Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2018

|  |
| --- |
|  rok 2018/MMXVIII
XX stoleće • **XXI stoleće** • XXII stoleće
2013 « 2014 « 2015 « 2016 « 2017 « 2018 » 2019 » 2020 » 2021 » 2022 » 2023

Wydarzyńa szportowe
* uod 14 czyrwca do 15 lipca - Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu

Pomarli
* 14 marca - Stephen Hawking, brytyjski astrofizyk a kosmolog

Śwjynta ruchůme:
* **Wjelganoc**: 1 kwjetńa
* **Boże Ćoło**: 31 moja
 |
# Siynciyan

|  |
| --- |
|  |
| **新疆维吾尔自治区**
Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى
Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni Autōnōmiczny regjōn Siynciyan Ujgur |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
|  |
| Państwo |  Chińskŏ Ludowŏ Republika |
| Uoficjalno godka | Chińskŏ gŏdka |
| Używane godki | Ujgurskŏ gŏdka, Kyrgyskŏ gŏdka, Ojrackŏ gŏdka, Mōngolskŏ gŏdka |
| Stolica | Ürümqi |
| Polityczny systym | Autōnōmiczny Regjōn |
| Gowa państwa | Sykretŏrz Zhang Chunxian |
| Przikludziorz regjyrunku | Gōwernatŏr Nur Bekri |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 1. we śwjeće 1,664,900 km2 km² |
| Liczba ludźi (2010)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo  • narodowośći |  21,813,334 13 osůb/km² Ujgury – 43.3%
Hany – 41%
Kazasy – 8.3%
Huje – 5%
Kirgisy – 0.9%
Mōngoły – 0.8%
Donsiyny – 0.3%
Pamarisy – 0.2%
Siyby – 0.2% |
| Nadaniy autōnōmije | 1 paździyrniyk 1955  |
| Religijo (głůwno) |  |
| Kod ISO 3166 | CN-65 |
| Necowo důmyna | www.xinjiang.gov.cn |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Siynciyan** (chiń. upr. 新疆; pinyin. *Xīnjiāng*, wym. [ɕínt͡ɕjɑ́ŋ]; połne miano: **Regiōn Autōnōmiczny Siynciyan-Ujgur**, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, **Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni**) - autōnōmiczny regjōn Chińskij Ludowyj Republiki a nŏjsrŏgszym jeji regjōnym.

## Historyjŏ

„Xīnjiāng” (新疆; abo „Ice Jecen” w gŏdce mandżurskim) ôznaczŏ dosłownie nowe krysy. Miano te ôstało nadane w 1759 roku, kedy w wyniku podboju Dżungarii, terytorium to weszło w skłŏd Chin.

W 1865 roku wybuchła rebelia przeciwko panowaniu chińskimu, w wyniku keryj Siyciyan uniezależniōł sie, a władzã nad regiōnym przejōn Jakub Beg. W 1871 roku zawar ôn ugŏdã z Rosjanami, na mocy keryj zajōnli ôni dolinã rzyki Ili. W latach 1875–1877 Chińczycy wydolyli ôdzyskać kōntrolã nad prowincyjōm, a na mocy podpisanego w 1881 roku traktatu, wycŏfali sie tyż Rosjanie, choć zachowali Siynciyan za swojã cōunã wpływōw.

Regiōn w przeszłości dwukrotnie roznajmowoł niyzawisłość: w listopadzie 1933 r. (piyrszŏ Republika Wschodnigo Turkiestanu), jak tyż w listopadzie 1944 r. (drugŏ Republika Wschodnigo Turkiestanu). Ôbie ôstały zlikwidowane bez Chińczyków, ôdpednio – w 1934 i 1946 roku. W ôkresie regyrōnkōw chińskich ZSRR dystrybuował postrzōd miyszkańcōw kraju paszporty sowiecke, coby ulekszić im ymigracyjõ do Kazachskij SSR. Po rozłamie miyndzy regyrōnkami ZSRR i Chin zmocniyło sie zaś sparcie ZSRR dlŏ tamtejszego ruchu separatystycznego.

1 paździyrnika 1955 roku dotynczasowŏ prowincyjŏ Siynciyan stała sie regiōnym autōnōmicznym.

W latach 90. odżyły tyndyncyje separatystyczne, tym razym połōnczōne z radykalnym islamizmym. Na czole ruchu stanōł Islamski Ruch Wschodnigo Turkiestanu, bydōncy w latach 2003–2020 na wykazowi ôrganizacyje uwŏżanych za terrorystyczne bez regyrōnek Stanōw Zjednoczōnych, łōnczōny z Al-Ka’idōm, talibami i Islamskim Ruchym Uzbekistanu, co napoczōn seryjõ zamachōw przeciwko władzōm Siynciyanu.

## Zobocz tyż

* Ôddziały administracyjne Chin

## Przipisy
# Mali

|  |
| --- |
|  |
| **République de MaliMali Republik*  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Mali | Wapyn Mali |

 |
| Motto: (fr.) *Un peuple, un but, une foi* |
| Hymn:  *Pour L'Afriquue et pour toi, Mali* (*Za Afrika a za Ća, Mali*) |
|  |
| Uoficjalno godka | francusko godka |
| Stolica | Bamako |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Mali Assimi Goïta |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Choguel Kokalla Maïga |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 23. we śwjeće 1 240 000 km² ~0,6% |
| Liczba ludźi (2007)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 71. we śwjeće 12 000 000 97 osůb/km² |
| ńypodleguość | uod Francyji 22 wrześna 1960 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | frank CFA (XOF) |
| Czasowo zůna | UTC UTC +1 |
| Kod ISO 3166 | ML |
| Necowo důmyna | .ml |
| Automobilowy kod | RMM |
| Telefůniczny kod | +223 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Mali** (Mali Republik - *République de Mali*) – państwo we zachodńij Africe, bez dostympu do morza, prziległy do Synygala, Maurytańije, Algeryje, Ńigra, Gwinyje, Wybrzeżo Elefantowych Gnatůw a Burkina Faso.
# Udegeje

|  |
| --- |
| **Udegeje** |
| (Удиӡ) |
| Wjelość do kupy | kole 1500 |
| Gŏdka | Ruskŏ gŏdka, Udegejskŏ gŏdka |
| Religije | Szamanizm, Prŏwŏsłŏwie, Buddyzm |
| Pokrewne etniyczne skupiny: | Tōngusy |
| Regiōny Zamiyszkōniyã:  Rusyjŏ - 1496
  Ukrajina - 42 (2001) |

**Udegeje** - Nacyjŏ s tōnguskich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Chaborowski Kraj a Przimorski Kraj we Rusyje. Jejich gŏdka to Udegejskŏ gŏdka.

## Przipisy

|  |
| --- |
| **Tōngusy** |
| **Tōnguske ludy** |
• Ewenki
• Eweny
• Mandżury
• Nanaje
• Negidale
• Orocze
• Orokeny
• Ōlczasy
• Siyby
• Solōny
• Udegeje
• Ultasy |
| **Historyczne ludy** |
• Duczery†
• Dżurczeny†
• Mohesy†
• Siyłeje†
 |  | † martwe |
# Golf

Golfjoř
**Golf** – szport, we kery gro śe na uodymkńyntych trowjastych terynach a spolygo uůn na wćepowańu mołygo Bala do ńywjelgich dźurůw we źymji (dołkůw), bez piźńyńća go ekstra knebulcůma. Cwekym grocza je wćepńyńće bala do dołka, kej nojmyńszům wjelośćům knebulcowych piźńyńć. Szport tyn pochodźi ze Szkocyje.
# Malajskŏ gŏdka

| *Bahasa Melayu*
بهاس ملايو |
| --- |
| **Używanŏ we** | .
* *Malezyjŏ*
* *Indōnezyjŏ*
* *Brunei*
* *Singapur*
* *Tajlandyjŏ*
* *Wschŏdniy Timōr*
* *Wyspy Bŏżego Rŏdzeniyŏ*
* *Wyspy Kokosŏwe*
 |
| **Używŏcze** | 220 miljōnŏw grupy gŏdkŏwej malajskŏ-indonezyjskij  |
| **Familijŏ** | Austronezyjske gŏdki
 Malajskŏ-polinezyjske gŏdki
  rdzynne malajskŏ-polinezyjske gŏdki
   Malajŏ-sumbawske gŏdki
    Malaicke gŏdki
     Malajske gŏdki
     **Malajskŏ gŏdka** |
| Ôficjalny sztatus |
| **Ôficjalnŏ we** | * *Malezyjŏ*
* *Indōnezyjŏ*
* *Brunei*
* *Singapur*
* *Wschŏdniy Timōr*
* *Wyspy Kokosŏwe*
 |
| **Regulowanŏ ôd** | *Niy je regulowanŏ* |
| Kody |
| **ISO 639-1** | `ms` |
| **ISO 639-2** | `may` |
| **ISO 639-3** | `zsm` |
|  |

**Malajskŏ gŏdka** - hlawnŏ gŏdka austronezyjskej familiji. Nacyjnŏ gŏdka Indōnezyje, Malezyje a Brunei a je jednōm ze 4 gŏdek ôficyjnych we Singapurze.

## Przipisy
# Teksas

|  |
| --- |
|  |
| **Teksas** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana stanowo Teksasu | Pječyńć stanowo Teksasu |

 |
| Přidůmek: *Lone Star State (Stan Samotnyj Gwjozdy)* |
| Dewiza: *Friendship* |
|  |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty
 |
| Stolica | Austin |
| Nojsrogše mjasto | Houston |
| Gubernator | Rick Perry |
| Godka uřyndowo | *de iure* ńy mo *de facto* angelsko godka |
| Powjeřchńa
 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno | na 2 placu
696 241 km²
678 907 km²
17 333 km²
2,5 % |
| Populacyjo (2000) | na 2 placu
20 851 820 |
| Gynstość zaludńyńo (2000) | na 28 placu
30,75 /km² |
| Piramida wjeku  |
| Wleźyńe do Uńije
 • kolejność
 • data |
28
29 grudńa 1845 |
| Strefa časowo | Central: UTC-6/-5
Mountain: UTC-7/-6 |
| Szyrokość geůgrafično | 25°50'N - 36°30'N |
| Dugość geůgrafično | 93°31'W - 106°38'W |
| Šyřka
Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše | 1244 km
1289 km

2667 m
520 m
0 m |
| ISO 3166-2 | US-TX |

**Teksas** (ang.: *Texas*) (hišp.: *Tejas*) – stůn we pouedńowyj tajli USA, nad Zatokům Meksykańskům. Grańica mo uod wschodu s Luizjanům a Arkansas, uod půunocy s Uoklahůmům a uod zachodu s Nowym Meksykym. Je we wjynkšyj tajli wyžynny (Wjelge Růwńiny), na pouedńowym zachodźe mo trocha wjyrchůw a na pouedńowym wchodźe Niźina Zatokowo. Nojsrogše mjasta: Houston, Dallas, San Antonio, Austin a El Paso.

We 1519 Alonso Alvarez de Pineda uoguośiu zajyńce Teksasu bez Szpańijo. Jak Meksyk we 1821 uzyskou ńypodlyguość, Teksas s anfanga wlazowou we jygo skuod. Bez lota 20. XIX wjeku uośedlili śe sam Amerikůny, guůwn Negry s poedńowych stanůw, kaj bůuo ńywolńictwo. Řůnd Meksyku dou wuůnčas autůnůmijo lo Taksasu. We 1829 řůnd Meksyku zakozou ńywolńictwa a tyž dolšyj imigracyje s USA, bez cůž jygo stosůnki s Teksasym śe fest pogoršyuy. 1 marca 1836 uoguošůno pwstańy Republiki Teksasu, na co Meksyk zareagowou interwencyjům armije, keryj kulminacyjům bůua bitwa pode Alamo. We 1836 po pokanańu armije meksykańskij Teksas uostowo republikům. Gowům państwa uostowo Sam Houston a kraj lygalizuje ńywolńictwo. We 1845 John Tyler, prezydynt Teksasu, podpisou rezolucyjo uo aneksyje Teksasu bez USA. 29 grudńa 1845 Teksas uostou přijynty do Ůńije kej 28. stan. We 1861 Teksas wystůmpiu s Ůńije a přistou do Kůnfederacyje. Bůu tymu přećiwny Sam Houston, nale ńy skiž tygo co bůu zwolyńńikym Ůńije abo wrogym ńywolńictwa, nale chćou přiwrůcyńo ńypodleguośći.
# Melilla

|  |
| --- |
|  |
| **Melilla** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Melilli | Fana Melilli |

 |
|  Melilla |
| Państwo |  Szpańijo |
| Autůnůmiczne mjasto | Melilla |
| Burmistrz | Juan José Imbroda (2025) |
| Plac | 12,3 km² |
| Położyńe | 35°16'57'' N 02°56'51'' W |
| Wysokość | 30 m n.p.m. |
| Ludźi (2023) • liczba ludźi • gynstość |  85 493 6950,65 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 952 |
| Pocztowy kod  | 52001 |
| Rejestracyjne tabule | ML |
| Mjasta partnerske |  Almería
 Caracas
 Cavite
 Ceuta
 Málaga
 Montevideo
 Motril  |
| Położyńe na karće kraju Melilla |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Melilla** - mjasto we Szpańiji, szpańelsko eksklawa we Africe. Mo sztatus autůnůmicznygo mjasta. Morsko hawyna.