Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1880

|  |
| --- |
|  rok 1880/MDCCCLXXX
XVIII stoleće • **XIX stoleće** • XX stoleće
1875 « 1876 « 1877 « 1878 « 1879 « 1880 » 1881 » 1882 » 1883 » 1884 » 1885

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1880.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1880.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 28 marca
* Boże Ćało: 27 moja
 |
# Nowy Jork

|  |
| --- |
|  |
| **Nowy Jork** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Nowygo Jorku | Fana Nowygo Jorku |

 |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Stan | Nowy Jork |
| Burmistř | Zohran Mamdani (2026) |
| Plac | 1223,59 km² |
| Położyńe | 40°42'00'' N 74°00'00'' W |
| Wysokość | středńo 6 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  8 804 190 11 313,81 uos./km² 19 426 449 |
| Nr kerunkowy | 212 |
| Pocztowy kod  | 10001-10292 |
| Mjasta partnerske |  Tokjo  Pekin  Madryt  Kajir  Santo Domingo  Řim  Budapešt  Jerozolima  Lůndyn  Sydney  Johannesburg  Amsterdam  Toronto |
| Położyńe na karće kraju Nowy Jork |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Nowy Jork** abo **Mjasto Nowy Jork** (ang. *New York*, *New York City* abo *City of New York*, uoficjalńe *The City of New York*) – mjasto we stańy Nowy Jork, nojwjynkše pod wzglyndym ličby ludnośći mjasto we Stanach Zjydnočůnych. "Mjasto, kere ńigdy ńy zasypjo", zwane tyž "Wjelgim Jabkym" ("Big Apple"). Ležy na wschodńim (atlantyckym) wybřežu USA, při ujśću řyk Hudson i East River do Zatoki Nowojorskij.

Ůwožany za śwjatowe cyntrům m.in. reklamowe i medjalne (do ńydowna tyž finansowe). W Nowym Jorku mjeśći śe guůvno śedźiba UoNZ.

### Historyjo

Novy Jork zouožůny zostou we 1614 bez Holyndrůw na wyspje Manhattan kej faktorja handlowo, we 1625 zouožůno uośedle Nieuw Amsterdam (Nowy Amsterdam), guůwny port kolůńji Nowe Ńiderlandy. Prawa mjejske Nowy Amsterdam zyskou we 1653. We 1664 wroz s kolůńjům zostou zdobyty bez Anglikůw i přemjanowany na Nowy Jork. W roku 1673 Holyndři uodzyskali mjasto, nale na mocy pokoju we Westminster 19 lutygo 1674 uoddali mjasto Anglikům we zamjan za uznańy holynderskych praw do Surinamu. W XVIII stolećo podčas wojny uo ńypodleguość USA (1775–83) brytyjske wojsko prowadźiuo uokupacyje mjasta. W lotach 1785–90 bůu śedźibům wuadz USA. We 1929 krach na geudźe nowojorskij započůntkowoú wjelgi śwjatowy kryzys gospodarčy. 11 wřeśńa 2001 přeprowadzůno zamach terrorystyčny na World Trade Center, wskutek kerygo zginyuo ůng. 3000 ludźi, we tym 343 stražokůw FDNY (Fire Department New York City abo Fire Department New York) a zńiščůny zostou couky kůmpleks WTC.
# 27 styczńa

|  |
| --- |
| **Strzoda**
10
 czyrwca
**2026szl: 60 526** |

**27 styczńa** – dwudźysty śůdmy dźyń styczńa, a 27. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 338 dńi (339 dńi we przistympnym roku).

### Rodźyli śe

* 1912 – Arne Næss, norweski ekologiczny dźołocz a filozof

### Umrzili

* 1983 – Louis de Funès, francuski kůmedyjowy szauszpiler a reżysyr szpańelskigo pochodzyńo

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
# Maroko

|  |
| --- |
|  |
| **المملكة المغربيةKrōlestwo Maroka* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Maroka | Wapyn Maroka |

 |
| Motto: (arabskŏ gŏdka) *الله، الوطن، الملك* [Allāh, al Waţan, al Malik] **(*Bōg, Kraj, Krōl*)** |
| Hymn:  *Hymne Chérifien* (*Pieśń Szarifōw*) |
|  |
| Uoficjalno godka | Arabskŏ gŏdka Berberskŏ gŏdka  |
| Stolica | Rabat |
| Polityczny systym | mōnarchijŏ kōnstytucyjnŏ |
| Gowa państwa | krōl Muhammad VI (محمد السادس, ⵎⵓⵃⵎⵎⴷ ⵡⵉⵙⵙ ⵚⴹⵉⵚ) |
| Przikludziorz regjyrunku | prymier Aziz Akhannouch (عزيز أخنوش, ⵄⴰⵣⵉⵣ ⴰⵅⵏⵓⵛ) |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 56. we śwjeće 446 550 km² ~ 0% |
| Liczba ludźi (VII 2007)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 37. we śwjeće 33 800 000 76 osůb/km² |
| niypodległość | ôd Francyje 2 marca 1956 |
| Religijo (głůwno) | islam |
| Waluta | dirham marokański (MAD) |
| Czasowo zůna | UTC - zima, UTC +1 lato |
| Kod ISO 3166 | MA |
| Necowo důmyna | .ma |
| Automobilowy kod | MA |
| Telefůniczny kod | +212 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Maroko**, **Krōlestwo Maroka** (ar. **المملكة المغربية‎**) – państwo położōne we pōłnocno-zachodnij Afryce nad Atlantyckim Ôceanym i Strzōdziymnym Morzym. Graniczy z Algeryjōm (na wschodzie), Saharōm Zachodniōm (na połedniu) i hiszpańskimi eksklawami we Afryce: Ceutōm a Mellilōm (na pōłnocy). Nŏleży do państw Maghrebu.

Graniczy z (podugowatość spōlnyj granicy):

* Łōncznŏ podugowatość granic lōndowych: 2 017,9 km
* Algeryjo: 1 559 km
* Sahara Zachodnio: 443 km
* hiszpańske eksklawy we Afryce:
	+ Ceuta: 6,3 km
	+ Melilla: 9,6 km
* Podugowatość wybrzeża morskigo: 1835 km
* Nŏjniższy punkt: Sabcha Tah 55 m p.p.m.
* Nŏjwyższy punkt: Džabal Tubkal 4165 m n.p.m.

## Przipisy
# Arystoteles

Arystoteles, řeźba Lizypa, Luwr
**Arystoteles** (gr.: Ἀριστοτέλης, Aristotelēs; ur. 384 p.n.e., zm. 322 p.n.e.) – jydyn s třech, kole Platůna a Sokratesa nojsrogšych filozofůw greckych. Stwořůu uopozycyjny do platůńismu a růwńy spůjny systym filozofičny, kery fest dźouou na filozofijo a nauka ojropejsko a tyž jygo chřeśćijańsko uodmjana mjanowano tůmismym bůua uod XIII w. a je do dźiśej uoficyjolnům filozofijům Kośćoua katolickigo.

Arystoteles pouožůu sroge zasugi we astrůnůmije, fizyce, bjologije a logice, nale tajla jygo teoryje astrůnůmičnych a fizyčnych uokazoua śe felerno. Zbyt rygorystyčno akceptacyjo uůnych teoryje bez předstawićelůw filozofije scholastyčnyj stoua śe jydnům s přičyn uopůźńyńo rozwoju uůnych nauk we Ojropje, nale s drůgi strůny myśl Arystotelesa zainspirowoua do pošukiwańo nowych hipotez we kosmologije a fizyce bez krytyčnych arystotelikůw juž we XIII a XIV wjeku (zwuašča tzw. *via moderna* we filozofije).
# Yokosuka

|  |
| --- |
|  |
| **Yokosuka** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Yokosuki | Fana Yokosuki |

 |
|  Yokosuka |
| Państwo |  Japůńijo |
| Prefektura | Kanagawa |
| Plac | 100,7 km² |
| Położyńe | 35°15'00'' N 139°40'00'' E |
| Ludźi (2012) • liczba ludźi • gynstość |  414 960 4120 uos./km² |
| Położyńe na karće kraju Yokosuka |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Yokosuka** – mjasto we Japůńiji, we prefekturze Kanagawa, na wyspje Honsiu. Uostrzodek industryji a nauki.
# 1735

|  |
| --- |
|  rok 1735/MDCCXXXV
XVII stoleće • **XVIII stoleće** • XIX stoleće
1730 « 1731 « 1732 « 1733 « 1734 « 1735 » 1736 » 1737 » 1738 » 1739 » 1740

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1735.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1735.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 10 kwjetńa
* Boże Ćało: 9 czyrwca
 |
# 1648

|  |
| --- |
|  rok 1648/MDCXLVIII
XVI stoleće • **XVII stoleće** • XVIII stoleće
1643 « 1644 « 1645 « 1646 « 1647 « 1648 » 1649 » 1650 » 1651 » 1652 » 1653

Narodźyli śe:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Rodzyńi we 1648.*
Umarli:
 *Ekstra artikel: Kategoryjo:Umarći we 1648.*
Śwjynta ruchůme:
* Wjelkanoc: 12 kwjetńa
* Boże Ćało: 11 czyrwca
 |