Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hercszlag

Hercszlag
Przibliżōne cōuny bōlu w czasie hercszlagu
**Hercszlag** (łac. *infarctus myocardii*) to je nekroza miynśnia sierca sprawiōnŏ jego niydokrwiyniym skirz zawrzyniŏ tyntnice wiyńcowyj, kerŏ dokludzŏ krew do sierca.

Hercszlag je istotōm doległości niydokrwiynnyj sierca. W krŏjach Ojropy doległości układu krōnżyniŏ (zaôbycz sierca, tyntnic i żył) sōm nojczyńściyjszõ prziczynōm zgōnōw. Skirz schorzyń siercowo-naczyniowych, w tym hercszlagu, umiyrŏ dwa razy wiyncyj ôsōb aniżeli skirz doległości nowotworowych.

Podle terŏźnych dorad Światowyj Ôrganizacyje Zdrowiŏ, hercszlag idzie poznać ino podle przekroczyniŏ norm stynżyń biochymicznych markerōw poprzniyniŏ miynśnia sierca we krwi.

## Szkryft dlŏ EKG

* Normalny wykres EKG
* Cōuna martwicy
* Cōuna poprzniyniŏ
* Cōuna niydotlyniyniŏ

## Przipisy
# 24 listopada

|  |
| --- |
| **Niydziela**
21
 czyrwca
**2026szl: 60 644** |

**24 listopada** – dwadźesty sztworty dźyń listopada, a 328. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 37 dńi.

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Kanada

|  |
| --- |
|  |
| **CanadaKanada* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Kanady | Wapyn Kanady |

 |
| Motto: (uać.) *A Mari Usque Ad Mare* (*Uod mořa do mořa*) |
| Hymn:  *O Canada* (*O Kanado*) |
|  |
| Uoficjalno godka | angelsko godka, francusko godka |
| Stolica | Ottawa |
| Polityczny systym | můnarchijo kůnstytucyjno |
| Gowa państwa | můnarcha Karol III. |
| W jego imjyńu | gubernator gyneralny Mary Simon |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Mark Carney |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 2. we śwjeće 9 976 140 km² 8,92% |
| Liczba ludźi (styčyń 2007)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 36. we śwjeće 32 815 000 3,3 osůb/km² |
| Kůnfederacyjo Kanady | 1 lipca 1867 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | dolar kanadyjski (CAD, $) |
| Czasowo zůna | UTC -3,5 do -8 - źima UTC -2,5 do -7 - lato |
| Kod ISO 3166 | CA |
| Necowo důmyna | .ca |
| Automobilowy kod | CDN |
| Telefůniczny kod | +1 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Kanada** (ang., fr.: **Canada**) – państwo pouožůne we Americe Půunocnyj, rozćůngajůnce śe uod Uoceanu Atlantyckigo na wschodźe do Uoceanu Spokojnygo na zachodźe a Uoceanu Arktyčnygo na půunocy. Na pouedńu a půunocnym zachodźe grańičy ze Stanůma Zjydnočůnymi. Drůge państwo śwjata pod wzglyndym powjeřchńi (po Rusyji) a 36. pod wzglyndym ludnośći.
Kanada je čuůnkym ONZ, NAFTA, Wspůlnoty Narodůw, Frankofůńije, NATO, G8, APEC.

Uobšar uobecnyj Kanady zamješkiwouy uod tyśyncy lot ludy tubylče (plymjůna Indjanerůw a Inuitůw). Rozpočynte pod kůńec XV w. brytyjske a francuske ekspedycyje zbadouy couke atlantycke wybřeže Kanady, co spowodowouo stopńowe jeich zaśedlyńy bez brytyjskych a francuskych uobywateli. We 1867 r. štyry kolůńije wlazujůnce we skuod Brytyjskij Ameriki Půunocnyj uchwoliuy Kůnfederacyjo Kanady a powououy do žyćo nowe państwo - Kanada. Stopńowy proces ůńyzaležńańo śe uod Wjelgij Brytańji uośiůgnůu půnkt kulminacyjny we 1982 r., kej uchwalůno nowo *Kůnstytucyjo Kanady* (ang. *Canada Act 1982*), co zerwouo uostatńy wjyńźi zaležnośći uod parlamyntu brytyjskigo.

Kanada do dźiśej pozostowo můnarchjům kůnstytucyjnům. Karol III kej gowům państwa a utřimuje dymakracyjo parlamyntarno. Kej federacyjo zuožůno s dźeśyńću prowincyji a třech terytorjůw, Kanada pozostowo krajym dwujynzyčnym i wjelokulturowym, we kerym na poźůmje federalnym uobowjůnzujům dwje godki uoficjalne: angelsko a francusko (w jejich kanadyjskych uodmjanach). Kanada je państwym upřymysuowjůnym a zaawansowanym techńičńy, uo zrůžńicowanyj gospodarce we znočnym stopńu uzaležńůnyj uod wasnych bůgactw naturalnych a wymjany handlowyj - zwašča ze Stanůma Zjydnočůnymi, s kerymi Kanada pośado trwoue a zuožůne zwjůnzki.

## Przipisy
# Kamracke mjasta

Wegwajzery we Oskarshamn (Szwecyjo) ze kerunkami do kamrackich mjast
**Kamracke mjasta** – zorta kamractwa půmjyndzy mjastůma ze roztomajtych państwůw, kerej cwekym je půmjana kulturelno, gospodarczo a informacyjno. Pjyrszy roz zastosowane we 1947, bůł to mjymjecki Ludwigsburg a francuski Montbéliard.
# Andora (mjasto)

|  |
| --- |
|  |
| **Andora** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Andory | Fana Andory |

 |
|  Andora |
| Państwo |  Andora |
| Parafijo | Andora |
| Burmistrz | Conxita Marsol Riart |
| Plac | 30 km² |
| Położyńe | 42°30'00'' N 01°30'00'' E |
| Wysokość | 1022 m n.p.m. |
| Ludźi (2018) • liczba ludźi • gynstość |  22 151 738,37 uos./km² |
| Pocztowy kod  | AD500, AD501 |
| Rejestracyjne tabule | C |
| Mjasta partnerske |  Foix
 Sant Pol de Mar
 Šid
 Valls |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Andora** (kat. *Andorra la Vella*, szp. *Andorra la Vieja*, fr. *Andorre-la-Vieille*)– stolica a nojsrogsze mjasto Andory.
# Logroño

|  |
| --- |
|  |
| **Logroño** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Logroño | Fana Logroño |

 |
|  Logroño |
| Państwo |  Szpańijo |
| Autůnůmiczno spůlnota | La Rioja |
| Burmistrz | Conrado Escobar (2025) |
| Plac | 79,55 km² |
| Położyńe | 42°28'12'' N 02°26'44'' W |
| Wysokość | 384 m n.p.m. |
| Ludźi (2024) • liczba ludźi • gynstość |  151 164 1897,91 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 941 |
| Pocztowy kod  | 26001-26009 |
| Mjasta partnerske |  Brescia
 Darmstadt
 Dunfermline
 [Dax]]
 Hagunia
 Libourne
 [Rancagua]]
 Vichy
 Wilhelmshaven |
| Położyńe na karće kraju Logroño |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Logroño** - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće La Rioja.
# Papjyż

Papjyż Lyjo XIV
**Papjyż**, we Rzimskokatolickim Kośćele mjanowany tyż "*Uojćec Śwjynty*" to je biskup a patrijarcha Rzimu, gowa Rzimskokatolickigo Kośćoła, Katolickich wschodńich Kośćołůw, Apostolskij Stolicy a państwa Watykůn.

Uod 1870 Kośćůł uważo a przijůn za dogmat, aże papjyż je ńyuomylny we interpretacyje wjary a moralnośći. Godność papjyża je dożywotńo, chyba co sům śe jeji zrzekńe. Do terozki ino dwůch papjyżůw, Celestyn V a Benedykt XVI, skorzistoło s takij możliwośći. Papjyż je wybjyrany uod kardynołůw na kůnklawe. Uokres půmjyndzy umrzińym abo abdykacyjům papjyża a wyborym nowygo mjanuje śe sediswakancyjům.

Tjara papjysko, symbol władzy papjyża
Podug katolickigo Kośćoła, władza papjyża bjere śe ze apostolskij sukcesyje, a pjyrszym papjyżym bůł św. Pyjter. Protestanty godajům, co ńy mo dowodůw na to, coby św. Pyjter bůł we Rzimje, ańi na to co uode samygo anfanga krześćijaństwa Rzim bůł uostrzodkym kerymu podlegoły inksze biskupstwa.

Terozki papjyżem je Lyjo XIV, a je uůn 267. (podug uoficjolnyj wersyje katolickigo Kośćoła) za rajům.

### Przipisy
# Biblijŏ ôd Krōla Jakōba

Piyrszŏ strōna Biblije Krōla Jakōba
**Biblijŏ ôd Krōla Jakōba** (ang. K**ing **J**ames **V**ersion*, we skrōcie: **KJV**), **Autoryzowanŏ Biblijŏ** – to je protestancki, angelski przekłŏd Biblije, zrobiōny na potrzeby Kościoła Anglije ôd krōla Jakuba I. Piyrsze wydanie pochodzi z 1611. roku. Tyn przekłŏd mioł głymboki wpływ niy ino na wszyjske nastympne angelske przekłady Biblijeale tyż na cołkŏ angelskŏ literatura.

Na marginesach KJV wrażōne bōły *Roczniki Świata Jamesa Usshera*

## Geneza

W XVI Stoleciu. Anglijŏ przechodziyła reformacyje a fale nawrotu do katolicyzmu. W rezultacie pod kōniec XVI stuleciŏ. w kraju konkurowały z sobōm dwa wydaniŏ Biblije. Były to: Biblijŏ Genewskõ, wydana w 1560 roku bez grupa protestanckich szkolorzy, kerzi po dojściu do władze Marii I Tudor (mianowanej „Krwawōm Mariōm”) w 1553 roku uciykli z Anglije przed represjami religijnymi krōlowej Marii i grożōncōm im śmierciōm. Jak tyż wydanŏ za regyrōnkōw Elżbiety I Biblijŏ biskupia (ang. *Bishops Bible*) z 1568 roku, narychtowanŏ bez pŏrunŏstu biskupōw dlŏ ôgraniczyniŏ popularności Biblije genewskiej.

**Biblijŏ genewska** w marginesach miała mŏwã antykrōlewskŏ, bez ôdnoszynie sie w tyn spōsōb do prześladowań protestantōw kludzōnych bez krōlowŏ Maria I. Biblijŏ biskupia wydanŏ wartko, choć prokrōlewskŏ, pokŏzała sie słabŏ gŏdkowo i niy cieszyła sie popularnościōm. coby rozwiōnzać tã sytuacyje krōl Jakub zleciōł zrobiynie nowego przekładu biblije

## Ôbejzdrzij tyż

* Niyprawõ Biblijŏ
# Nürnberg

|  |
| --- |
|  |
| **Nürnberg** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Nürnbergu | Fana Nürnbergu |

 |
|  Nürnberg |
| Państwo |  Mjymcy |
| Zwjůnzkowy krej | Bajery |
| Burmistrz | Marcus König |
| Plac | 186,38 km² |
| Położyńe | 49°27' N 11°05' E |
| Wysokość | 309 m n.p.m. |
| Ludźi (2012) • liczba ludźi • gynstość |  511 628 2745 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 0911, 09122, 09129 |
| Pocztowy kod  | 90402-90491 |
| Rejestracyjne tabule | N |
| Mjasta partnerske |  Antalya, Turcyjo
 Atlanta, USA
 Bar, Czornogůra
 Brașov, Růmůńijo
 Hadera, Izrael
 Changping, Chiny
 Charkůw, Ukrajina
 Gera, Mjymcy
 Glasgow, Wjelgo Brytańijo
 Kalkuda, Sri Lanka
 Kalmunai, Sri Lanka
 Kawala, Grecyjo
 Klausen, Italijo
 Córdoba, Szpańijo
 Krakůw, Polsko
 Nice, Francyjo
 Praga, Czesko Republika
 San Carlos, Ńikaragua
 Shenzhen, Chiny
 Skopje, Macedůńijo
 Wynecyjo, Italijo
 Verona, Italijo |
| Położyńe na karće kraju Nürnberg |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Nürnberg** – mjasto na prowach krysu we Mjymcach, we landźe Bajery.