Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wynezuela

|  |
| --- |
|  |
| **República Bolivariana de VenezuelaBoliwarjańsko Republika Wynezueli* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Wynezueli | Wapyn Wynezueli |

 |
| Hymn:  *Gloria al bravo pueblo* (*Chwoua dźelnymu ludowi*) |
|  |
| Uoficjalno godka | hišpańsko godka |
| Stolica | Caracas |
| Polityczny systym | republika federalno |
| Gowa państwa | prezydynt  |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt Delcy Rodríguez (p. f.)
Nicolás Maduro (*de iure*) |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 32. we śwjeće 912 050 km² 0,3% |
| Liczba ludźi (2023)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 45. we śwjeće 30 518 260 33 osůb/km² |
| ńypodleguość | uod Hišpańije 5 lipca 1811 |
| Religijo (głůwno) | katolicyzm |
| Waluta | bolivar (VEB) |
| Czasowo zůna | UTC -4 |
| Kod ISO 3166 | VE |
| Necowo důmyna | .ve |
| Automobilowy kod | YV |
| Telefůniczny kod | +58 |
| Autůnůmiczne terytoryja |  |
|  |
|  |

**Wynezuela** (Boliwarjańsko Republika Wynezueli, *República Bolivariana de Venezuela*, mjano wprowadzůne bez Hugo Cháveza we 1999 roku) – państwo pouožůne we půunocnyj tajli Ameriki Pouedńowyj.

* Wjynkše mjasta: Caracas, Maracaibo, Valencia, Barquisimeto, Ciudad Guayana, Maracay, Ciudad Bolívar, San Cristobal, Maturín, Barcelůna
* Wynezuela grańičy s nastympujůncymi państwůma:
	+ Brazylijo 2 200 km
	+ Kolůmbijo 2 050 km
	+ Gujana 743 km
* Coukowita dugość grańic: 4 993 km
* Nojwyžšy půnkt: Pico Bolivar 5 007 m
* Nojńižšy půnkt: tafla Mořa Karaibskigo 0 m
* Podźou admińistracyjny: 22 kraje zwjůnzkove, jydno terytorjům federalne a 72 depyndyncyje.
* Wyznawcy poščygůlnych religji: 95% katolicy, 2% protestańći
* Klimat: tropikalny, ćepuy, wilgotny, baři ůmjarkowany na wyžynach.
# Panthera tigris

|  |
| --- |
| Tiger |
| Panthera tigris |
| Linnaeus, 1758 |
|  |
|  |
| Systymatyka
 |
| Dōmyna
 | eukariōnty |
| Krōlestwo
 | zwiyrzynta |
| Typ | chordata |
| Grōmada | cycacze |
| Rzōnd | carnivora |
| Familijŏ | felidae |
| Zorta | **Panthera** |
| Gatōnek | Panthera tigris |
| Synōnimy |
| * *Felis tigris* Linnaeus, 1758
* *Tigris striatus* Severtzov, 1858
* *Tigris regalis* Gray, 1867
 |
| Kategoryjŏ zagrożyniŏ (CKZG) |
|  zagrożōny |
| Zasiyng wystympowaniŏ |
|  |

Tiger
**Panthera tigris** abo **tiger** to zwiyrzã ze typu chordata, ze rzyndu carnivora, ze grōmady cycaczy ze familije felidae, co je ôpisoł Linnaeus we 1758 roku. Wystympuje we połedniowyj i wschodnij Azyji.

## Przipisy
# Wewjůrka

Wewjůrka
**Ajnfachowo wewjůrka**, **ajcherszyn** (łać.: *Sciurus vulgaris*) je mały gryzůń ze familije wewjůrkowatych. Jeji pelc mo farba ryszawo, rzodźi czorno lebo brůno. Jeji charakterystycznům cechům je srogi kwost. Wystympuje we bezma cołkij Ojropje, a tyż na půłnocy Azyje.
# Filipiny

|  |
| --- |
|  |
| **Republika ng PilipinasRepublika Filipinůw* |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Fana Filipinůw | Wapyn Filipinůw |

 |
| Hymn:  *Lupang Hinirang* (*Wybrany Kraj*) |
|  |
| Uoficjalno godka | tagalsko godka, angelsko godka, szpańelsko godka |
| Stolica | Manila |
| Polityczny systym | Republika |
| Gowa państwa | prezydynt Rodrigo Duterte |
| Przikludziorz regjyrunku | prezydynt Rodrigo Duterte |
| Rozlygowańy  • cołkowity  • strzůdlůndowe wody | 70. we śwjeće 300 000 km² 0,6% |
| Liczba ludźi (VIII 2015)  • cołkowito   • gynstość zaludńyńo | 13. we śwjeće 100 981 437 336 osůb/km² |
| samostanowjyńy | uod Skuplowanych Stanůw 4 lipca 1946 |
| Religijo (głůwno) | katolicyzm |
| Waluta | peso filipińske (PHP) |
| Czasowo zůna | UTC +8 |
| Kod ISO 3166 | PH |
| Necowo důmyna | .ph |
| Automobilowy kod | RP |
| Telefůniczny kod | +63 |
| Autůnůmiczne terytoryja | Muzułmańske Mindanao |
|  |

**Filipiny**, *Republika Filipinůw* (s ang.: *Philippines*, *Republic of the Philippines*, s tag.: *Pilipinas*, *Republika ng Pilipinas*) – państwo we połedńowo-wschodńij Azyji, położůne na archipelagu na Uoceańy Spokojnym.

|  |
| --- |
| **Państwa Azyje** |
|
Afgańistan •
Armyńijo •
Arabja Saudyjsko •
Azerbejdżůn •
Bahrajn •
Bangladesz •
Bhutan •
Birma •
Brunei •
Chiny •
Cypr •
Filipiny •
Gruzyjo •
Indyje •
Indůnezyjo •
Irak •
Iran •
Izrael •
Japůńijo •
Jymyn •
Jordańijo •
Kambodża •
Katar •
Kazachstan •
Kirgistan •
Kuwejt •
Laos •
Liban •
Malediwy •
Malezyjo •
Můngolijo •
Nepal •
Pakistan •
Połedńowo Koryjo •
Půłnocno Koryjo •
Rusyjo •
Singapur •
Sri Lanka •
Syryjo •
Tadżykistůn •
Tajlandyjo •
Tajwan •
Turcyjo •
Turkmyńistan •
Uoman •
Ůzbekistan •
Wjetnam •
Wschodńi Timůr •
Zjydnoczůne Arabske Ymiraty |
# Segnowańy

**Segnowańy** (tyż **aborcyjo**, ze łać. *abortus*) – medyczny zabjyg sztucznego przerwańo ćůnże. Podug spůłczesnych standardůw medycznych uo segnowańu godůmy do 20. tydńa ćůnże abo, jeźli dugość ćůnże je ńyznano, kej ćynżara uod płodu je myńszo jak 400 g.

Segnowańy je we wjynkszośći państw regulowane uod zakůnůw. We půłnocnyj tajli Gůrnego Ślůnska (pod polskům jurysdykcyjům) ćůnża idźe przerwać yno wtynczos, kej bůła uůna rezultatym zabrůńůnego czynu (ntp. gwołtu) abo zagrożo żyću a zdrowju uod baby. Na połedńu (pod czeskům jurysdykcyjům) segnowańy je legalne podug wole uod baby bez pjyrsze trzi mjeśůnce, a potym jyno przi wożnych medycznych wskazańach.

## Mjano

Słowo «segnowańy» wźyno śe uod werba «segnować», perf. «segnać» ze prasłowjańskich korzyńůw: \*sъ + \*gьnati. Jego synůńim, «aborcyjo», je wźynty ze łaćińskij godki bez polsko.
# Nowo Gwinyjo

Pouožyńe Nowyj Gwinyje na karće
Karta Nowyj Gwinyje
**Nowo Gwinyjo** (ang. *New Guinea*, indůnez. *Irian*) to je wyspa we zachodńij tajli Uoceanu Spokojnygo, we Mylanezyje, drugo podug placu na Źymje (po Grynlandyje). Zajmuje 786 000 km² placu a půmjyškuje ja ůng. 9 mln. ludźi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano mjyndzy Indůnezyjo (zachodńo tajla) a Papua-Nowo Gwinyjo (wschodńo tajla). Uod Australije je uoddźelůno na pouedńu bez Ćyśńina Torresa. Uod zachodu sůmśaduje s Archipelagym Malajskim, uod wschodu - s Archipelagym Bismarcka a Wyspůma Salůmůna.

Na pouedńu wyspy je ńiźina s bažouůma, teryn wznośi śe ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmůw gůrskich, s nojwyžšymi ščytůma wysokimi na 5000 m n.p.m. Guůwne řyki: Fly, Sepik a Mamberamo. Ze surowcůw wystympuje sam ropa naftowo a zuoto. Wjynkšość ludnośći to Papuasy.

Lo Ojropejčykůw wyspa uodkryu Portůgalčyk Jorge de Meneses we 1526 roku. We XIX wjeku wyspa potajlowano mjyndzy Ńiderlandy, Ńymcy a Wjelgo Brytańijo. Uod 1905 tajla brytyjsko přelozua pod admińistarcyjo Australije. Tajla mjymjecko zostoua po I wojńe śwjatowyj překazano Australije kej terytorjům mandatowe, a uod 1945 - terytorjům powjerńiče. We 1949 Australijo skuplowoua oubje tajle we Terytorjum Papui a Nowyj Gwinyje, kere istńouo do 1975 roku, we kerym uoguošůno ńypodleguość Papui-Nowyj Gwinyje. Uo tajla zachodńo wadźiuy śe Ńiderlandy s Indůnezyjům bez lata 1949-1963, na kůńec we 1963 roku přiuůnčůno ja ku Indůnezyje kej Irjan Zachodńi.

Gospodarka je sam uoparto guůwńy na prymitywnym bauerstwje, ńywjelge wydobyće zuota, mjydźi, střybua a inkšych. Wyspa je fest licho surbańizowano a ńywjela je sam drogůw.
# Ojropa

Położyńy Ojropy na karće śwjata
Karta polityczno Ojropy
**Ojropa** – tajla śwjata, zauobycz uokryślano (ńyakuratńy) kej kůntynynt. Leży na půłkuli půłnocnyj, na půgrańiczu půłkul wschodńij a zachodńij. Wroz ze Azyjům tworzi kůntynynt: Ojroazyjo.

Ojropa mo 10,5 mln km² placu. Mo festylńy rozwińynto lyńijo brzygowo, kero je dugo na kole 38000 km (bez wyspůw). 25% jeji powjyrzchńe zajmujům půłwyspy, a 7,5% wyspy. Nojdugszům rzykům je Důnaj. Wjynkszo tajla powjyrzchńe je ńiźinno, nojwyższy wjyrch: Mont Blanc (4808 m n.p.m.) we Alpach.

Pjyrsze istoty czowjekowate mjyszkały sam 800 000 lot nazod. czowjek wspůłczesny prziloz sam ze Afriki 40 000 lot nazod i śe tu krojcowoł. We II tyśůncleću p.n.e. zaczůn śe uokres historyczny. Na terozki půmjyszkuje sam kole 712 milijůnůw ludźi.