Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1973

|  |
| --- |
|  rok 1973/MCMLXXIII
XIX stoleće • **XX stoleće** • XXI stoleće
1968 « 1969 « 1970 « 1971 « 1972 « 1973 » 1974 » 1975 » 1976 » 1977 » 1978

Wydarzyńo:
* 13 marca - powstoła kůnstytucyjo we Syryji

Urodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1973.*
* 23 marca - Jerzy Dudek, fusbalok, na pozycyji tormana, gro we polskij reprezentacyji

Pomarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1973.*
* 2 wrzyśńa - John Ronald Reuel Tolkien, angelski pisorz a filolog
* 11 wrzyśńa - Salvador Allende, chilijski polityker

Śwjynta ruchůme:
* **Wjelganoc**: 22 kwjetńa
* **Boże Ćoło**: 21 czyrwca
 |
# 16 marca

|  |
| --- |
| **Pyńdziałek**
15
 czyrwca
**2026szl: 60 590** |

**16 marca** – szesnosty dźyń marca, a 75. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 290 dńi.

### Wydarzyńa na śwjeće

* 1895 - 52 hajerůw umrziło we grubje *Hohenegger* we Karvińe

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Kośćelne Państwo

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Patrimonium Sancti Petri Kośćelne Państwo |

 |
| **756–1870** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Kośćelnego Państwa | Wapyn Kośćelnego Państwa |

 |
| Hymn:  *Gran Marcia Tronfale* (*Wielgi marsz triōmfōlny*) |
|  Kośćelne Państwo we 1815 r. |
| Ôficjalnŏ gŏdka | łaćińsko godka, italsko godka |
| Stolica | Rzim |
| Polityczny systym | teokracyjo |
| Zorta państwa | mōnarchijo elekcyjnŏ |
| Piyrszy Papjyż | Stefan II |
| Ôstatni Papjyż | Pius IX |
| Utworzynie Kośćelnego Państwa bez Pepina Krōtkiego | 756 |
| Prziłōnczynie | do Krōlestwa Italije 1870 |
| Dōminujōncŏ religijŏ | rzimski katolicyzm |

**Kośćelne Państwo** (łac. *Patrimonium Sancti Petri*) – gyszichtowe państwo we postrzodkowyj Italiji istniejōnce we latach 756–1870. Gowōm państwa bōł papjyż sprawujōncy władzã mōnarszōm.

## Zaczōntki

Ôstało założōne we latach piyńćdziesiōntych VIII stoleciŏ bez krōla Frankōw Pepina Krōtkigo. Nadał ôn recht do włŏdaniŏ państwym papiyżowi Stefanowi II. Państwo utworzōno było na terytoriach zdobytych w czasie wojen z Longobardami.

## Powiynkszanie państwa

Państwo Kościelne powiynkszōno było ô Ksiynstwo Benewentu. Bezpostrzedniŏ władza papiyżōw ôgraniczała sie do terynōw nojbliższych Rzimu, inksze ziymie znŏdły sie w posiadaniu potynżnych lennikōw papiestwa, wiynkszość miast (m.in. Viterbo, Perugia, Bolonijo) w XIII w. utworziła komuny miastowe. Uod XI w., społym ze wzrōstym potyngi papiestwa, zwiynkszała sie pozycyjŏ Kośćelnego Państwa (ôsobliwie za panowaniŏ Grzegorza VII, Innocentego III jak tyż Innocentego IV). We 1213 r. cysŏrz Mjymjecki Fryderyk II zôbowiōnzoł sie do ôchrōny papiyża i jego ziymiōw (tm. Złotŏ Bulla), tym samym prawnie bez Uznŏwanie Państwo Kościelne, za to cysŏrz Rudolf I Habsburg we 1274 r. ôficjalnie potwiyrdziōł niyzależność Państwa Kościelnego ôd cysŏrstwa; ôkres niywole awiniońskij sprawiōł upŏdek administracyje papieskij w Rzimie.

## Reformy

W XV–XVI w. zarzōndzanie Państwym Kościelnym cołkowicie było zreformowano – wychrōniōno było wielkich lennikōw, bez Przekształcanie Państwo Kościelne w absolutnõ můnarchijõ z zachowaniym regiōnalnyj struktury administracyjnyj i sōndownictwõ; regiōny, reskyrowane bez legatów papieskich, pōnosiyły sroge ôciōnżyniŏ financowe na rzecz Rzimu i kuriji. We II łowie XV st. i na poczōntku XVI w. Państwo Kościelne stało sie jednym z głownych ôstrzodkōw kultury i kōnsztu ôdrodzyniŏ.

## Kōniec Kośćelnego Państwa

Zajyńcie bez Italijo we 1870 r. zakōńczyło istnienia państwa. Papjyże byli we tymczasowym zawieszyniu, kere skōńczyło sie społym z larytańskemi traktatami we 1929 r. kej utworzyno Państwo Watykan.

## Przipisy