Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Italijo

|  |
| --- |
|  |
| **Repubblica ItalianaItalsko Republika* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Italije | Wapyn Italije |

 |
| Hymn:  *Fratelli d'Italia* (*Braćiki Italoki*) |
|  |
| Uoficjalno godka | italsko godka1 |
| Używane godki | italsko godka, sardyńsko godka, uoksytańsko godka, retorůmańsko godka |
| Stolica | Rzim |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Sergio Mattarella |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Italije Giorgia Meloni |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 69. we śwjeće 301 300 km² 2,4% |
| Liczba ludźi (2015)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 23. we śwjeće 61 855 120 199 osůb/km² |
| Zjydnoczyńy | zjydnoczyńy Italije 17 merca 1861 |
| Religijo (głůwno) | rzimski katolicyzm |
| Waluta | 1 ojro = 100 ojrocyntůw (EUR, €) |
| Czasowo zůna | UTC +1 – źima UTC +2 – lato |
| Kod ISO 3166 | IT |
| Necowo důmyna | .it |
| Automobilowy kod | I |
| Telefůniczny kod | +39 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
| 1 Ranga urzyndowyj godki krům italskij godki mo tyż francusko godka we regijůńy Valle d'Aosta a mjymjecko godka we rygjůńy Trydynt-Gůrno Adyga. |

Colloseum we Rzimje
**Italijo**, **Republika Italsko** (it.: *Italia*, *Repubblica Italiana*) – państwo położůne we Połedńowyj Ojropje, na Apyńińskim Půłwyspje, je ůune człůnkym wjelu uorgańizacyjůw, m.in.: Ojropejskij Uńije, NATO. Italijo noleży do uoźmju nojbarźi industryjowonych a bogatych państw śwjata - G8.

Cołkowito dugość lůndowyj grańicy Italije wynośi 1932,2 km. Sůmśaduje uůna s Francyjům – 488 km grańicy, Szwajcaryjům – 740 km, Austrijům – 430 km i Słowyńijům – 232 km). Wnůntzr terytorjům Italije znojdujům śe tyż dwa państwa-ynklawy: San Marino (39 km grańicy) a Watykůn (3,2 km).

Dugość wybrzeża italskigo wynośi aże 7600 km. Uoblewajům je wody poru akwynůw Strzůdźymnygo Morza: Liguryjske Morze, Tyrryńske Morze, Jůńske Morze a Adrjatycke Morze.

Nojwyższy půnkt połožůny je na nojwyższym masywje Ojropy, Můnt Blanc. Nośi uůn mjano Můnt Blanc de Courmayeur – jygo wysokość to 4807 m n.p.m.

Italijo podźelůno je na 20 rygjůnůw (5 ś ńich na szczygůlnych prowach), 109 prowincyji (s kerych 2 sům autůnůmiczne) a 8092 gminy.

### Przipisy

|  |
| --- |
| **Państwa Ojropy** |
|
Albańijo
• Andora
• Austrijo
• Belgijo
• Bjołoruś
• Bośńa a Hercegowina
• Bułgaryjo
• Chorwacyjo
• Czesko Republika
• Czorno Gůra
• Dańijo
• Estůńijo
• Finlandyjo
• Francyjo
• Grecyjo
• Irlandyjo
• Islandyjo
• Italijo
• Liechtenstein
• Litwa
• Luksymburg
• Łotwa
• Madźary
• Malta
• Mjymcy
• Mołdawijo
• Můnako
• Norwygijo
• Ńiderlandy
• Polsko
• Portugalijo
• Půłnocno Macedůńijo
• Rusyjo
• Růmůńijo
• San Marino
• Słowacyjo
• Słowyńijo
• Syrbijo
• Szpańijo
• Szwecyjo
• Szwajcaryjo
• Turcyjo
• Ukrajina
• Watykůn
• Wjelgo Brytańijo |
# Śmjyrć

Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
**Śmjyrć** (łac. *mors*, *exitus letalis*) – sztand mjanujůncy śe ustańym uodznakůw żywobyćo, sprowjůny ńyuodwrocalnym zchybotańym fůnkcjůnalnyj růwnowogi a złůmańym uorgańizacyje wewnyntrznygo ustroja.
# Grygůrjański kalyndorz

Gregor XIII przimuje nowy kalyndorz
**Grygůrjański kalyndorz** – słůnyczny kalyndorz wykonůkwjůny we 1582 bez papjyża Gregora XIII. Uod 1927 (wprowadzyńy bez Turcyjo mjast kalyndorza muzułmańskego) używany je uůn na cołkim śwjeće. Je to sprowjany kalyndorz juljański.
# Madźarsko godka

Plac we postrzodkowyj Ojropje, kaj godo śe we madźarskij godce, je uoznaczůny na źylůno farba
**Madźarsko godka** (*magyar nyelv*) – je godka we podskupińe ugryjskich godkůw, kero przinoleży do podfamilije ugrofińskij (ze familije uralskij).

Godkům tům godo ůngyfer 13,6 mln ludźi - ze czygo nojwjyncy (wele 9,5 mln) we Madźarach), nale tyż we połedńowyj Słowacyji, postrzodkowyj Růmůńiji (Śedmjogrůd), půłnocnyj Syrbiji (Wojwodina), zachodńij Ukrajińe (Zokarpaće), wschodńij Słowyńiji (Prekmurje) a wschodńij Austriji (Burgynland).

Madźarski je to aglutynacyjno godka.

## Madźarske abecadło

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | Á á | B b | C c | Cs cs | D d | Dz dz | Dzs dzs |
| E e | É é | F f | G g | Gy gy | H h | I i | Í i |
| J j | K k | L l | Ly ly | M m | N n | Ny ny | O o |
| Ó ó | Ö ö | Ő ő | P p | R r | S s | Sz sz | T t |
| Ty ty | U u | Ú ú | Ü ü | Ű ű | V v | Z z | Zs zs |
# Kolorado

|  |
| --- |
|  |
| **Kolorado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana stanowo Kolorade | Pječyńć stanowo Kolorade |

 |
| Přidůmek: '**The Centennial State'** |
| Dewiza: *Nil sine numine (Nothing without providence)* |
|  |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty
 |
| Stolica | Denver |
| Nojsrogše mjasto | Denver |
| Gubernator | John Hickenlooper |
| Powjeřchńa
 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno | na 8 placu
269.837 km²
268.879 km²
962 km²
0,36 % |
| Populacyjo (2000) | na 22 placu
4,939,456 |
| Gynstość zaludńyńo (2000) | na 37 placu
16.01 /km² |
| Piramida wjeku  |
| Wleźyńe do Uńije
 • kolejność
 • data |
38
1 śyrpńa 1876 |
| Strefa časowo | Central: UTC-7/-6 |
| Szyrokość geůgrafično | 37°N - 41°N |
| Dugość geůgrafično | 102°03'W - 109°03'W |
| Šyřka
Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše | 451 km
612 km

14,440 m
6,800 m
0 m |
| ISO 3166-2 | US-CO |

**Kolorado** (ynglicko godka: *Colorado*) je stůn na połedńowym zachodźe Skuplowanych Stanůw. Grańica mo na půłnocy ze stanůma Wyoming a Nebraska, na wschodźe ze Nebraskům a Kansas, na połedńu ze Oklahomům a Nowym Meksykym, a na zachodźe ze Utah.

Nojsrogsze mjasta:

1. Denver
2. Colorado Springs
3. Aurora
4. Lakewood

Stolica - Denver.

Wjelość ludźi - 4,939,456

## Necowe uodwołańa

* Uoficyjalno neczajta Kolorado (we angelskij godce)
# Mozambik

|  |
| --- |
|  |
| **República de MoçambiqueRepublika Mozambiku* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Mozambiku | Wapyn Mozambiku |

 |
| Hymn:  *Patria Amada* (*Kochana Uojczyzno*) |
|  |
| Uoficjalno godka | portůgalsko godka |
| Stolica | Maputo |
| Polityczny systym | republika |
| Gowa państwa | prezydynt Filipe Nyusi |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Carlos Agostinho do Rosário |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 35. we śwjeće 801 590 km² 2% |
| Liczba ludźi (2007)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 54. we śwjeće 21 000 000 26 osůb/km² |
| ńypodlygość | uod portůgalije 25 čerwca 1975 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | metical (MZM) |
| Czasowo zůna | UTC +2 |
| Kod ISO 3166 | MZ |
| Necowo důmyna | .mz |
| Automobilowy kod | MOZ |
| Telefůniczny kod | +258 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |

**Mozambik** (port. *Moçambique*, Republika Mozambiku *República de Moçambique*) – państwo pouožůne we pouedńowo-wschodńij Africe. Grańičy s RPA, Suazi, Tanzańjům, Malawi, Zimbabwe a Zambijům. Uod wschodu oblywo go Uocean Indyjski.

Bez pora wjekůw kolůńja portůgalsko, we 1975 uzyskou ńypodlygość.
# Baku

|  |
| --- |
|  |
| **Baku** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn Baku |

 |
|  Baku |
| Państwo |  Azerbejdżůn |
| Wydźelůne mjasto | Baku |
| Burmistrz | Hajibala Abutalybow |
| Plac | 2130 km² |
| Położyńe | 40°23'43'' N 49°52'56'' E |
| Ludźi (2015) • liczba ludźi • gynstość |  2 181 800 1024,32 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 994 12 |
| Mjasta partnerske |  Al-Basra (Irak)
  Amman (Jordańijo)
  Bordeaux (Francyjo)
  Dakar (Synegal)
  Dżudda (Saudyjsko Arabijo)
  Helsinki (Finlandyjo)
  Honolulu (USA)
  Houston (USA)
  Izmir (Turcyjo)
  Konya (Turcyjo)
  Mainz (Mjymcy)
  Napoli (Italijo)
  Nikozja (Cypr)
  Sarajewo (Bośńa a Hercegowina)
  Sankt Petersburg (Rusyjo)
  Stambuł (Turcyjo)
  Tabriz (Iran)
  Vung Tau (Wjetnam)
  Gńezno (Polsko) |
| Położyńe na karće kraju Baku |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Baku** (azer.: *Bakı*, rus.: *Баку*) – mjasto we Azerbejdżůńe a uůnygo stolica. Je rozlygowane nade Kaspijskim Morzym, wele uostrzodkůw wydobyćo naftowyj ropy. Znůme uod V stolećo.
# Cyrylica

Plac kaj używano je cyrylica
**Cyrylica** - alfabetyczny szrajbůnek, używany przede wszyjskim do zapisowańo słowjańskich godkůw a godkůw uod nacyjůw, co bůły pod ruskim (a sowjeckim) wpływym. Swoje mjano wźůn uod św. Cyryla, kodifikatora staro-cerkewno-słowjańskij godki.

Podug sztandu na 2022. rok wele 250 milijůnůw ludźi we Ojroazyji mo cyrylica jak uoficjalny szkryft dlo jejich norodowych godkůw, z tego połowa noleży Rusyji. Uod 2007 (po przikuplowańu Bůłgaryje do Ojropejskij Uńije), cyrylica stała śe trzećim uoficjalnym szrajbůnkym OU.
# Zachodniŏ Ojropa

Państwa Zachodnij Ojropy
**Zachodniŏ Ojropa** to je regiōn Ojropy, co ôbyjmuje zachodniõ tajlã kōntynyntu.

## Państwa Zachodnij Ojropy

### Klasyfikacyjŏ ÔZN

Podle tajlōngu, kerego używŏ Wydzioł Statystyczny Ôrganizacyje Zjydnoczōnych Nacyjōw, Zachodniõ Ojropã tworzōm:

* Austryjŏ
* Belgijŏ
* Francyjŏ
* Miymcy
* Liechtenstein
* Luksymburg
* Mōnako
* Niderlandy
* Szwajcaryjŏ

### Klasyfikacyjŏ CIA

Podle tajlōngu, kerego używŏ Central Intelligence Agency, Zachodniõ Ojropã tworzōm:

* Wielgŏ Brytanijŏ
* Irlandyjŏ
* Belgijŏ
* Francyjŏ
* Niderlandy
* Luksymburg
* Mōnako

Połedniowo-Zachodniŏ Ojropa:

* Andora
* Gibraltar
* Portugalijŏ
* Szpanijŏ

## Przipisy
# Oslo

|  |
| --- |
|  |
| **Oslo** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Oslo | Fana Oslo |

 |
|  |
| Państwo |  Norwygijo |
| Kryjs | Oslo |
| Burmistř | Anne Lindboe (2026) |
| Plac | 454,12 km² |
| Położyńe | 59°56'58'' S 10°45'23'' W |
| Wysokość | 1 m n.p.m. |
| Ludźi (2026) • liczba ludźi • gynstość |  728 714 1708,99 uos./km² |
| Położyńe na karće kraju Oslo |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Oslo** – nojwjynksze mjasto a stolica Norwygije. Położůne je we połedńowo-wschodńij tajli państwa, nad Oslofjordym. Oslo je nojważńijszym uostrzodkym politycznym a gospodarczym Norwygije a tyż i ważnym kulturalnym a naukowym (nojważńijszym uostrzodkym kulturalnym a naukowym Norwygije je mjasto Bergen).

W Oslo je Krůlewski Pałac, mo swůj plac parlamynt Norwegije (Storting) a inksze władze cyntralne a placůwki dyplůmatyczne - ambasady.

Kole Oslo je nojwjynkszo we państwje hawyna Oslo-Gardermoen.
# Beneluks

Krŏje Beneluksu
**Beneluks** (Benelux) to je regiōn w Zachodnij Ojropie skłŏdajōncy sie ze trzech sōmsiadujōncych ze sobōm mōnarchiji: Belgijŏ, Niderlandy i Luksymburg. Słowo *Benelux* powstŏł z połōnczyniŏ piyrszych ślabik mian tych państw (niderlandzkŏ/francuskŏ, w nŏwiasach ślōnske miano): Belgique/België (Belgijŏ), Nederland (Niderlandy), Luxembourg/Luxemburg (Luksymburg).

Przōdzij ôkryślynie *Benelux* ôznaczało jyno unijõ cylnõ spōmnianych państw, powołanõ we 1948 (umŏwa ô nastōnie unije ôstała podpisanŏ 5 września 1944).

Cuzamyn wiyrchnia krŏjōw Beneluksu wynosi 75,149 km², a jejich populacyjŏ to 29,554,771 (we 2019).

## Czōnki

|  | Krōlestwo Belgije | Krōlestwo Niderlandōw | Wielge Ksiynstwo Luksymburgu |
| --- | --- | --- | --- |
| Fana |  |  |  |
| Wapyn |  |  |  |
| Ôficjalne lokalne miano | Koninkrijk België Royaume de Belgique Königreich Belgien | Koninkrijk der Nederlanden | Groussherzogtum Lëtzebuerg Großherzogtum Luxemburg Grand-Duché de Luxembourg |
| Populacyjŏ | 11,482,178 | 17,203,616 | 604,245 |
| Wiyrchnia | 30,528 km² | 41,543 km² | 2,586.4 km² |
| Tyngość zaludniyniŏ | 363,6/km² | 407,8/km² | 194,1/km² |
| Stolica | Bruksela | Amsterdam | Luksymburg |

## Przipisy
# Marsylijŏ

|  |
| --- |
|  |
| **Marsylijŏ** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Marsylije | Fana Marsylije |

 |
| Państwo |  Francyjŏ |
| Departamynt | Bouches-du-Rhône |
| Burmistrz | Benoît Payan (2025) |
| Plac | 240,62 km² |
| Położyńe | 43°17' N 05°22' E |
| Wysokość | 0-640 m n.p.m. |
| Ludźi (2022) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  877 215 3646 uos./km² 1 635 154 |
| Pocztowy kod  | 13001-13016 |
| Rejestracyjne tabule | 13 |
| Mjasta partnerske |  Abidżan
 Antwerpijo
 Dakar
 Gdańsk
 Genua
 Glasgow
 Hajfa
 Hamburg
 Kobe
 Kopynhaga
 Marrakesz
 Odessa
 Pireus
 Szanghaj |
| Położyńe na karće kraju Marsylijŏ |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Marsylijŏ** (fr. Marseille) miasto we połedniowyj Francyji, we departamyńće Bouches-du-Rhône. Je ôno drugim nŏjsrogszym miastym we Francyji. Je tam tyż nŏjsrogszŏ hawyna Strzōdziymnygo Morzŏ.
# Antarktyka

Antarktyka podle miyndzynŏrodowego prawa
Antarktyka we naturalnych granicach
**Antarktyka** to je tajla świata bydōncŏ na pōłkuli połedniowyj, kerŏ ôbyjmuje Antarktydã a ôbtŏczajōncy jōm Połedniowy Ôcean i położōne na nim wyspy. Miyndzynŏrodowo uznŏwanõ granicōm Antarktyki je rōwnoleżnik 60°S.

Status prawny Antarktyki i przizwolōnõ w tyj tajli świata działalność ôkryślŏ Ukłŏd Antarktyczny i powiōnzane miyndzynŏrodowe ugŏdy. Naturalnõ granicã Antarktyki wyznaczŏ cōuna kōnwergyncyje antarktycznyj, w keryj ôziōmbniynte wody naôbkoło Antarktydy stykajōm sie z cieplyjszymi wodami subantarktycznymi i zanurzajōm sie w nich. W znŏleżności ôd pory roku granica ta cŏfŏ sie pōmiyndzy rōwnoleżnikami 48 i 61°S.

Je to przestrzyństwo ô barzo surowym klimacie polarnym i subpolarnym (na pōłnocnych krańcach). Antarktyka niy mŏ drzynnych miyszkańcōw, a ludzkŏ działalność ôgraniczŏ sie zasadniczo do chytōw, nauki i turystyki.

## Geografijŏ

W skłŏd Antarktyki (w jeji geograficznych granicach) wchodzōm:

* Antarktyda społym z wyspami przibrzyżnymi
* Szetlandy Połedniowe
* Ôrkady Połedniowe
* Wyspy Balleny’ego
* Wyspa Pejtera I

Wyspy ô surowym, subpolarnym klimacie morskim, położōne na pōłnoc ôd rōwnoleżnika 60°S, zaliczajōm sie do subantarktyki.

## Ôdkrywcy i badŏcze Antarktyki

* Fabian Bellingshausen
* James Weddell
* James Clark Ross
* Ernest Shackleton
* Roald Amundsen
* Robert Falcon Scott

## Przipisy
# Luzern

|  |
| --- |
|  |
| **Luzern** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Wapyn Luzern |

 |
|  Luzern |
| Państwo |  Szwajcaryjo |
| Kantůn | Luzern |
| Burmistrz | Beat Züsli (2025) |
| Plac | 29,11 km² |
| Położyńe | 47°03'07'' N 08°18'21'' E |
| Wysokość | 436 m n.p.m. |
| Ludźi (2023) • liczba ludźi • gynstość |  85 534 2938 uos./km² |
| Pocztowy kod  | 6000-6009, 6014, 6015 |
| Mjasta partnerske |  Bournemouth, Wjelgo Brytańijo
 Chicago, USA
 Ćeszyn, Polsko
 Guebwiller, Francyjo
 Olmic, Czesko Republika
 Potsdam, Mjymcy |
| Położyńe na karće kraju Luzern |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Luzern** - mjasto we Szwajcaryji, stolica kantůńu Luzern. Je rozlygowane nade Jeźdźorym Sztyrych Kantůnůw. Uostrzodek turystyki.
# 1764

|  |
| --- |
|  rok 1764/MDCCLXIV
XVII stoleće • **XVIII stoleće** • XIX stoleće
1759 « 1760 « 1761 « 1762 « 1763 « 1764 » 1765 » 1766 » 1767 » 1768 » 1769

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1764.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1764.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 22 kwjetńa
* Boże Ćało: 21 czyrwca
 |
# 21 lutygo

|  |
| --- |
| **Sobota**
13
 czyrwca
**2026szl: 60 549** |

**21 lutygo** – dwudźysty pjyrszy dźyń lutygo, a 52. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 313 dńi (314 dńi we przistympnym roku).

### Śwjynta

* Mjyndzynarodowy Dźyń Uojczystyj Godki

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
# Zachodniŏ Afryka

Państwa Zachodnij Afryki
**Zachodniŏ Afryka** to je regiōn Afryki, co ôbyjmuje zachodniõ tajlã kōntynyntu. Zaôbycz do krŏjōw Zachodnij Afryki zaliczane sōm:

* Bynin
* Burkina Faso
* Gambijŏ
* Ghana
* Gwinyjŏ
* Gwinyjŏ Bissau
* Liberyjŏ
* Mali
* Maurytanijŏ
* Niger
* Nigeryjŏ
* Synegal
* Sierra Leone
* Świyntŏ Helena (znŏleżne terytorium)
* Togo
* Republika Zielōnego Przilōndka
* Wybrzyże Elefantowych Gnatōw

Czasami do Afryki Zachodnij zaliczŏ sie tyż Zachodniõ Saharã (nojczyńścij jednak wrachowowanŏ je ôna do krŏjōw Maghrebu), Czad i Kamerōn.

## Przipisy
# Indyjski Ôcean

Indyjski Ôcean
**Indyjski Ôcean** (**Indyk**) to je trzeci pod wzglyndym srogości wodny behalter na świecie, zajmujōncy kole 20% wiyrchni Światowego Ôceanu.

## Położynie i przestrzyństwo

Ôcean ôd pōłnocy je ôgraniczōny bez Azyjõ, ôd zŏchodu bez Arabskõ Bōnã i Afrykã, ôd weschodu bez Malajskõ Bōnã, Sōndejske Wyspy i Australijõ, a ôd połedniŏ bez Antarktydã (Połedniowy Ôcean). Umŏwnymi granicami sōm połedniki: 20° i 147° dugości geograficznyj weschodnij.

Ôcean tyn mŏ wiyrchniã 73 556 000 km² (kej włōnczōmy Morze Czyrwōne i Zŏtokã Perskõ); przibliżōnŏ ôbjyntość wynosi 292 130 000 km³. Rozciōngłość połednikowa i rōwnoleżnikowa dochodzi do 10 000 km. Strzedni zgłōmb 3890 m, maksymalny 7258 m (Sōndejskŏ Przikopa). Piska brzegu ô dugości 66 526 km je słabo rozwiniyntŏ. Indyjski Ôcean je barzo ciepły, we pōłnocnyj czynści tymperatura wod rzŏdko ślatuje pod 25 °C, za to w bliżu Antarktydy ôbniżŏ sie do kol. 0 °C, co dŏwŏ strzedniõ na poziōmie 17 °C. Zasolenie wynosi 34,8 ‰.

### Morza układu ôceanicznego – Indyjski Ôcean

* Morze Andamańske
* Morze Arabske
* Morze Arafura
* Morze Czyrwōne
* Morze Lakkadiwske
* Morze Timor

### Wyspy i archipelagi

Srogsze wyspy i archipelagi:

* Madagaskar
* Kōmory
* Seszele
* Sokotra
* Malediwy
* Mauritius
* Cejlōn
* Zanzibar
* Andamany i Nikobary
* jak tyż tajla Indōnezyje

## Klimat

Warōnki klimatyczne Indyjskigo Ôceanu formujōm sie pod wpływym wzajymnego wpływaniŏ kōntynyntu i ôceanu. Herske, pōłnocno-weschodnie wiatry wiejōm ôd paździyrnika do kwietnia; ôd mŏja do paździyrnika dōminujōm wiatry połedniowe i weschodnie. Na połedniowyj pōłkuli wiatry sōm radszyj ôpaterne, ale latowe sztormy we bliżu Mauritiusa mogōm być geferlich. Cyklōny wystympujōm u wybrzyżōw Morza Arabskigo i Zŏtoki Byngalskij wy miesiōncach umiany mōnsunōw zimowego i latowego.

## Przipisy
# Monterey (Kaliforńijo)

|  |
| --- |
|  |
| **Monterey** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Fana Monterey |

 |
|  Monterey |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Kaliforńijo |
| Plac | 31,74 km² |
| Położyńe | 36°36'11'' N 121°53'37'' W |
| Wysokość | 8 m n.p.m. |
| Ludźi (2010) • liczba ludźi • gynstość |  27 810 1266,54 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 831 |
| Pocztowy kod  | 93940–93944 |
| Mjasta partnerske |  Dubrovnik |
| Położyńe na karće kraju Monterey |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Monterey** – mjasto we USA, we sztaće Kaliforńijo, we hrabstwje Monterey. Uostrzodek kultury a turystyki.
# Půłnocno Koryjo

|  |
| --- |
|  |
| **조선민주주의인민공화국 朝鮮民主主義人民共和國 *Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk* Democratic People's Republic of KoreaKoryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Půłnocnyj Koryje | Wapyn Půłnocnyj Koryje |

 |
| Motto: *강성대국* |
| Hymn:  *Aegukga* (*Pieśń patriotycznŏ*) |
|  |
| Uoficjalno godka | koryjańsko godka |
| Stolica | Pheńan |
| Polityczny systym | dżucze |
| Gowa państwa | Przewodńiczůncy Narodowyj Kůmisyje Uobrůny Kim Dzong Un |
| Przikludziorz regjyrunku | prymjer Choe Yŏng Rim |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 97. we śwjeće 120 540 km² 0,1% |
| Liczba ludźi (III 2013)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 44. we śwjeće 24 895 000 207 osůb/km² |
| ńypodległość | uod Japůńije 15 śyrpńa 1945 |
| Religijo (głůwno) |  |
| Waluta | won = 100 junůw (KPW) |
| Czasowo zůna | UTC +8:30 |
| Kod ISO 3166 | KP |
| Necowo důmyna | zatwjerdzůny .kp |
| Automobilowy kod | KP |
| Telefůniczny kod | +850 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno**, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, **Půłnocno Koryjo**, we skrůće **KRLD**) – państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.

|  |
| --- |
| **Państwa Azyje** |
|
Afgańistan •
Armyńijo •
Arabja Saudyjsko •
Azerbejdżůn •
Bahrajn •
Bangladesz •
Bhutan •
Birma •
Brunei •
Chiny •
Cypr •
Filipiny •
Gruzyjo •
Indyje •
Indůnezyjo •
Irak •
Iran •
Izrael •
Japůńijo •
Jymyn •
Jordańijo •
Kambodża •
Katar •
Kazachstan •
Kirgistan •
Kuwejt •
Laos •
Liban •
Malediwy •
Malezyjo •
Můngolijo •
Nepal •
Pakistan •
Połedńowo Koryjo •
Půłnocno Koryjo •
Rusyjo •
Singapur •
Sri Lanka •
Syryjo •
Tadżykistůn •
Tajlandyjo •
Tajwan •
Turcyjo •
Turkmyńistan •
Uoman •
Ůzbekistan •
Wjetnam •
Wschodńi Timůr •
Zjydnoczůne Arabske Ymiraty |