# Merkury

**Merkury** | Naćiś uobrozek, coby powjynkszyć Zdjyńće Merkurygo zuůnaczůne bez sůnda Mariner 10. |
| --- |
| Uodkryće |
| Uodkrywca | starożytne Babilůńczyki |
| Data uoddykńyńćo | Znůny we starożytnośći |
| Strzedńe uoddalyńy uod Słůńca | 57 909 176 km 0,38709893 j.a. |
| Uobwůd uorbity | 0,360×1012m 2,406 j.a. |
| Mimostrzůd | 0,20563069 |
| Peryheljům | 46 001 272 km 0,30749951  j.a. |
| Apheljům | 69 817 079 km 0,46669835  j.a. |
| Rok gwjozdowy | 87,96935 dńi (0,240847 rokůw) |
| Synodyczny uokres uobjygu | 115,88 d |
| Strzedńo wartkość uorbitalno | 47,87 km/s |
| Maks. wartkość uorbitalno | 58,98 km/s |
| Miń. wartkość uorbitalno | 38,86 km/s |
| Nachylyńy uorbity wzglyndym ekliptyki | 7,00487° (3,38° wzglyndem růwńika słůnycznygo]) |
| kśynżyce | brak |
| Charakterystyka fizyczno |
| Szyrzka růwńikowo | 4879,4 km (0,383 Źymje) |
| Plac | 7,5×107 km² (0,147 Źymje) |
| Uobjyntość | 6,1×1010 km³ (0,056 Źymje) |
| Masa | 3,3302×1023 kg |
| Gynstość | 5,427 g/cm³ |
| grawitacyjny szwůng na růwńiku | 3,701 m/s2 (0,376 g) |
| Gibkość ućeczki | 4,3 km/s |
| Gibkość wynikajůnco ze zwyrtńyńo | 10,892 km/h (na růwńiku) |
| Uokres zwyrtńyńćo | 58d 15h 26m |
| Deklinacyjo | 61,45° |
| Nachyleńy růwńika wzglyndym płaszczyzny uorbity | 0,027° |
| Albedo | 0,10 - 0,12 |
| strzedńo temp.: Dźeń | 623K 350 (°C) |
| strzedńo temp.: Noc | 73K (-200°C) |
| Temp. powjyrzchńe\* |

| min. | strzed. | maks. |
| --- | --- | --- |
| 100 K | 442,5 K | 700 K |

 |
| Skłod atmosfery |
| Ciśńyńe atmosferyczne | 10−12 h Pa |
| Tlyn | 42,0% |
| Sůd | 29,0% |
| Wodůr | 22,0% |
| Hel | 6,0% |
| Potas | 0,5% |
| inksze: argon, Dwutlynek wůngla, woda, azot, ksenon, krypton, neon | 0,5% |

**Merkury** – to je pjyrszo podug uodlygośći uod Słůńca planeta we Słůnecznym Ukłodźe. Tak kej Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu. Merkury je jydnům ze pjyńću planet, kere do śe uobejdrzić gołymi ślypjůma. Ńy je ajnfachowo do uobserwacyje, skuli tygo co kej planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole Słůńca. Merkury je widoczny ino przed wschodym abo po zachodźe Słůńca.

Plac rozlygowańo Merkurygo je fest podany na plac Mjeśůnczka: je sam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńi waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere dowo magnetyczne pole lajchtsze uod pola Źymje..
Wjelgość jůndra powoduje, aże Merkury mo jydnům ze najwjynkszych gynstośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu
(kapka wjynkszo mo Źymja).

Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům ze pjyrszygo tyśůnclećo p. Chr. Do IV stolećo p. Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne ino przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne ino po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes). Bez gibki ruch planety Rzymjany mjanowali jům Merkury. Astrůnůmiczny zimbol planety to stylizowano wersyjo kaducyjusza Hermesa.

Sztrůktura Merkurygo:
1. skorupa — 100-300 km rubo
2. mantel — 600 km ruby
3. jůndro — 1800 km průmjyń
We porůwnańu ze inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy ino kapka. Skuli problymůw natury techńicznyj, zbadały go ino dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyrzchńe. Ńyskorzi, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bůł kole Merkurego zaś 6 paźdźerńika 2008 a trzeći roz 29 wrześńa 2009. Wuůnaczas bůło sfotografowane 98% placu planety, nale przi felernym śwjetle. We marcu 2011 sůnda wlozła na uorbita coby zbajstlować cołko karta planety. 30 kwjetńa 2015 Messenger zakończůł swojo misyjo.

## Przipisy