# Atyny

|  |
| --- |
|  |
| **Atyny** |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn miasta |

 |
| Państwo |  Grecyjŏ |
| Zdecyntralizowanŏ administracyjŏ | Attyka |
| Burmistrz | Haris Doukas (2024) |
| Wiyrchnia | 412 km² |
| Wysokość | 70 m n.m. |
| Wielość miyszkańcōw (2021)  - wielość  - tyngość |  643 452 7400 os./km² |
| Pocztowy kod | 10x xx, 11x xx, 120 xx |
| Rejestracyjnŏ tabula | Yxx, Ζxx, Ιxx |
| Położyńe na karće kraju Atyny |
|  Galeryjŏ zdjyńć a grafik w Wikimedia Commons |
| Zajta internetowŏ |

Atyny - Akropol
**Atyny** (nowogrecke Αθήνα *Athina*, klasycznŏ greka Ἀθῆναι *Athynaji*, łac. *Athenae*) to je stolica i nojsrogsze miasto Grecyje. Jedyn ze nojważniyjszych ôstrzodkōw turystycznych Ojropy ze zabytkami kultury antycznyj. Miasto mŏ 745 tys. mieszkańcōw, co żyjōm na 38,964 km², a cołki ôbszar metropolitalny mŏ 3,5 milijōna miyszkańcōw i 411,717 km².

## Historyjo

Poczōntkym Atyn bōł zōmek warowny ze ôkresu mykyńskigo (pōłowa II tysiōncleciŏ p.n.e.) na zgōrzu Akropolis; niyskorzij naôbkoło niego, na sōmsiednich zgōrzach powstało sroge miasto ze agorōm, Areopagym (miyjscym sōndōw), świōntyniami i gmachami użyteczności publicznyj. Akropolis przekształciyło sie we miyjsce kultu (Akropol Atyński). We 480 roku p.n.e. miasto zbulyli Persy, ôdbudowa Tymistakles zaczōn ôd postawiyniŏ nowych murōw. Nojsrogszy rozkwit przipŏd na panowanie Peryklesa (443-429 p.n.e.), co m.in. połōnczōł Atyny z Pireusym (ôba ôbtoczōł murami) i zmodernizowoł Akropolis. We ôkresie antyku Atyny bōły państwym-miastym (polis) ô ustroju dymokracyje bezpostrzednij, jednym ze nojważniyjszych we antycznyj Grecyji.

Atyny ôstały zniszcżōne m.in. ôd Herulōw i Wizygotōw. Skludzōne do poślednij role ôd panujōncych ôd 1458 Turkōw. We XIX stoleciu wrōciyły do staryj rangi po ôstaniu głōwnym miastym niypodległyj ôd 1834 roku Grecyje.

## Zabytki

Do nojważniyjszych zabytkōw Atyn noleżōm:

* Akropol atyński;
* antycznŏ agora ze Stoōm Attalosa,
* Forum rzimske ze Wieżōm Wiatrōw, bibliŏtyka Hadriana
* smyntŏrz Keramejkos;
* dzielnica Hadrianopolis z ôkresu rzimskigo ze Świōntyniōm Zeusa Ôlimpijskigo,
* kościoły bizantyjske Panaga Gorgoepikoos, Kapnikarea.

## Klimat

Ateny sōm we strefie klimatu subtropikalnego zorty postrzōdziymnyj, z lekimi zimami i dugimi, ciepłymi, czyńsciowo gorkimi latami.

Postrzedniŏ tymperatura i ôpady Atyn| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Mŏj | Czy | Lip | Siy | Wrz | Paź | Lis | Gru | Rocznŏ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Postrzednie tymperatury w dziyń [°C] | 13.3 | 13.9 | 16.6 | 20.0 | 25.2 | 30.4 | 33.4 | 33.7 | 28.7 | 23.5 | 18.8 | 14.7  | 22,7 |
| Postrzednie dobowe tymperatury [°C] | 10.1 | 10.4 | 12.7 | 15.9 | 20.5 | 25.5 | 28.5 | 28.8 | 24.3 | 19.7 | 15.3 | 11.8  | 18,6 |
| Postrzednie tymperatury w nocy [°C] | 6.8 | 6.8 | 8.8 | 11.7 | 15.8 | 20.6 | 23.6 | 23.8 | 19.8 | 15.9 | 11.7 | 8.8  | 14,5 |
| Ôpady [mm]  | 56.9 | 46.7 | 40.7 | 30.8 | 22.7 | 10.6 | 5.8 | 6.0 | 13.9 | 52.6 | 58.3 | 69.1  | 414,1 |
| Postrzedniŏ liczba dni z ôpadami | 12.6 | 10.4 | 10.2 | 8.1 | 6.2 | 3.7 | 1.9 | 1.7 | 3.3 | 7.2 | 9.7 | 12.1  | 87 |
| Postrzednie nasłōneczniynie (w godzinach) | 159 | 168 | 189 | 225 | 304 | 360 | 384 | 360 | 252 | 198 | 144 | 105  | 2848 |
| *Zdrzōdło: Climatebase (ôd 2000 r.)*  |

Postrzedniŏ tymperatura i ôpady Atyn| Miesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Mŏj | Czy | Lip | Siy | Wrz | Paź | Lis | Gru | Rocznŏ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Postrzednie tymperatury w dziyń [°C] | 13.5 | 14.3 | 16.9 | 21.1 | 26.5 | 31.7 | 34.5 | 34.3 | 29.7 | 24.1 | 18.7 | 14.4  | 23,3 |
| Postrzednie dobowe tymperatury [°C] | 10.3 | 10.8 | 12.9 | 16.7 | 21.7 | 26.6 | 29.4 | 29.2 | 25.0 | 20.1 | 15.4 | 11.5  | 19,1 |
| Postrzednie tymperatury w nocy [°C] | 7.1 | 7.2 | 8.9 | 12.2 | 16.8 | 21.4 | 24.2 | 24.1 | 20.3 | 16.0 | 12.0 | 8.5  | 14,9 |
| Ôpady [mm]  | 50.5 | 44.6 | 46.6 | 28.4 | 17.1 | 8.7 | 8.7 | 5.4 | 22.3 | 41.9 | 71.8 | 73.1  | 419 |
| *Zdrzōdło: meteoclub.gr (1987-2016)*  |

Postrzedniŏ dobowŏ tymperatura morza (°C)| Sty | Lut | Mar | Kwi | Mŏj | Czy | Lip | Siy | Wrz | Paź | Lis | Gru | Rok |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 15,4 | 15,0 | 15,2 | 15,7 | 18,5 | 22,6 | 25,7 | 26,3 | 25,0 | 22,2 | 19,1 | 16,6 | 19,8 |

## Kamracke miasta

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Waszyngtůn
* Los Angeles
* Chicago
* Filadelfia
* Boston
* Montreal
* Paryż
* Lizbůna
* Rzim
* Genua
* Florencyjo
* Madryt
* Barcelůna
* Cali
* Praga
* Moskwa
* Pekin
* Xi'an
* Stambuł
 |  | * Belgrad
* Nikozja
* Bejrut
* Santiago de Chile
* Rabat
* Kajir
* Cuzco
* Erywań
* Sofijo
* Bukarešt
* Warszawa
* Kijůw
* Tirana
* Tbilisi
* Lublana
* Hawana
* Betlejym
* Kluž-Napoka
 |

## Przipisy