Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Riwaya

Riwaya ya Adolphe
**Riwaya** (kutoka neno la Kiarabu رواية *riwaya*) ni kazi andishi ya fasihi ambayo kwa kawaida ni ndefu kuliko hadithi fupi. Urefu wa riwaya, maana yake ni kwamba msuko simulizi umejengeka vizuri, kuna wahusika wengi, unaenea muda mrefu, na mada zake ni nzito na pana kiasi.

Mifano mizuri ya riwaya kwa lugha ya Kiswahili ni *Nagona* au *Mzingile*, zilizoandikwa na mwandishi Euphrase Kezilahabi.

Kamusi ya Fasihi iliyotolewa na K. W. Wamitila inataja aina nyingi tofauti za riwaya, k.m. riwaya sahili, riwaya changamano, riwaya kiambo, riwaya ya kibarua na nyingine nyingi.

## Marejeo

* Wamitila, Kyallo Wadi (2003), *Kamusi ya Fasihi - Istilahi na Nadharia*, Nairobi: Focus Publications. ISBN 9966-882-79-6
* Samwel, Method, Selemani Amina na Akech Kabiero (2013), "Ushairi wa Kiswahili: Nadharia, Mifano na Mwongozo kwa Walimu wa Kiswahili," Dar es Salaam: MEVELI Publishers. ISBN: 978-9987-9735-0-7

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya fasihi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Riwaya** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Gegereka

| **Gegereka** |
| --- |
|  Kaa tunga (*Scylla serrata*) |
| **Uainishaji wa kisayansi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Himaya: | Animalia (Wanyama)  |
| Faila: | Arthropoda (Wanyama wenye mwili wa pingili na miguu ya kuunga wasio na ugwe wa mgongo)  |
| Nusufaila: | Crustacea (Gegereka: Arithropodi walio na kiunzi-nje chenye kaboneti ya kalisi) Brünnich, 1772 |

 |
| Ngazi za chini |
| **Ngeli na nusungeli**:
* Thylacocephala? †
* Branchiopoda
	+ Phyllopoda
	+ Sarsostraca
* Remipedia
* Cephalocarida
* Maxillopoda
	+ Thecostraca
	+ Tantulocarida
	+ Branchiura
	+ Pentastomida
	+ Mystacocarida
	+ Copepoda
* Ostracoda
	+ Myodocopa
	+ Podocopa
* Malacostraca
	+ Phyllocarida
	+ Hoplocarida
	+ Eumalacostraca
 |

**Gegereka** ni arithropodi walio na viungo vyenye matagaa mawili na kiunzi-nje ngumu ambacho kimeumbwa kwa khitini na kaboneti ya kalisi. Mifano ni kaa, kamba, kambakoche na uduvi. Takriban spishi zote zinatokea majini, baharini hasa. Spishi kadhaa za kaa na nusuoda moja (Oniscidea au woodlice) zinatokea nchini kavu. Spishi nyingine za gegereka zimegundishwa kwenye tabaka la chini (kombe-bata na vipele-bahari) na nyingine tena ni vidusia (bamvua na minyoo-ulimi).

Kama takriban arithropodi wote kiwiliwili cha gegereka wa kawaida kina sehemu tatu: kichwa au kefalo (cephalon), kidari au toraksi (thorax) na fumbatio au pleo (pleon). Pengine kichwa na kidari vimeunganishwa katika kefalotoraksi (cephalothorax). Idadi ya pingili inatofautiana baina ya familia mbalimbali. Mfano wa idadi ni kama ifuatavyo: 5 katika kichwa, 8 katika kidari na 6 katika fumbatio. Kila pingili inaweza kubeba viungo lakini si lazima. Vile vya kichwa ni jozi mbili za vipapasio, jozi moja ya mandibili na jozi mbili za maksila; vile vya kidari ni jozi tatu za maksilipedi na jozi tano za pereiopodi; na vile vya fumbatio ni jozi tano za pleopodi na jozi moja ya uropodi. Jozi moja hadi tatu za pereiopodi hubeba magondi.

## Uainishaji

Uainisho wa kawaida wa gegereka unaonyeshwa katika sanduku la uainishaji. Lakini tangu mwanzo wa karne hii maainisho mabadala yamependekezwa yaliyotokana na changanuzi za ADN. Kufuatana na pendekezo la hivi karibuni wadudu wa kweli wamebadilika kutoka kundi la kale la gegereka (tazama pendekezo hili katika ukurasa wa arithropodi).

## Picha

* Branchiopoda (*Daphnia pulex*)
* Malacostraca – kaa (*Cardisoma armatus*)
* Malacostraca – kambakoche (*Panulirus longipes*)
* Maxillopoda – kombe-bata (*Lepas anatifera*)
* Maxillopoda – vipele-bahari (*Chthamalus stellatus*)
* Ostracoda
* Remipedia (*Speleonectes tanumekes*)
# The Walt Disney Company

alama ya kampuni
**The Walt Disney Company** (huitwa kwa kifupi: **Disney**) ni moja kati makampuni makubwa ya burudani na vyombo vya habari duniani.

Kampuni ilianzishwa mnamo mwaka wa 1923 na Walt Disney na ndugu yake, Roy Oliver Disney, kwa jina la **Disney Brothers Cartoon Studio**.

Ilikuwa na jina la **Walt Disney Productions** kuanzia miaka ya 1930 na hadi mwanzoni mwa mwaka wa 1986.

*Disney Enterprises Inc.* ni kampuni tanzu ya Walt Disney; jina ambalo linapatikana katika bidhaa nyingi zilizopewa haki ya kuuza chini ya jina la Walt Disney, Walt Disney World Resort.

## Matawi

Vitengo vikuu vya kampuni ni Studio Entertainment, Vituo vya Maonyesho na Mahoteli, Mitandao ya Habari na Bidhaa za Zilizotayari Kununuliwa.

## Marejeo

## Viungo vya Nje

* The Official Site
* Corporate Site
* The Walt Disney Company katika Google Finance
# Kapasita

Kapasita mbalimbali zilivyo.
Alama wakilishi za aina tatu za kapasita.
**Kapasita** (kutoka Kiingereza: "capacitor") ni kifaa kinachotumika kutunza chaji ya umeme kwa muda mrefu kuliko betri.

Ilibuniwa na Mjerumani Ewald Georg von Kleist mnamo Oktoba 1745.

## Tanbihi

## Viungo vya nje

Simple English Wiktionary
Wikamusi ya Kiswahili ina maelezo na tafsiri ya maana ya neno:
kapasita The First Condenser – A Beer Glass – SparkMuseum
* How Capacitors Work – Howstuffworks
* Introduction to Capacitors – CapSite
* Capacitor Tutorial Ilihifadhiwa 6 Novemba 2019 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya teknolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hiyo kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Estonia

Eesti VabariikJamhuri ya Estonia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bendera
 | Nembo
 |

 |
| Kaulimbiu ya taifa: -- |
| Wimbo wa taifa: *Mu isamaa, mu õnn ja rõõm* |
|  |
| **Mji mkuu** | Tallinn 59°26′ N 24°45′ E |
| **Mji mkubwa nchini** | Tallinn |
| **Lugha rasmi** | Kiestonia |
| **Serikali** Rais Waziri Mkuu | demokrasia Kersti Kaljulaid Kaja Kallas |
| **Uhuru** Ilitangazwa ilikubaliwa Ilitwaliwa na Urusi Ilitangazwa tena ilikamilika |  24 Februari 1918 2 Februari 1920 16 Juni 1940 20 Agosti 1991 6 Septemba 1991 |
| **Eneo**  - Jumla  - Maji (%) |   45,100 km² (ya 13) 4.56% |
| **Idadi ya watu**  - 2014 kadirio  - Msongamano wa watu |   1,315,819 (ya 154) 29/km² (ya 173) |
| **Fedha** | Euro (`EUR`) |
| **Saa za eneo**  - Kiangazi (DST) | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| **Intaneti TLD** | .ee1 |
| **Kodi ya simu** | `+372`
- |

Ramani ya Estonia
**Estonia** (kwa Kiestonia: *Eesti* au *Eesti Vabariik*) ni nchi ya Kibalti katika Ulaya ya Kaskazini. Imepakana na Latvia na Urusi.

Finland iko ng'ambo ya Kidaka cha Ufini cha Bahari ya Baltiki na watu wake wana asili moja na Waestonia.

Mji mkuu ni Tallinn unaojulikana pia kwa jina la Reval.

## Historia

Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wadani na Waswidi, halafu sehemu ya Dola la Urusi.

Katika miaka 1918-1940 ilikuwa jamhuri halafu miaka 1940-1991 mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.

Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Estonia ilijitangaza nchi huru.

Estonia imekuwa nchi mwanachama ya Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.

## Watu

Lugha rasmi ni Kiestonia ambacho ni lugha mama ya 69.1% ya wakazi na karibu sana na Kifini. Karibu robo husema Kirusi.

Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2011, 54.14% hawana yoyote. Wakristo Waorthodoksi ni 16.5%, Walutheri ni 9.91%, mbali ya madhehebu mengine yasiyofikia pekepeke 1%.

## Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Viungo vya nje

* Tovuti rasmi ya serikali

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Estonia** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Murcia

Ngome ya Monteagudo, Murcia.
**Murcia** ni mji wa Hispania, makao makuu ya jumuia ya kujitegemea ya Murcia.

Tarehe 1 Januari 2019 wakazi wake walikuwa 447,182, ukiwa wa saba nchini kwa wingi wa watu.

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Hispania

## Tanbihi

## Viungo vya nje

  Murcia travel guide kutoka Wikisafiri

* Ayuntamiento de Murcia – the Town Hall (Kihispania)
* Postal Codes Murcia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Hispania bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Murcia** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 11 Oktoba

Tarehe **11 Oktoba** ni siku ya 284 ya mwaka (ya 285 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 81.

## Matukio

* 1962 - Ufunguzi wa Mtaguso wa pili wa Vatikano

## Waliozaliwa

* 1884 - Friedrich Bergius, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1931
* 1885 - Francois Mauriac, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka wa 1952
* 1919 - Art Blakey, mwanamuziki kutoka Marekani
* 1971 - MC Lyte, mwanamuziki kutoka Marekani

## Waliofariki

* 1303 - Papa Boniface VIII
* 1896 - Anton Bruckner, mtunzi wa muziki kutoka Austria
* 1919 - Karl Gjellerup, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka wa 1917
* 1963 - Édith Piaf, mwimbaji wa kike kutoka Ufaransa
* 1977 - MacKinlay Kantor, mwandishi kutoka Marekani

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Papa Yohane XXIII, Filipo mwinjilisti, Tarako, Probo na Androniko, Nikasi, Kwirini na wenzao, Santino wa Verdun, Sarmata, Firmino wa Uzes, Kaniko abati, Anastasi balozi, Gumari, Bruno wa Koln, Radim, Meinardi, Aleksanda Sauli, Petro Le Tuy, Maria Desolata n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **11 Oktoba** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 719

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 7 |
**Karne ya 8**
| Karne ya 9
| ►

◄ |
Miaka ya 680 |
Miaka ya 690 |
Miaka ya 700 |
**Miaka ya 710**
| Miaka ya 720
| Miaka ya 730
| Miaka ya 740
| ►

◄◄ |
◄ |
715 |
716 |
717 |
718 |
**719**
| 720
| 721
| 722
| 723
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **719** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 719
# Guangdong

Jimbo la Guangdong
Mahali pa Guangdong katika China
**Guangdong** (广东) ni jimbo ya China. Mji mkuu ni Guangzhou (广州).

## Vijisehemu

| Ramani | # | Kichina | Jina |
| --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | 清远市 | Mji ya Qingyuan |
| 2 | 韶关市 | Mji ya Shaoguan |
| 3 | 河源市 | Mji ya Heyuan |
| 4 | 梅州市 | Mji ya Meizhou |
| 5 | 潮州市 | Mji ya Chaozhou |
| 6 | 肇庆市 | Mji ya Zhaoqing |
| 7 | 云浮市 | Mji ya Yunfu |
| 8 | 佛山市 | Mji ya Foshan |
| 9 | 广州市 | Mji ya Guangzhou |
| 10 | 东莞市 | Mji ya Dongguan |
| 11 | 惠州市 | Mji ya Huizhou |
| 12 | 汕尾市 | Mji ya Shanwei |
| 13 | 揭阳市 | Mji ya Jieyang |
| 14 | 汕头市 | Mji ya Shantou |
| 15 | 湛江市 | Mji ya Zhanjiang |
| 16 | 茂名市 | Mji ya Maoming |
| 17 | 阳江市 | Mji ya Yangjiang |
| 18 | 江门市 | Mji ya Jiangmen |
| 19 | 中山市 | Mji ya Zhongshan |
| 20 | 珠海市 | Mji ya Zhuhai |
| 21 | 深圳市 | Mji ya Shenzhen |

## Tazama pia

* Majimbo ya China

## Viungo vya nje

* (Kichina) Tovuti rasmi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Guangdong** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Nywele

Nywele kwenye kichwa cha mwanamke. Zimetoka kuoshwa hivi punde.
**Nywele** (wingi wa **unywele**; kwa Kiingereza: "hair") ni nyuzi za protini zinayokua kutoka kwa follicles iliyopatikana kwenye ngozi, au ngozi. Nywele ni moja ya sifa zinazoelezea za wanyama. Mwili wa binadamu, mbali na maeneo ya ngozi ya glabrous, hufunikwa kwa follicles ambayo hutoa terminal nyembamba na velusi nzuri nywele. Nia ya kawaida ya nywele imezingatia ukuaji wa nywele, aina ya nywele na huduma za nywele, lakini nywele pia ni muhimu sana hujumuisha protini, hasa alpha-keratin.

Kwa wanyama mamalia, nywele hupatikana kote mwilini. Kwa binadamu, nywele nyingi hupatikana sehemu za kichwa, makwapa na sehemu nyeti.

Mwanamke mwenye nywele nyekundu, rangi ya basal inaonekana kahawia kwa sababu ya viwango vya juu vya eumelanini ya hudhurungi.
Rangi zote za nywele za asili ni matokeo ya aina mbili za rangi za nywele. Wengi wa rangi hizi ni aina ya melanini, zinazozalishwa ndani ya follicle ya nywele na zimejaa ndani ya granules zilizopatikana kwenye nyuzi. Eumelanini ni rangi nyekundu katika nywele nyekundu na nywele nyeusi, wakati pheomelanini ni kubwa katika nywele nyekundu. Nywele nyekundu ni matokeo ya kuwa na rangi ndogo ya rangi ya nywele. Nywele nyeusi hutokea wakati uzalishaji wa melanini unapungua au kuacha, wakati polio ni nywele (na mara nyingi ngozi ambayo nywele imefungwa), kawaida katika matangazo, ambayo hakuwa na melanini wakati wote wa kwanza, au ilikoma kwa sababu ya asili ya maumbile, kwa ujumla kwa miaka ya kwanza ya maisha.

## Aina za nywele

Nywele huenda zikagawanywa kwa makundi manne:

1. Aina ya kwanza ni nywele iliyoonyooka(straight hair).
2. Aina ya pili ni nywele inayokaa kama wavu. Ni ngumu kutengeneza.(wavy)
3. Aina ya tatu ni nywele inayoshahibiana na alama ya 'S' na ni nzito (curly)
4. Aina ya nne ni nywele laina kabisa na huenda ikakatikakatika.(kinky)

## Tanbihi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya anatomia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Nywele** kama matumizi yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 727

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 7 |
**Karne ya 8**
| Karne ya 9
| ►

◄ |
Miaka ya 690 |
Miaka ya 700 |
Miaka ya 710 |
**Miaka ya 720**
| Miaka ya 730
| Miaka ya 740
| Miaka ya 750
| ►

◄◄ |
◄ |
723 |
724 |
725 |
726 |
**727**
| 728
| 729
| 730
| 731
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **727** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 727
# 750

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 7 |
**Karne ya 8**
| Karne ya 9
| ►

◄ |
Miaka ya 720 |
Miaka ya 730 |
Miaka ya 740 |
**Miaka ya 750**
| Miaka ya 760
| Miaka ya 770
| Miaka ya 780
| ►

◄◄ |
◄ |
746 |
747 |
748 |
749 |
**750**
| 751
| 752
| 753
| 754
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **750 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

* 16-25 Januari: mapigano kwa mto Zab (Iraki), mwisho wa ukhalifa wa Waumawiya, mwanzo wa ukhalifa wa Waabbasi

* Dola la Ghana linaanzishwa takriban wakati huu kwa mchanganyiko wa Waberberi na Wasoninke katika eneo la Awkar si mbali na Wagadugu.

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

**bila tarehe Papa Leo III

## Waliofariki

* Marwan II (khalifa wa mwisho wa Wamuawiya - \*688)

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 750
# Nasaba ya Chou

Nasaba ya Chou
**Nasaba ya Chou** ilikuwa nasaba ya kifalme ya Uchina. Ilidumu kuanzia mwaka wa 1111 KK hadi 255 KK. Baadhi ya Makaisari wa Chou kulikuwa na Wen-wang, Wu-wang, Huan Kung na Wen Kung.

## Angalia pia

* Orodha ya nasaba za Uchina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Nasaba ya Chou** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Henan

Jimbo la Henan
Mahali pa Henan katika China
**Henan** (河南) ni jimbo ya China. Mji mkuu ni Zhengzhou (郑州).

## Tazama pia

* Majimbo ya China

## Viungo vya nje

* (Kichina) Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 9 Februari 2006 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Henan** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Dada

*Mabinti Benzon* walivyochorwa na Peder Severin Krøyer.
**Dada** ni jina ambalo linatumika tu kwa ndugu wa jinsia ya kike tu.

Jina hilo laweza kutumika kuanzia kwa mtoto mwenye umri mdogo hadi mkubwa, bali hutumika pia kuonyesha heshima kwa mwanamke mkubwa.
# Gitaa kavu

Mfano wa gitaa la C.F. Martin
**Gitaa kavu** (au **gitaa lisilotumia umeme**) ni chombo cha muziki katika familia ya gitaa, ambacho nyuzi zake hutoa sauti kikavukavu hewani. Kiasili liliitwa **gitaa** tu, neno kavu lilikuja kutumika baada ya kukua kwa teknolojia na kutofautishwa kwake na matumizi ya gitaa la umeme—ambalo hutumia nguvu ya umeme kutengeneza mfumo wake wa sauti.

## Picha za magitaa

* Gittern (1450)
* Baroque (17th century)
* Lute (17th century)
* Romantic (c. 1830)
* Classical/Spanish
* Ten-string
* Folk/country
* Resonator
* Battente
* Lyre-guitar
* Pikasso
* Hawaiian (c. 1920)
* Harp guitar
* Mexican vihuela

## Marejeo

## Jisomee

* Carter, Walter (1996). Eiche, Jon (mhr.). *The history of the Ovation guitar*. Musical Instruments Series (tol. la first). Milwaukee, Wisconsin: Hal Leonard Corporation. ku. 1–128. HL00330187; ISBN 978-0-7935-5876-6; ISBN 0-7935-5876-X (softcover); ISBN 0-7935-5948-0 (hardcover). `{{cite book}}`: Invalid `|ref=harv` (help)
* Denyer, Ralph (1992). *The guitar handbook*. Special contributors Isaac Guillory and Alastair M. Crawford; Foreword by Robert Fripp (tol. la Fully revised and updated). London and Sydney: Pan Books. ISBN 0-330-32750-X.
# 23

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 1 KK |
**Karne ya 1**
| Karne ya 2
| ►

◄ |
Miaka ya 0 KK |
Miaka ya 0 |
Miaka ya 10 |
**Miaka ya 20**
| Miaka ya 30
| Miaka ya 40
| Miaka ya 50
| ►

◄◄ |
◄ |
19 |
20 |
21 |
22 |
**23**
| 24
| 25
| 26
| 27
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **23 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 23
# 580

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 |
**Karne ya 6**
| Karne ya 7
| ►

◄ |
Miaka ya 550 |
Miaka ya 560 |
Miaka ya 570 |
**Miaka ya 580**
| Miaka ya 590
| Miaka ya 600
| Miaka ya 610
| ►

◄◄ |
◄ |
576 |
577 |
578 |
579 |
**580**
| 581
| 582
| 583
| 584
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **580** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 580

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **580** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Hekalu

Nakala ya Parthenon ya Athens iliyojengwa huko Nashville (Tennessee) nchini Marekani
Hekalu la Kibudha huko Angkor Wat nchiniCambodia
**Hekalu** ni jengo la dini mbalimbali, lakini si zote.

Nyingine zinaita maabadi yao kwa majina tofauti, kutokana na mtazamo wa msingi.

Kwa mfano katika Uislamu jengo la ibada linaitwa msikiti.

## Hekalu katika Uyahudi

Mfano wa hekalu la pili la Yerusalemu.
Katika Biblia lina umuhimu wa pekee hekalu la Yerusalemu, lililojengwa kwanza na mfalme Sulemani, mwana wa Daudi likabomolewa na mfalme Nebukadreza II wa Babuloni mwaka 586 K.K..

Hekalu hilo likajengwa upya (536 K.K. - 515 K.K.) baada ya uhamisho wa Babeli, likatakaswa na kuwekwa wakfu upya na Yuda Mmakabayo (164 K.K.), likapanuliwa na kupambwa na mfalme Herode Mkuu na Wayahudi wote (19-64 BK) hadi miaka michache kabla halijabomolewa tena na Warumi mwaka 70.

Tangu hapo halijajengwa tena, hivi kwamba sadaka zinazodaiwa na Torati hadi sasa haziwezi kutolewa kwa muda wa miaka 2000 hivi.

Tangu wakati wa uhamisho hadi leo Wayahudi wanaendelea kukusanyika katika majengo yanayoitwa masinagogi (yaani "mkutano").

## Hekalu katika Ukristo

Yesu Kristo alikuwa ametabiri maangamizi hayo miaka 40 hivi ya nyuma, akisema saa imefika ya kumtolea Mungu Baba ibada mpya katika Roho na ukweli.

Alipotakasa hekalu hilo, alitangaza kuwa mwili wake mfufuka utakuwa ndio hekalu la kweli ambamo watu wote wamuendee Mungu na kumtolea ibada hiyo.

Ndiyo sababu kwa kawaida maabadi ya Wakristo huitwa kanisa (yaani "mkusanyiko"), si hekalu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya dini bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hii kama historia yake au uenezi wake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 168

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 1 |
**Karne ya 2**
| Karne ya 3
| ►

◄ |
Miaka ya 130 |
Miaka ya 140 |
Miaka ya 150 |
**Miaka ya 160**
| Miaka ya 170
| Miaka ya 180
| Miaka ya 190
| ►

◄◄ |
◄ |
164 |
165 |
166 |
167 |
**168**
| 169
| 170
| 171
| 172
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **168** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki