Ćoło**: 16 czyrwca
 |
# Maryjanowy Rōw

Lokalizacyjŏ Maryjanowego Rowu
**Maryjanowy Rōw** to je nojgłymbszy znejōmy (10 911 ± 40 m p.p.m.) ôceaniczny rōw na Ziymi, położōny we zachodnij tajli Pokojnego Ôceanu, na połedniowy weschōd ôd Maryjańskich Wysp. Mŏ kształt pōłmiesiōnczka, mierzi kole 2,550 km dugości i 69 km szyrokości. Maksymalny znany zgłōmb wynosi 10 984 m (± 25 m) na połedniowym krańcu małyj doliny, mianowanyj Ploso ôd Challengera.

## Przipisy
# 24 czyrwca

|  |
| --- |
| **Wtorek**
30
 czyrwca
**2026szl: 60 733** |

**24 czyrwca** – dwudźesty sztworty dźyń czyrwca, a 175. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 190 dńi.

### Rodźyli śe

* 1593 - Abraham von Franckenberg, ślůnski matymatyker, fizyker, dochtůr a dichter
* 1885 - Ewald Latacz, ślůnski polityker a doktůr prawa
* 1987 - Lionel Messi, argyntyński fusbalok

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Trzyńśyńy źymje

Skutki Třyńśyńo Zjymje
**Trzyńśyńy źymje** – to gwołtowne rozładowańy naszpanůwań kere powstowajům we skorupje źymskej we czaśe ruchůw fragmyntůw litosfyry. Ze mjyjsca uwolńjyńo tych naprynżyń (hipocyntrům – uůgńisko trzińśyńo źymje) rozłażům śe fale sejsmiczne. Půnkt na powjyrzchńi Źymje położůny nad uůgńiskym (epicyntrům) to mjyjsce, kej fale doćyrajům nojwcześńij a kej straty sům nojwjynksze. Śůła wstrzůnsůw maleje we mjara uoddalańo śe uod epicyntrům.

Badańjym trzińśyń źymje zajmuje śe sejsmolůgijo.
# 23 czyrwca

|  |
| --- |
| **Sobota**
27
 czyrwca
**2026szl: 60 706** |

**23 czyrwca** – dwudźesty trzeći dźyń czyrwca, a 174. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 191 dńi.

### Rodźyli śe

* 1972 - Zinedine Zidane, francuski fusbalok

### Umrzili

* 1585 - Marcin Gerstmann, breslawski biskup

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Boliwijo

|  |
| --- |
|  |
| **República de Bolivia Buliwiya Republika Wuliwya Suyu Tetā VolíviaRepublika Boliwije* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Boliwije | Wapyn Boliwije |

 |
| Hymn:  *Bolivianos, el hado propicio* (*Pieśń patriotycznŏ*) |
|  |
| Uoficjalno godka | hišpańsko godka, godka kečua, godka ajmara |
| Stolica | La Paz (stolica podug kůnstytucyji)/Sucre (śedźiba rzůndu) |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Luis Arce |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt Luis Arce |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 27. we śwjeće 1 098 580 km² 1,29% |
| Liczba ludźi (2008)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 86. we śwjeće 9 248 000 8,4 osůb/km² |
| ńypodlygość | uod Hišpańje 6 śyrpńa 1825 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | boliviano (BOB) |
| Czasowo zůna | UTC -4 |
| Necowo důmyna | .bo |
| Automobilowy kod | BOL |
| Telefůniczny kod | +591 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
| ¹ Śedźibům řůndu je La Paz |

**Boliwijo**, **Republika Boliwije** (hiszp. *Bolivia, República de Bolivia*) – państwo we Americe Połedńowyj. Grańica mo ze Brazylijům, Paragwajym, Argyntynům, Czile a Peru. Ńy mo dostympu do morza. Teryn sam uobniżo śe ze zachodu na wschůd. Nojwyższy wjyrch - Sajama, 6520 m n.p.m. Uod uzyskańo ńypodległośći we wyńiku wojyn Boliwijo utraćiła tajla swego dowńijszygo terytorjům: we 1884 dostymp do Uoceanu Spokojnygo na rzecz Czile, we 1903 rygjůn Acre, kery zajyła Brazylijo, a we 1935 Chaco, kery zajůn Paragwaj. Wjynkszość ludnośći to Indjanery ze plemjůn Keczua (33%) a Ajmara (30%), krům ńich Metysy (25%) a bjoli (25%). Důminůje katolicyzm wyznowany bez 92,5% Boliwjanůw. Bez dugi czas podstawům gospodarki bůło wydobyće cyny, a spodek jeij cen wyołoł sam srogi kryzys we gospodarce.
# 20 czyrwca

|  |
| --- |
| **Wtorek**
30
 czyrwca
**2026szl: 60 733** |

**20 czyrwca** – dwudźesty dźyń czyrwca, a 171. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 194 dńi.

### Rodźyli śe

* 1952 - John Goodman, hamerikański kůmik a szauszpiler
* 1968 - Mateusz Morawiecki, polski polityker

### Umrzili

* 1958 - Kurt Alder, ślůnski chymiker

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Albanijŏ

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Republika e Shqipërise Republika Albanije |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Albanije | Wapyn Albanije |

 |
| Motto: (alb.) *Ti, Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar* (*Ty, Albanijo, dej mi hōnor, nazwij mie Albańczykym*) |
| Hymn: *Hymni i Flamurit* (*Hymn ô fanie*) |
|  |
| Kōnstytucyjŏ | Kōnstytucyjŏ Albanije |
| Ôficjalnŏ gŏdka | albańskŏ |
| Stolica | Tirana |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Ilir Meta |
| Szef rzōndu | prymier Edi Rama |
| Wiyrchnia  • cołkŏ  • wody strzōdlōndowe | 139. na świecie 28 748 km² 1350 km² (4,7%) |
| Liczba ludności (2016)  • całkowita   • tyngość zaludniyniŏ | 136. na świecie 3 038 594 105,7 ôsōb/km² |
| PKB (2017)  • cołke   • na ôsobã |  13,18 mld USD 4583 USD |
| PKB (PSN) (2017)  • cołke   • na ôsobã |  35,97 mld miyndzynŏr. dolarōw 12 507 miyndzynŏr. dolarōw |
| waluta | lek (ALL) |
| Samostanowiyniy | ôd Osmańskigo Impyrium 28 listopada 1912 |
| Czasowŏ strefa | UTC +1 – zima UTC +2 – lato |
| Kod ISO 3166 | AL |
| Internetowŏ dōmyna | .al |
| Kod autowy | AL |
| Kod fligerowy | ZA |
| Telefōniczny kod | +355 |
| Karta Albanije |

**Albanijŏ** (*Shqipëria*, **Republika Albanije** – *Republika e Shqipërise*) – państwo we połedniowo-wschodnij Ojropie, na Bałkanach, nad Morzym Adriatyckim. Granicã mŏ ze Grecyjōm, Macedōnijōm, Syrbijōm a Czŏrnogōrōm. **¾** wiyrchnie Albanije zajmujōm gōry, ze kerych nŏjwyższy je Korab (2764 m n.p.m.). We latach 1946 - 1992 we Albaniji bōł ustrōj kōmōnistyczny, ôd 1992 dymokracyjŏ. Poza granicami Albanije żyje wiyncyj kej 2 milijōny Albańczykōw, nŏjwiyncyj we Kosowie, Macedōniji, Italiji a Grecyji.

## Geografijŏ

Albanijŏ je we 75% gōrzistym krŏjym. Niywielgi procynt krŏju zajmujōm niziny położōne nad Adriatyckim Morzym jak tyż duklōw srogszych rzyk takich jak: Drin (285 km), Wjosa (272 km) i Seman z Devoll (281 km). Ôstała tajla krŏju to chyże jak tyż gōry we paśmie Dynarskich Gōr tajlujōnce sie na: Gōry Pōłnocnoalbańske, Gōry Skanderbega, Mal Valamarës. Na granicach sōm 3 sroge jeziora: Szkoderske (368 km²), Ochrydzke (347 km²) jak tyż Prespa (288 km²). Nojdalij wysuniynty na zŏchōd przilōndek to Kepi i Gjuhëzës.

Albanijŏ graniczy z dalij pokŏzanymi państwami:

* na połedniu:
	+ Grecyjŏ (282 km)
* na weschodzie:
	+ Czŏrnŏ Gōra (172 km)
	+ Kosowo (115 km)
* na pōłnocach:
	+ Pōłnocnŏ Macedōnijŏ (151 km)

## Przipisy

|  |
| --- |
| **Państwa Ojropy** |
|
Albańijo
• Andora
• Austrijo
• Belgijo
• Bjołoruś
• Bośńa a Hercegowina
• Bułgaryjo
• Chorwacyjo
• Czesko Republika
• Czorno Gůra
• Dańijo
• Estůńijo
• Finlandyjo
• Francyjo
• Grecyjo
• Irlandyjo
• Islandyjo
• Italijo
• Liechtenstein
• Litwa
• Luksymburg
• Łotwa
• Madźary
• Malta
• Mjymcy
• Mołdawijo
• Můnako
• Norwygijo
• Ńiderlandy
• Polsko
• Portugalijo
• Půłnocno Macedůńijo
• Rusyjo
• Růmůńijo
• San Marino
• Słowacyjo
• Słowyńijo
• Syrbijo
• Szpańijo
• Szwecyjo
• Szwajcaryjo
• Turcyjo
• Ukrajina
• Watykůn
• Wjelgo Brytańijo |
# 17 czyrwca

|  |
| --- |
| **Wtorek**
30
 czyrwca
**2026szl: 60 735** |

**17 czyrwca** – śedymnosty dźyń czyrwca, a 168. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 197 dńi.

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# 2026

|  |
| --- |
|  rok 2026/MMXXVI
XX stoleće • **XXI stoleće** • XXII stoleće
2021 « 2022 « 2023 « 2024 « 2025 « 2026 » 2027 » 2028 » 2029 » 2030 » 2031

Wydarzyńa
* Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2026

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 2026.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 2026.*
Ruchůme śwjynta
* **Wjelganoc**: 5 kwjetńa
* **Boże Ćało**: 4 czyrwca
 |
# Trenčín

|  |
| --- |
|  |
| **Trenčín** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Trenčína | Fana Trenčína |

 |
|  Trenčín |
| Państwo |  Słowacyjŏ |
| Krej | Trenčínski |
| Burmistrz | Richard Rybníček (2025) |
| Plac | 82 km² |
| Położyńe | 48°53'39'' N 18°02'26'' E |
| Wysokość | 217 m n.p.m. |
| Ludźi (2025) • liczba ludźi • gynstość |  54 104 659,8 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 32 |
| Pocztowy kod  | 911 01 - 911 08 |
| Rejestracyjne tabule | TN, TC, TE |
| Mjasta partnerske |  Cran-Gevrier
 Uherské Hradiště
 Zlín
 Tarnůw
 Casalecchio di Reno
 Békéscsaba
 Kragujevac |
| Położyńe na karće kraju Trenčín |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Trenčín** (madź. *Trencsén*, mjym. *Trentschin*) – mjasto na Słowacyji, stolica trenčínskigo kreju a krysu Trenčín. Uostrzodek nauki.
# Oulu

|  |
| --- |
|  |
| **Oulu** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Oulu | Fana Oulu |

 |
|  Oulu |
| Państwo |  Finlandyjo |
| Regijůn | Pohjois-Pohjanmaa |
| Burmistrz | Jarmo Husso (2025) |
| Plac | 3052,92 km² |
| Położyńe | 65°01'00'' N 25°28'00'' E |
| Ludźi (2025) • liczba ludźi • gynstość |  216 066 72,69 uos./km² |
| Mjasta partnerske |  - Alta
 - Archangelsk
 - gmin Boden
 - Bursa
 - Halle (Saale)
 - Leverkusen
 - Odessa
 - Siófok |
| Położyńe na karće kraju Oulu |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Oulu** (szw. *Uleåborg*, rus. *О́улу*) – mjasto we Finlandyji, we regijůńe Pohjois-Pohjanmaa. Morsko hawyna nade Botńickům Zatokům. Uostrzodek nauki a industryje nowych technologiji a ńy ino. Mjejske prowa uod 1605.
# Rusko-ukrajińsko wojna (ôd 2014)

|  |
| --- |
|  |
| **Rusko-ukrajińsko wojna** |
|  Militarno sytuacyjo we Ukrajinie przed inwazyjōm we 2022 |
| Czas | ôd 20 lutego 2014 |
| Plac |  Ukrajina |
| Zajty boju |
|  Rusyjo |  Ukrajina **przi sparciu ôd:**  NATO  OU |
| Kōmandyry |
|  **Władimir Putin**  Michail Miszustin  Siergiej Szojgu  Siergiej Lawrow  Walerij Gierasimow  Dienis Puszylin  Władimir Paszkow  Leonid Pasiecznik  Siergiej Kozlow  Ramzan Kadyrow |  **Wołodymyr Zelenski**  Denys Szmyhal  Oleksij Reznikow  Dmytro Kuleba  Andrij Taran  Oleksij Danilow  Walerij Zalużny  Siergiej Szaptala  Ruslan Chomczak |
| Siyły |
|  |  |
| Straty |
|  |  |
|  Galeryjŏ we Wikimedia Commons |
|  |

**Rusko-ukrajińsko wojna** to je zbrojno agresyjo na Ukrajina kludzōno ôd Rusyje, co sie zaczła we lutym 2014 roku we formie wojny hybrydowyj. 24 lutego 2022 roku, po wydaniu ôd prezydynta Rusyje Władimira Putina byfelu do ataku, ruske wojska napadły na Ukrajina, wystrzelyły rakety na pora ukrajińskich miast i wylōndowały na połedniowym wybrzyżu Ukrajiny.

Na elymynta ruskij zbrojnyj agresyje na Ukrajina skłodajōm sie:

* aneksyjo Krymu ôd Rusyje (20 lutego 2014 – 26 marca 2014)
* wojna we Dōnbasie (ôd 6 kwietnia 2014)
* incydynt we Ciyśninie Kercz (25 nowymbra 2018)
* inwazyjo na Ukrajina (ôd 24 lutego 2022)

## Przipisy
# 1893

|  |
| --- |
|  rok 1893/MDCCCXCIII
XVIII stoleće • **XIX stoleće** • XX stoleće
1888 « 1889 « 1890 « 1891 « 1892 « 1893 » 1894 » 1895 » 1896 » 1897 » 1898

Wydarzyńa:
* 23 lutygo - Rudolf Diesel uopatyntowoł motor Diesla

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1893.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1893.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 2 kwjetńa
* Boże Ćało: 1 czyrwca
 |
# 1905

|  |
| --- |
|  rok 1905/MCMV
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1900 « 1901 « 1902 « 1903 « 1904 « 1905 » 1906 » 1907 » 1908 » 1909 » 1910

Wydarzyńa:
* Rewolucyjo we Rusyji

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1905.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1905.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 23 kwjetńa
* Boże Ćało: 22 czyrwca
 |
# Albert Einstein

|  |
| --- |
| **Albert Einstein** |
|  |
| Data narodzyniŏ | 14 marca 1879 |
| Miyjsce narodzyniŏ | Ulm |
| Data śmierci | 18 kwiytnia 1955 |
| Miyjsce śmierci | Princeton |
| Ôbywatelstwo | *Mjymcy, Szwajcaryjo* |
| Nŏrodowość | *Żydy* |
| Fach | *fizyk teoretyk[\*], philosopher of science[\*], wynalazca[\*], science writer[\*], pedagog[\*], wykładowca akademicki[\*], fizyk[\*], filozof[\*], pisorz, naukowiec[\*], matymatyk[\*], patent examiner[\*], profesor[\*], pacyfista[\*]* |
| Podpis  |

**Albert Einstein** (nar. 14 marca 1879 we Ulm we Niymcach, um. 18 kwiytnia 1955 we Princeton we USA) – jedyn ze nŏjsrogszych fizykōw-tyjorytykōw naszych czasōw, autōr ôsobliwyj i wszeôbecnyj teoryje relotywności, spōłautōr korpuskularno-welowyj teoryje światła. Dostoł Nadgrodã Nobla za wyklarowaniy fotoelektrycznygo efektu. Einstein mioł tyż swōj wkłŏd do postympu filozofije nauki.
# 1908

|  |
| --- |
|  rok 1908/MCMVIII
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1903 « 1904 « 1905 « 1906 « 1907 « 1908 » 1909 » 1910 » 1911 » 1912 » 1913

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1908.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1908.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 19 kwjetńa
* Boże Ćało: 18 czyrwca
 |
# Syberyjo

Syberyjo, ćymńyjszo farba - Syberyjski Federalny Uokryng
Fana ńypodległyj Syberyji ze rokůw důmowyj wojny we Rusyji
**Syberyjo** (rus. *Сибирь*) je geograficzno kraina rozlygowano we azjatyckij tajli Rusyji. Je zwada uo uůnyj grańice - podug ńykerych wlazuje do ńij tyż ruski Daleki Wschůd. Kej uůnygo wrachowywać, grańice Syberyji to Ural na zachodźe, Arktyczny Uocean na půłnocy, Pokojny Uocean na wschodźe a Kazachstan a Můngolijo na połedńu. Ferwaltůngowo je potajlowano na:

* Jakucyjo (Republika Sacha)
* Burjacyjo
* Tuwa
* Ałtajsko Republika
* Chakazyjo
* Ałtajski Krej
* Krasnojarski Krej
* Zabajkalski Krej
* Chanty-Mansyjski Autůnůmiczny Uokryng - Jurga
* Jamalsko-Ńyńecki Autůnůmiczny Uokryng
* Tjumyński Uobwůd
* Uomski Uobwůd
* Nowosybirski Uobwůd
* Tomski Uobwůd
* Irkucki Uobwůd
* Kemerowski Uobwůd,

ze kerych wszyjstke krům Jakucyji wlazujům do Syberyjskigo Federalnygo Uokryngu, a kej by wrachować Daleki Wschůd, tyż:

* Amurski Uobwůd
* Magadański Uobwůd
* Sachaliński Uobwůd
* Żydowski Autůnůmiczny Uobwůd
* Czukocki Autůnůmiczny Uokryng
* Chabarowski Krej
* Kamczacki Krej
* Nadmorski Krej
# 1934

|  |
| --- |
|  rok 1934/MCMXXXIV
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1929 « 1930 « 1931 « 1932 « 1933 « 1934 » 1935 » 1936 » 1937 » 1938 » 1939

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1934.*
* 9 marca - Jurij Gagarin, sowjecki kosmůnauta

Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1934.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 1 kwjetńa
* Boże Ćało: 31 moja
 |
# 29 czyrwca

|  |
| --- |
| **Wtorek**
30
 czyrwca
**2026szl: 60 733** |

**29 czyrwca** – dwudźesty dźewjůnty dźyń czyrwca, a 180. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 185 dńi.

### Rodźyli śe

* 1797 - Józef Lompa, ślůnski dźołacz a dichter

### Umrzili

* 1895 - Martin Mroz, hamerikański przestympca

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy