Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# International Standard Book Number

Przikłod na dopeltowe uoznaczyńe we standardach ISBN-10 a ISBN-13
**International Standard Book Number**, skrůt **ISBN** to je uńikalno, 13-cifrowo nůmera, po keryj idźe zidentyfikować kożdo kśůnżka. Sztandard ISBN bůł wkludzůny nojsampjyrw we Wjelgij Brytańije we 1966 pode mjanym "*Standard Book Numbering*" (SBN). We 1970 zostoł uůn przijynty uod ISO jako sztandard ISO 2108 we 1970 roku. S anfanga kożdo kśůnżka mjoła 10-cifrowy kod, uod 1 styczyńa 2007 mo 13 cifrůw.

### Necowe uodwołańa

* Mjyndzynarodowo Biblijoteka ISBN we Berlińe
# 8 marca

|  |
| --- |
| **Wtorek**
9
 czyrwca
**2026szl: 60 522** |

**8 marca** – uůsmy dźyń marca, a 67. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 298 dńi.

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# 26 paźdźerńika

|  |
| --- |
| **Wtorek**
9
 czyrwca
**2026szl: 60 522** |

**26 paźdźerńika** – dwadźesty szůsty dźyń paźdźerńika, a 299. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 66 dńi.

### Umrzili

* 1906 - Johann Dzierżon, ślůnski pszczelorz a farorz

---

**Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:**

Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
#### Przipisy
# Ohio

|  |
| --- |
|  |
| **Ohio** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana stanowo Ohio | Pječyńć stanowo Ohio |

 |
| Přidůmek: '**The Buckeye State'** |
| Dewiza: *With God, all things are possible* |
|  |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty
 |
| Stolica | Columbus |
| Nojsrogše mjasto | Columbus |
| Gubernator | Ted Strickland |
| Powjeřchńa
 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno | na 34 placu
116.096 km²
106.154 km²
10.044 km²
8,7 % |
| Populacyjo (2000) | na 7 placu
11,485,9 |
| Gynstość zaludńyńo (2000) | na 9 placu
98.9 /km² |
| Piramida wjeku  |
| Wleźyńe do Uńije
 • kolejność
 • data |
17
1 merca 1803 |
| Strefa časowo | Central: UTC-5/-4 |
| Szyrokość geůgrafično | 38°24N - 41°59N |
| Dugość geůgrafično | 80°31'W - 84°49'W |
| Šyřka
Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše | 355 km
355 km

472 m
260 m
139 m |
| ISO 3166-2 | US-OH |

**Ohio** (/oʊˈhaɪ.oʊ/) je sztat na půłnocnym wschodźe Zjednoczůnych Sztatůw. Grańica mo na půłnocy ze sztatym Michigan, na wschodźe ze Pynsylwańijům, na połedńu ze Kentucky a Zachodńům Wirgińijům, a na zachodźe ze Indianům.

Nojsrogsze mjasta:

1. Columbus
2. Cleveland
3. Cincinnati
4. Toledo

Stolica - Columbus.

Wjelość ludźi - 11,485,9

## Necowe uodwołańa

* Uoficjalno neczajta Ohio (we angelskij godce)
# Hollywood

Hollywood Blvd.
**Hollywood** - dźelńica Los Angeles we USA, we sztaće Kaliforńijo. Znůmo kej nojważńejszy uostrzodek amerikańskij kinematografiji. Mjano "*Hollywood*" je używane we znoczyńu "Amerykůńsko filmowo a telewizyjno industryjo".

Dźelńica mo 64,6 km² wjyrchu a podug danych ze 2017 roku půmjyszkowało sam 153 627 ludźi.

Śedźiba sam mo m.in.: Paramount Pictures, Sony Pictures Entertainment, Warner Bros., New Line Cinema, Metro-Goldwyn-Mayer a Lucasfilm.
# Kaliforńijo

|  |
| --- |
|  |
| **Kaliforńijo** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana stanowo Kaliforńije | Pječyńć stanowo Kaliforńije |

 |
| Přidůmek: *Zuoty Stan* |
| Dewiza: *Eureka* |
|  |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty
 |
| Stolica | Sacramento |
| Nojsrogše mjasto | Los Angeles |
| Gubernator | Gavin Newsom |
| Godka uřyndowo | angelsko godka |
| Powjeřchńa
 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno | na 3 placu
410 000 km²
404 298 km²
20 047 km²
4,7 % |
| Populacyjo (2000) | na 1 placu
36 457 549 |
| Gynstość zaludńyńo (2000) | na 12 placu
83,9 /km² |
| Piramida wjeku  |
| Wleźyńe do Uńije
 • kolejność
 • data |
31
9 wřeśńa 1850 |
| Strefa časowo | UTC-8/-7 |
| Szyrokość geůgrafično | 32°30'N - 42°N |
| Dugość geůgrafično | 114°8'W - 124°24'W |
| Šyřka
Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše | 400 km
1240 km

4421 m
884 m
-86 m |
| ISO 3166-2 | US-CA |

**Kaliforńijo** (angelsko godka: *California*) to je stůn na pouedńowym zachodźe USA, nad Uoceanym Spokojnym. Je to nojludńyjšy a nojbogatšy stan we USA, a třeći podug zajmowanyj powjyřchńe. Grańica mo na půunocy ze stanym Oregon, na wschodźe ze stanůma Newada a Arizůna, a na pouedńu ze Meksykym, ze stanym Baja California. Na teryńe stanu ležům ůuožůne pouedńikowo pasma gůrske, jygo pouedńowo-wschodńo tajla to pustynne wyžyny a kotliny. Je sam tyž nojńižšy we coukich Stanach Zjydnočůnych punkt: Dolina Śmjerći, do 86 m p.p.m.

S anfanga pomjyškiwano bez Indjanerůw, bez Ojropejčykůw uodkryto we 1542 roku (Juan Rodrigueza Cabrillo). We 1769 powstaje pjyršo misyjo (San Diego). We 1841 mo anfang uosadńictwo amerikańske. We 1846 Kaliforńijo uoguošo ńypodleguość kej Republika Kaliforńije. We 1848 překozano USA bez Meksyk.

Industryjo zaawansowanych technolůgji (m. in. Dolina Křymowo), we tym i kosmičnych, wydobyće ropy naftowyj, uostřodek produkcyji filmůw (Hollywood). Rozwińynte sadowńictwo a coroz wjynkše znočyńe turystyki.

Nojsrogsze mjasta:

1. Los Angeles
2. San Diego
3. San Jose
4. San Francisco
5. Sacramento
6. Oakland

## Necowe uodwołańa

* Uoficyjalno neczajta stanu Missouri (we angelskij godce)

### Auskuplůngi

* Uoficyjolna neczajta Stanu Kaliforńijo (ang.)
# Geograficzne wspůłrzyndne

Zobrazowańy dugośći a szyrokośći geůgraficznej
**Wspůłrzyndne geůgraficzne** to dugość a szyrokość geůgraficzno mjerzůne we stopńach, minutach a sekůndach. Anfangym ukłodu wspůłrzyndnych geograficznych je przećynće śe połedńika zerowygo (Greenwich) s růwńikym, znojdujůnce śe na połedńowy zachůd uod wybrzeży Afriki.

Jedyn stopjyń ( ° ) to 60 minut ( ' ), a jydna minuta to 60 sekund ( " ).
# Łaćina

Fragment Biblije po łaćińe ze roku 500
**Łaćina** (łać. *lingua Latina*) je indoojropejsko godka, kero wywodźi śe ze rygjůnu Lacyjům używano we Starożytnym Rzimje. Bůła to znamjynno a urzyndowo godka Imperyjům Romskiygo. Łaćina, jako godka latynofalisko, dało anfang familiji godek růmańskich, eli mjyndzy inkszymi szpańelskij, francuskij, portugalskij a italskij. Bez dugi cajt łaćina fůngowała we Ojropje jako *lingua franca*, ńyskorzi zastůmpjůno jům atoli godkům francuskům.

Dźiśej łaćina je już prawjy umarto a dlo ńikogo ńyma piyrszům godkům. Je atoli używano we medycyńe, bjologiji, Watykůńe a prawje, beztůż ńykedy uokryślo śe ja mjanym "wygetujůncyj godki".
# Czasowo strefa

Strefy czasowe na śwjeće
**Czasowo strefa** – wytyczůny wjyrch powjyrzchńi Źymje uo szerokośći 15° dugośći geograficznyj, kery rozćůngo śe połedńikowo mjyndzy bjygůnůma, we kerym urzyndowo uobowjůnzuje jednoki czas (czas strefowy). Je uůn słůnecznym czasym strzedńim postrzedńygo połedńika tej strefy, kery růżńi śe uo cołkowito liczba godźin uod uńiwersalnygo czasu.

Wszyjske půnkty położůne na tym samym połedńiku majům tyn sům lokalny czas (mjejscowy). Kożdo zmjana dugośći geograficznyj powoduje zmjana lokalnygo czasu - we uokreśe, kej ludźe zaczyńi przekludzać śe coroz czyńśći a gibći, stowało śe to fest ńywygodne. Cołko Źymja potajlowano na 24 strefy czasowe. Uńiwersalny czas a czasowe strefy zostoły zapropůnowane we 1878 roku uod kanadyjskigo wynalazce Sandforda Fleminga, zaś wkludzůno je we 1884 roku.

Strefy czasowe we ńyzmjyńůnym ksztołće uobowjůnzujům na morzach a uoceanach. Na lůndach jejich ksztołt zostoł zmodyfikowany tak, coby małe a strzredńe państwa znodły śe we uobrymbje jednyj czasowyj strefy, czyli uobowjůnzywoł we ńich jedyn czas. Wjynksze państwa, take kej Zjednoczůne Sztaty, Kanada, Brazylijo, Rusyjo abo Australijo, znojdujům śe we kilku czasowych strefach. Nojwjynkszym krajym na śwjeće, we kerym na cołkim terytorjům uobowjůnzuje ta sama czasowo strefa sům Chiny i to půmimo, aże růżńice we suůnecznym czaśe mjyndzy wschodńimi i zachodńimi prowincyjůma wynoszům przez 3 godźiny.
# Latowy czas

Modro farba: tam, kaj latowy czas je przijynty
Oranż farba: tam, kaj dŏwnij bōł wkludzōny latowy czas, nale niyskorzij to pociepano
Czyrwiōno farba: tam, kaj niy wkludzano latowego czasu
**Latowy czas** - je lokalny czas, kery jaki krej przijmuje na ôjaki kres we roku, zaôbycz ôn rōżni sie ô godzina od sztandardowego gyograficznygo czasu. Wkludzynie latowego czasu mo za cweka, coby szporobliwij korzistać ze słōnecznego światła a dopasować czas do godzinōw aktywności czowieka. We angelskij godce mianuje sie go **DST** ôd *daylight saving time* – „czas szporowanio słōnecznego światła”.
# Kentucky

|  |
| --- |
|  |
| **Kentucky** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana stanowo Kentucky | Pječyńć stanowo Kentucky |

 |
| Přidůmek: *Bluegrass State* Stan modryj trowy' |
| Dewiza: *United we stand, divided we fall* |
|  |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty
 |
| Stolica | Frankfort |
| Nojsrogše mjasto | Louisville |
| Gubernator | Steve Beshear |
| Godka uřyndowo | angelsko godka |
| Powjeřchńa
 • cuzamyn
 • lůndowo
 • wodno
 • % wodno | na 37 placu
104.749 km²
102.989 km²
1.760 km²
1,7 % |
| Populacyjo (2000) | na 25 placu
4 041 769 |
| Gynstość zaludńyńo (2000) | na 23 placu
39,28 /km² |
| Piramida wjeku  |
| Wleźyńe do Uńije
 • kolejność
 • data |
15
1 czyrwca 1792 |
| Strefa časowo | Eastern: UTC-5/-4 Central: UTC-6/-5 |
| Szyrokość geůgrafično | 36°30'N - 39°9'N |
| Dugość geůgrafično | 81°58'W - 89°34'W |
| Šyřka
Dugość
Wzńeśyńe
 • nojwyžše
 • středńe
 • nojnižše | 610 km
225 km

1262 m
230 m
78 m |
| ISO 3166-2 | US-KY |

**Kentucky** (/kɨnˈtʌki/) to je stůn we strzodkowym wschodźe Stanůw Zjydnoczůnych. Grańica mo uod půłnocy ze stanůma Illinois, Indiana a Ohio, uod wschodu ze stanůma Zachodńům Wirgińijům a Wirgińijům, uod połedńo ze stanym Tennessee, a uod zachodu ze stanym Missouri. Ńy mo uůn dostympu do żodnygo morzo.

## Nojsrogsze mjasta

* Louisville
* Lexington
* Owensboro
* Bowling Green
* Covington

Stolica - Frankfort

Wjelość ludźi - 4 041 769

## Necowe uodwołańa

* Uoficjalno neczajta stanu Kentucky (we angelskij godce)
# Columbus (Ohio)

|  |
| --- |
|  |
| **Columbus** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Columbus | Fana Columbus |

 |
|  Columbus |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Ohio |
| Burmistrz | Andrew Ginther (2025) |
| Plac | 586 km² |
| Położyńe | 39°59'00'' N 82°59'00'' W |
| Wysokość | 275 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  905 748 1586,74 uos./km² 1 567 264 |
| Nr kerunkowy | 614, 380 |
| Pocztowy kod  | 43085, 43201-43207, 43209-43224, 43226-43232, 43234-43236, 43240, 43251, 43260, 43266, 43268, 43270-43272, 43279, 43287, 43291 |
| Mjasta partnerske |  Dresden, Mjymcy
 Genova, Italijo
 Hefei, Chiny
 Herclijja, Izrael
 Odense, Dańijo
 Sevilla, Szpańijo
 Tainan, Tajwan |
| Położyńe na karće kraju Columbus |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Columbus** – mjasto we USA, stolica sztatu Ohio, a hrabstwa Franklin. Uostrzodek industryji a nauki.
# Cleveland

|  |
| --- |
|  |
| **Cleveland** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Cleveland | Fana Cleveland |

 |
|  Cleveland |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Ohio |
| Burmistrz | Justin Bibb (2025) |
| Plac | 213,62 km² |
| Położyńe | 41°28'56'' N 81°40'11'' W |
| Wysokość | 199 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  372 624 1850,78 uos./km² 2 185 825 |
| Nr kerunkowy | 216 |
| Mjasta partnerske |  Aleksandryjo (Egipt)
 Bahyr Dar (Etjopijo)
 Bangalore (Indyje)
 Brașov (Růmůńijo)
 Bratysława (Słowacyjo)
 Cholon (Izrael)
 Fier (Albańijo)
 Gdańsk (Polsko)
 Heidenheim an der Brenz (Mjymcy)
 Hrabstwo Mayo (Irlandyjo)
 Ibadan (Ńigeryjo)
 Klaipėda (Litwa)
 Konakry (Gwinyjo)
 Lima (Peru)
 Lublana (Słowyńijo)
 Miskolc (Madźary)
 Segundo Montes (Salwador)
 Tajpej (Tajwan)
 Wołgograd (Rusyjo) |
| Położyńe na karće kraju Cleveland |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Cleveland** – mjasto we USA, we sztaće Ohio, nade jeźdźorem Erie. Srogi uostrzodek industryje, nauki, kultury a inkszych. Założone we 1796 nroku, mjejske prowa uod 1814.
# Paryż

|  |
| --- |
|  |
| **Paryž** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Paryža | Fana Paryža |

 |
|  Wježa Eiffla |
| Państwo |  Francyjŏ |
| Rygjůn | Île-de-France |
| Mer | Emmanuel Grégoire (2026) |
| Plac | 105,4 km² |
| Położyńe | 48°52' N 02°21' E |
| Wysokość | 33 m n.p.m. |
| Ludźi (2023) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  2 103 778 19 960 uos./km² 11 013 774 |
| Rejestracyjne tabule | 75 |
| Mjasta partnerske |  Řim  Kioto  Tokjo  Kajir  Amman  Sana  Berlin  Seul  Moskwa  Sankt Petersburg  Bejrut  Džakarta  Chicago  San Francisco  Wašyngton  Quebec  Montreal  Santiago de Chile  Tbilisi  Rijad  Pekin  Praga  Lizbůna  Erywań  Sofja  Sydney  Meksyk  Waršawa  Madryt  Atyny  Lůndyn  Genewa  Alger  Sao Paulo  Glasgow  Casablanca |
| Położyńe na karće kraju Paryž |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Paryž** (fr.: *Paris*) – stolica a nojwjynkšo aglůmeracyjo Francyje, pouožůno we cyntrům Basynu Paryskigo, nad Sekwanům (*La Seine*). Mjasto stanowi cyntrům polityčne, ekůnůmične a kulturalne kraju, jydno s 10 nojwjynkšych we Ojropje. Znojdujům śe sam lične zabytki a atrakcje turystyčne, co powoduje, aže Paryž je co roku uodwjydzany bez wjela miljůnůw turystůw.

W grańicach admińistracyjnych Paryža zamješkuje přez 2 mln uosůb (podug spisu ludnośći s 2005 bůuo to 2 153 600), nale we coukym zespole mjejskym juž přez 12 mln (w 2007 paryskům přestřyń aglůmeracyji zamješkiwouo 12 067 000 uosůb). Paryž stanowi tym samym drůgo co do wjelgośći pod wzglyndym ličby ludnośći aglůmeracyjo we Uńji Ojropejskij, po Lůndyńy.

Paryž, kery je uosobnym departamyntym uo nůmeře 75, je jydnočeśńy stolicům rygjůnu admińistracyjnygo Île-de-France.

Mjasto mo ukuod kůncyntryčny s rozchodzůncymi śe gwjaźdźiśće bulwarůma. Jygo uoś stanowi wćynto dolina Sekwany, kera dźeli Paryž na dwje tajle: prawobřežno (půunocno) *Rive Droite* a lewobřežno (pouedńowo) *Rive Gauche*.
# Saint Louis

|  |
| --- |
|  |
| **Saint Louis** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Saint Louis | Fana Saint Louis |

 |
|  Gateway Arch we Saint Louis |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Missouri |
| Burmistrz | Cara Spencer (2025) |
| Plac | 171,39 km² |
| Położyńe | 38°37'38'' N 90°11'52'' W |
| Wysokość | 142 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  301 578 1886,59 uos./km² 2 914 230 |
| Nr kerunkowy | 314 |
| Pocztowy kod  | 63101-63141, 63143-63147, 63150-63151, 63155-63158, 63160, 63163-63164, 63166-63167, 63169, 63171, 63177-63180, 63182, 63188, 63190, 63195, 63197-63199 |
| Mjasta partnerske |  Bologna (Italijo)
 Bogor (Indůnezyjo)
 Galway (Irlandyjo)
 Georgetown (Gujana)
 Lyon (Francyjo)
 Nankin (Chiny)
 Saint Louis (Synegal)
 Samara (Rusyjo)
 San Luis Potosí (Meksyk)
 Stuttgart (Mjymcy)
 Suwa (Japůńijo)
 Sztetin (Polsko)
 Krakůw (Polsko) |
| Położyńe na karće kraju Saint Louis |
| Neczajta mjasta |

**Saint Louis** – mjasto na prowach hrabstwa we USA, we sztaće Missouri, na zachodńim brzegu rzyki Missouri. Uostrzodek industryji, nauki, kultury, finansowe cyntrům.
# Nowy Uorlean

|  |
| --- |
|  |
| **Nowy Uorlean** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Nowygo Uorleanu | Fana Nowygo Uorleanu |

 |
|  Nowy Uorlean |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Luizjana |
| Burmistrz | Helena Moreno (2026) |
| Plac | 906,1 km² |
| Położyńe | 29°57' N 90°04' W |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  383 997 875 uos./km² 1 007 275 |
| Nr kerunkowy | 504 |
| Mjasta partnerske |  Caracas (Wynezuela)
 Holdfast Bay (Australijo)
 Innsbruck (Austrijo)
 Juan-les-Pins (Francyjo)
 Maracaibo (Wynezuela)
 Merida (Meksyk)
 Matsue (Japůńijo)
 Pointe-Noire (Kůngo)
 Tegucigalpa (Hůnduras)
 Tucumán (Argyntyna) |
| Położyńe na karće kraju Nowy Uorlean |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Nowy Uorlean** (ang. *New Orleans*, fr. *La Nouvelle-Orléans*) – mjasto we Zjednoczůnych Sztatach, nojsrogsze we sztaće Luizjana. Założůne we 1718 roku. Srogo zniszczůne skiż Huraganu Katrina we 2005 roku. We 2000 roku půmjyszkowało sam 484,7 tyś. ludźi; na 2014 rok 384,2 tyś.
# Middletown (Ohio)

|  |
| --- |
|  |
| **Middletown** |
|  Middletown |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Ohio |
| Burmistrz | Elizabeth Slamka (2024) |
| Plac | 68,54 km² |
| Położyńe | 39°30'00'' N 84°23'00'' W |
| Wysokość | 200 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość |  50 987 753,13 uos./km² |
| Nr kerunkowy | 513 |
| Pocztowy kod  | 45042-45044 |
| Położyńe na karće kraju Middletown |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Middletown** - mjasto we USA, we sztaće Ohio, we hrabstwje Butler.
# Toledo (Ohio)

|  |
| --- |
|  |
| **Toledo** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Toledo | Fana Toledo |

 |
|  Toledo |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Ohio |
| Burmistrz | Wade Kapszukiewicz (2025) |
| Plac | 217,12 km² |
| Położyńe | 41°39'56'' N 83°34'31'' W |
| Wysokość | 187 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  270 871 1299,36 uos./km² 606 240 |
| Nr kerunkowy | 419, 567 |
| Pocztowy kod  | 43601, 43603-43615, 43617, 43620, 43623, 43635, 43652, 43654, 43656-43657, 43659-43661, 43666-43667, 43681-43682, 43697, 4369 |
| Mjasta partnerske |  Londrina
 Qinhuangdao
 Szeged
 Toledo
 Toyohashi
 Tanga
 Delmenhorst
 Poznańy |
| Położyńe na karće kraju Toledo |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Toledo** - mjasto we USA, we sztaće Ohio, stolica hrabstwa Lucas. Je rozlygowane nade jeźdźorym Erie.
# Filadelfijo

|  |
| --- |
|  |
| **Filadelfijo** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Filadelfiji | Fana Filadelfiji |

 |
|  Filadelfijo |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Pynsylwańijo |
| Burmistrz | Cherelle Parker (2024) |
| Plac | 369,59 km² |
| Położyńe | 39°57'10'' N 75°09'49'' W |
| Wysokość | 12 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  1 603 797 4608,86 uos./km² 6 245 051 |
| Nr kerunkowy | 215,267 |
| Pocztowy kod  | 191xx |
| Mjasta partnerske |  Douala, Kamerůn
 Firenze, Italijo
 Incheon, Połedńowo Koryjo
 Niżnij Nowgorod, Rusyjo
 Tel Awiw-Jafa, Izrael
 Tianjin, Chiny
 Torůń, Polsko
 Aix-en-Provence, Francyjo
 Kōbe, Japůńijo
 Mosul, Irak |
| Położyńe na karće kraju Filadelfijo |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Filadelfijo**, ang. *Philadelphia* - mjasto we USA, we sztaće Pynsylwańijo, wele ujśćo rzyki Deleware ku Atlantyckimu Uoceanowi. Srogi uostrzodek industryje, kultury a nauki. Dowńij Filadelfijo bůła drugim (po Lůndyńe) mjostym we byrtyjskim imperyjům a nojsrogszym uostrzodkem we trzinostu kolůńijach. Pjyrszo stolica USA, ńim stowjůno Waszyngtůn.
# Sztrasbana

Sztrasbana *Alstom Citadis 100* we Katowicach
Sztrasbana 105N w Rudzie Ślůnskij
**Sztrasbana** (mjanowano tyż **banka** abo **sztrasynbana**) – glajzowy pojazd przirychtowany do mjejskigo transzportu, kery poruszo śe po ceśće abo na szpecyjolnym uosobnym placu do glajzůw.
Teroźńe sztrasbany sům zauobycz napyndzůne śilńikůma na sztrům zaśilanymi s trakcyjnygo neca, atoli spotyko śe tyż hybrydowe kůnsztrukcyje, kere majům spalinowy śilńik abo akůmulotory kere dozwalajům na jazda bez zewnyntrznygo zdrzůdła zaśilańo. Dowńi używano tyż sztrasbanůw kere ćůngły kůńe, abo napyndzůnych parowym śilńikym abo spalinowym, kej tyż systymůw ze stacyjůnarnym napyndym (San Francisco), cugůw akůmulotorowych abo napyndzůnych śilńikůma pneumatycznymi.

## Gyszychta

Pjyrszo sztrasbana pojawůła śe we Nowym Jorku we 1832 roku. Bůła uůna wzorowano na powszychnych już we tych czasach kůnnych banach używanych we industryje. Uod lot 60. XIX stolećo banki rozpowszychńjůły śe we Ojropje, kej we uůnym czaśe we Francyje pojowjůły śe pjyrsze sztrasbany na para.

Pjyrszo ekszperymyntalno sztrasbana na sztrům skůnstruowoł Werner Siemens a ruszůł ja we Groß-Lichterfelde (terozki tajla Berlina) we 1881. Do wybuchu I wojny śwjatowyj bezma wszyjske nece sztrasbanůw we Prusach zelektryfikowano. Pjyrszo we Ślůnsku sztrasbana na sztrům pojawůła śe we Wrocławju we 1893 roku (wůunczas we Prusach) – bůła to tyż pjyrszo sztrasbana na sztrům na terynach uobecnyj Polski. We mjastach Gůrnygo Ślůnska sztrasbany na sztrům powstoły 5 lot ńyskorzi.

Nojbarźi rozlygły nec sztrasbanůw mo we Polsce kůnurbacyjo mjast ślůnsko-důmbrowskych. Pjerwotno nec lińije sztrasbanůw gůrnoślůnskych na para a ůńikalnyj szyrzki toru 785 mm powstoła starańym spůłki Uoberschleisische Dampfstrassenbahnen we 1894 r. Kuplowała uůna Pjekary s Bytůmjym a Bytům, bez Krůlewsko Huta (Chorzůw), Śwjyntochłwicy-Lipiny, Ruda a Zobrze ze Gliwicůma. We 1896 do neca włůnczůno teryn teroźnich mjast Katowicy a Śymjanowicy. We 1898 r. lińije uostoły zelektryfikowane. W Bytůmju a Katowicach s anfangem XX stolećo zbudowano krům tygo normalnotorowe sztrasbanowe lińije. W mjyndzywojynnym uokreśe rozpoczynto uńifikacyjo a kuplowańe necůw (tory wůnske przekuwano na uobyczne). Uostatńům linijům sztrasbany 785 mm bůła przebudowano we 1952 r. trasa lińiji 12 Chorzůw-Śymjanowicy. Lińije bankůw przedużůno tyż za downo grańica mjymjecko-polsko, na teryn Důmbrowskigo Zogłymbjo.

## Galeryjo

* Bratysława
* Berlin
* Praga
* Mińsk
* Kijůw
# München

|  |
| --- |
|  |
| **München** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn München | Fana München |

 |
|  Panorama Můnachjum |
| Państwo |  Mjymcy |
| Land | Bajery |
| Burmistř | Dieter Reiter (2025) |
| Plac | 310,7 km² |
| Położyńe | 48°08' N 11°34' E |
| Wysokość | 519 m n.p.m. |
| Ludźi (2024) • liczba ludźi • gynstość |  1 505 005 4844 uos./km² |
| Pocztowy kod  | 80331–81929 |
| Rejestracyjne tabule | M |
| Mjasta partnerske |  Bordeaux
 Cincinnati
 Edynburg
 Harare
 Kijůw
 Sapporo
 Werůna |
| Położyńe na karće kraju München |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**München** je mjasto we Mjymcach, stolica landu Bajery a rejyncyje Gůrne Bajery. Leży na Bajerskij Wyżce nad rzykům Izara. Je znamjynnym kulturalnym, naukowym a industryjnym uostrzodkym we Bajerach. Zołożůne we 1158 roku. Jygo mjano pochodźi uod położyńo wele klasztoru (mjym. *bei den Mönchen*). We 1919 powstała sam Bajersko Republika Rad. We uokryśe Wajmarskij Republiki uostrzodek naźistowskigo ruchu. We München we 1938 podpisano Ukłod ze München. We 1972 bůły sam Uolimpijske Igrziska. Terozki mjasto je śedźibům bankůw, werku BMW a inkszych.
# Louisville

|  |
| --- |
|  |
| **Louisville** |
|

|  |
| --- |
|  |
| Fana Louisville |

 |
|  Louisville |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Kentucky |
| Burmistrz | Craig Greenberg (2025) |
| Położyńe | 38°15'00'' N 85°46'00'' W |
| Wysokość | 142 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  633 045 743 uos./km² 1 365 557 |
| Nr kerunkowy | 502 |
| Mjasta partnerske |  Jiujiang, Chiny
 La Plata, Argyntyna
 Mainz, Mjymcy
 Montpellier, Francyjo
 Perm, Rusyjo
 Quito, Ekwadůr
 Tamale, Ghana
 Leeds, Wjelgo Brytańijo |
| Położyńe na karće kraju Louisville |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Louisville** – mjasto we USA, we sztaće Kentucky, stolica hrabstwa Jefferson.
# Denver

|  |
| --- |
|  |
| **Denver** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Wapyn Denver | Fana Denver |

 |
|  Denver |
| Państwo |  Zjednoczōne Sztaty |
| Sztat | Kolorado |
| Burmistrz | Mike Johnson (2024) |
| Plac | 400,739 km² |
| Położyńe | 39°45'43'' N 104°52'52'' W |
| Wysokość | 1564-1731 m n.p.m. |
| Ludźi (2020) • liczba ludźi • gynstość • aglomeracyja |  715 522 1805 uos./km² 3 623 560 |
| Nr kerunkowy | 303, 720 |
| Pocztowy kod  | 80201–80212, 80214–80239, 80241, 80243–80244, 80246–80252, 80256–80266, 80271, 80273–80274, 80279–80281, 80290–80291, 80293–80295, 80299, 80012, 80014, 80022, 80033, 80123, 80127 |
| Mjasta partnerske |  Aksum, Etjopijo
 Brest, Francyjo
 Madras, Indyje
 Cuernavaca, Meksyk
 Karmiel, Izrael
 Kunming, Chiny
 Nairobi, Kyńijo
 Potenza, Italijo
 Takayama, Japůńijo
 Ułan Bator, Můngolijo |
| Położyńe na karće kraju Denver |
| Neczajta mjasta |
|  Galeryjo zdjyńć w Wikimedia Commons |

**Denver** - mjasto na prowach hrabstwa we USA, stolica sztatu Kolorado. Srogi uostrzodek industryje a finansowy.