Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lyjo XIV

|  |
| --- |
|  |
| **Lyjo XIV** Robert Francis Prevost Martinez |
|  |
|  |
| Plac dziołaniŏ | Peru, Watykan |
| Data a plac narodzyniŏ | 14. września 1955 Chicago |
| Papjyż |
| Czas sprawowaniŏ | 8 moja 2025 |
|  |
| Religijŏ | Krześcijōństwo |
| Kościōł | Rzimskokatolicki |
| Biskupskŏ nōminacyjŏ | 26 siyrpnia 2015 |
| Kardinalskŏ kreacyjŏ | 30 wrześńa 2023 |

**Lyjo XIV** (łac. *Leo XIV*, po prowdzie Robert Francis Prevost Martinez; rodz. 14. września 1955. we Chicago, USA) – hamerykański (tyż z ôbywatelstwym peruwiańskim) katolicki duchowny, ôd 2025. roku papiyż a gowa Watykanu.

Pochodzi z Zakōnu Augustyńskigo. Sztudiyrowoł we myńszym Syminarium Ôjcōw Augustyńskich, potym na Villanova Uniwersity, kaj w 1977 roku zdobōł tytuł licyncjanta matymatyki i zaczōn sztudiyrować filozofijo. Kōntynuowoł sztudia teologiczne w Catholic Theological Union. Świyncyniŏ kapelańske przijōn 19 czyrwnia 1982.

26 siyrpnia 2015 ôstoł mianowany biskupym Chiclayo. 30 wrześńa 2023 ôstoł kreowany kardynołym bez papjyża Franćiszka.

Ôstoł ôbrany 8 moja 2025. Inspiracyjōm dlŏ jego miana papieskigo bōł papiyż Lyjo XIII, kery w czasie rewolucyje industryjalnyj skazowoł kerōnek Kościoła wobec nŏrywnych pōmian społecznych.

## Przipisy
# 7 czyrwca

|  |
| --- |
| **Piōntek**
19
 czyrwca
**2026szl: 60 612** |

**7 czyrwca** – śůdmy dźyń czyrwca, a 158. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 207 dńi.

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Ńiderlandy

|  |
| --- |
|  |
| **Koninkrijk der NederlandenKrůlestwo Ńiderlandůw* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Ńiderlandůw | Wapyn Ńiderlandůw |

 |
| Motto: (fr.) *Je Maintiendrai* (*Byda brońůł*) |
| Hymn:  *Wilhelmus van Nassouwe* (*Wilhelm s Nassau*) |
|  |
| Uoficjalno godka | ńiderlandzko godka, fryzyjsko godka (drugo godka we Fryzyji) |
| Stolica | Amsterdam¹ |
| Polityczny systym | kůnstytucyjno můnarchijo |
| Gowa państwa | krůl Willem Alexander |
| Nastympca trůnu | princesa Uorańije Catharina-Amalia |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Dick Schoof |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 131. we śwjeće 41 526² km² 18,31% |
| Liczba ludźi (styczyń 2016)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo  • narodowośći | 59. we śwjeće 17 000 059 410 osůb/km² Holyndry: 83% |
| ńypodlygłość
–proklamowano –uznano | uod Śwjyntego Rzimskigo Cesarstwo Ńymjeckigo Norodu 26 lipca 1581 30 styczńa 1648 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | 1 ojro = 100 ojrocyntůw EUR, € (EUR, €) |
| Czasowo zůna | UTC +1 – źima UTC +2 – lato |
| Kod ISO 3166 | NL |
| Necowo důmyna | .nl |
| Automobilowy kod | NL |
| Telefůniczny kod | +31 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
| ¹ Śedźibům regjyrůnku je Haga. ² Na podst. 1; ńykere polske zdrzůdła podowajům 41 863 |

**Ńiderlandy** (ńiderl. *Nederland*) to ojropejsko tajla Krůlestwa Ńiderlandůw (ńiderl. *Koninkrijk der Nederlanden*), tworzůnego tyż uod Aruby, Bonaire, Curaçao, Saby, Sint Eustatius a Sint Maarten (kere dowńij do kupy mjanowały śe Ńiderlandzke Antyle). Ńiderlandy sům můnarchijům kůnstytucyjnům rozlygowanům we zachodńij tajli Ojropy nad Půłnocnym Morzym, kere uoblywo je uod půłnocy i zachodu. Grańiczy uod połedńa s Belgijům, a uod schodu s Ńymcůma. Aktualne grańice bůły wykryślůne we 1839.

Ńiderlandy sům krajym gynsto zaludńůnym. Przez połowa ich terytorjům leży ńiżyj poźůmu morza. Państwo je znůme ze swojich wjatrokůw, kyjzy, chodokůw, tulipanůw, kůł a wysokigo poźůmu tolerancyje – liberalnych praw, co stosujům śe narkotykůw, prostytucyje, segnowańo, eutanazyje a zwjůnzkůw mjyndzy ludźmi tyj samyj płeći. W Ńiderlandach swoja śedźiba mo Mjyndzynorodowy Trybůnał Karny do dowńij Jugosławije, Mjyndzynorodowy Trybůnał Sprawjydliwośći a Mjyndzynorodowy Trybůnał Karny.

### Przipisy

|  |
| --- |
| **Państwa Ojropy** |
|
Albańijo
• Andora
• Austrijo
• Belgijo
• Bjołoruś
• Bośńa a Hercegowina
• Bułgaryjo
• Chorwacyjo
• Czesko Republika
• Czorno Gůra
• Dańijo
• Estůńijo
• Finlandyjo
• Francyjo
• Grecyjo
• Irlandyjo
• Islandyjo
• Italijo
• Liechtenstein
• Litwa
• Luksymburg
• Łotwa
• Madźary
• Malta
• Mjymcy
• Mołdawijo
• Můnako
• Norwygijo
• Ńiderlandy
• Polsko
• Portugalijo
• Půłnocno Macedůńijo
• Rusyjo
• Růmůńijo
• San Marino
• Słowacyjo
• Słowyńijo
• Syrbijo
• Szpańijo
• Szwecyjo
• Szwajcaryjo
• Turcyjo
• Ukrajina
• Watykůn
• Wjelgo Brytańijo |
# Rusyjo

|  |
| --- |
|  |
| **Российская ФедерацияRusko Federacyjo* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Rusyje | Wapyn Rusyje |

 |
| Hymn:  *Государственный гимн Российской Федерации* (*Hymn Państwowy Ruskij Federacyje*) |
|  |
| Uoficjalno godka | rusko godka¹ |
| Używane godki | rusko a inksze |
| Stolica | Moskwa |
| Polityczny systym | federalno republika uo symiprezydynckym (mjszanym) systymje rzůndůw |
| Gowa państwa | Prezydynt Władimir Putin (Владимир Путин, 2026) |
| Przikludziorz regjyrunku | Prymjer Michaił Miszustin (Михаил Мишустин, 2026) |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 1. we śwjeće 17 075 400² km² 0,52% |
| Liczba ludźi (2025)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 9. we śwjeće 146 119 928 8,53 osůb/km² |
| Istńeje po rozwjůnzańu: | ZSRR 26 grudńa 1991 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | Ruski rubel (RUB) |
| Czasowo zůna | UTC +2 - +12 – źima UTC +3 - +13 – lato |
| Kod ISO 3166 | RU |
| Necowo důmyna | .ru |
| Automobilowy kod | RU |
| Telefůniczny kod | +7 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Rusyjo** (Tyż: **Russlandy**, **Rusko Federacyjo**, rus.: *Российская Федерация*) – państwo we Wschodńij Ojropje a Azyji, we Ojropje je nojsrogsze jeli chodźi uo powjyrzchńa a wjelość mjyszkańcůw. Sztrekuje se uod wschodńij Ojropy, aż po Pokojny Uocean.

Do Rusyje nolyży tyż Uobwůd kalińingradzki – esklawa położůno půmjyndzy Litwům a Polskům.

Rusyjo tajluje śe na 46 uobwodůw, 21 republikůw, 9 krajůw, 2 mjasta wydźelůne, 1 autůnůmiczny uobwůd a 4 uokryngi autůnůmiczne. Krům ruskij godki, we amtach do śe tyż uosprowjać na inkszych lokalnych godkach myńszośćůw norodowych, nojsrogszo z nich je godko tatarsko.

Eli leźe uo polityka, Rusyjo je nastympcům prawnym Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republikůw.

|  |
| --- |
| **Państwa Ojropy** |
|
Albańijo
• Andora
• Austrijo
• Belgijo
• Bjołoruś
• Bośńa a Hercegowina
• Bułgaryjo
• Chorwacyjo
• Czesko Republika
• Czorno Gůra
• Dańijo
• Estůńijo
• Finlandyjo
• Francyjo
• Grecyjo
• Irlandyjo
• Islandyjo
• Italijo
• Liechtenstein
• Litwa
• Luksymburg
• Łotwa
• Madźary
• Malta
• Mjymcy
• Mołdawijo
• Můnako
• Norwygijo
• Ńiderlandy
• Polsko
• Portugalijo
• Půłnocno Macedůńijo
• Rusyjo
• Růmůńijo
• San Marino
• Słowacyjo
• Słowyńijo
• Syrbijo
• Szpańijo
• Szwecyjo
• Szwajcaryjo
• Turcyjo
• Ukrajina
• Watykůn
• Wjelgo Brytańijo |

|  |
| --- |
| **Państwa Azyje** |
|
Afgańistan •
Armyńijo •
Arabja Saudyjsko •
Azerbejdżůn •
Bahrajn •
Bangladesz •
Bhutan •
Birma •
Brunei •
Chiny •
Cypr •
Filipiny •
Gruzyjo •
Indyje •
Indůnezyjo •
Irak •
Iran •
Izrael •
Japůńijo •
Jymyn •
Jordańijo •
Kambodża •
Katar •
Kazachstan •
Kirgistan •
Kuwejt •
Laos •
Liban •
Malediwy •
Malezyjo •
Můngolijo •
Nepal •
Pakistan •
Połedńowo Koryjo •
Půłnocno Koryjo •
Rusyjo •
Singapur •
Sri Lanka •
Syryjo •
Tadżykistůn •
Tajlandyjo •
Tajwan •
Turcyjo •
Turkmyńistan •
Uoman •
Ůzbekistan •
Wjetnam •
Wschodńi Timůr •
Zjydnoczůne Arabske Ymiraty |
# Peru

|  |
| --- |
|  |
| **República del PerúRepublika Peru* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Peru | Wapyn Peru |

 |
| Motto: (hišp.) *Firme y feliz por la unión* (*Silne i szczęśliwy dla jedności*) |
| Hymn:  *Somos libres, seámoslo siempre* (*Marsz nŏrodowy*) |
|  |
| Uoficjalno godka | hišpańsko godka, kečua, ajmara1) |
| Stolica | Lima |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Dina Boluarte |
| Przikludziorz regjyrunku | Prymjer Alberto Otárola |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 19. we śwjeće 1 285 216 km² 8,8% |
| Liczba ludźi (VII 2021)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 40. we śwjeće 34 294 231 23 osůb/km² |
| ńypodleguość | uod Hišpańji 28 lipca 1821 |
| Religijo (głůwno) | řimsky katolicyzm |
| Waluta | sol (ARS) |
| Czasowo zůna | UTC -3 |
| Kod ISO 3166 | PE |
| Necowo důmyna | .pe |
| Automobilowy kod | PE |
| Telefůniczny kod | +51 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
| 1) Lokalńy |

 Peru
Machu Picchu, Cuzco
**Peru** (*Perú*, Republika Peru - *República del Perú*) – państwo we zachodńij tajli Ameriki Pouedńowyj, nad Uoceanym Spokojnym. Je to třeće co do wjelgośći państwo kůntynyntu a nojwjynkšy kraj andyjski. Stolicům Peru je Lima.

Peru je krajym uo bůgatej, wjelowjekowyj historyji. Na teryńy uobecnygo Peru we uokreśe prekolůmbijskym istńouy rozwińynte cywilizacyje indjanerske. Po zdobyću Peru bez hišpańskych kůnkwistadorůw na čele s Francisco Pizarro, utwořůno sam nojwjynkše a nojbůgatše wicekrůlestwo. Mimo zrywůw powstańčych Inkůw ńy udouo im śe pokůnać hišpańskych kolůńizatorůw. We XIX wjeku we coukej Americe Pouedńowyj pojawiuy śe důnžyńo ńypodlyguośćowe uod hišpańskij metropoliji. Dźepjyro we 1821 roku dźynki uobcym bojowńikům Peru proklamowouo ńypodlyguość.

Mimo mocy bůgactw naturalnych Peru we XIX a XX wjeku ńy můguo uzyskać uodpowjadajůncyj mu pozycyji mjyndzynarodowyj. Sytuacyjo wewnyntřno kraju bůua ńystabilno, a šyroke řeše spouečne ćerpjouy bjyda. Wjelokrotńy armja, na dužše abo krůtše uokresy, přejmowoua wuadza abo mjoua ajnflus na polityčno sytuacyjo we kraju.

Po uokreśe po tajli dyktatorskych řůndůw Alberto Fujimoriygo, we dymokratyčnych wyborach wuadza zdobůu Alejandro Toledo, pjyršy prezydynt indjanerskigo pochodzyńo we historyji kraju a coukej Ameriki Pouedńowyj. Mimo pewnych uośůngńyńć na polu gospodarki a wzglyndnygo uspokojyńo sytuacyje we Peru, kraj tyn nadal boryko śe s ličnymi problymůma spouečno-polityčnymi. Uod paźdźerńika 2006 prezydyntym půnowńy je Alan Garcia Perez, kerygo popředńy řůndy doprowadźiuy kraj do zapaśći gospodarčyj.

Uod paźdźerńika 2016 prezydyntym půnowńy je Pedro Pablo Kuczynski, uod 2018 prezydyntym.