Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2 Septemba

Tarehe **2 Septemba** ni siku ya 245 ya mwaka (ya 246 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 120.

## Matukio

* 1945 - Japani inasalimu amri, mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia

## Waliozaliwa

* 1251 - Fransisko wa Fabriano, O.F.M., padre Mkatoliki kutoka Italia
* 1853 - Wilhelm Ostwald, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1909
* 1877 - Frederick Soddy, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1921
* 1918 - Allen Drury, mwandishi Mmarekani, na mshindi wa Tuzo ya Pulitzer mwaka wa 1959
* 1924 - Daniel Arap Moi, Rais wa pili wa Kenya
* 1938 - Giuliano Gemma, mwigizaji filamu kutoka Italia
* 1964 - Keanu Reeves, mwigizaji filamu kutoka Kanada

## Waliofariki

* 1973 - J.R.R. Tolkien, mtaalamu wa Kiingereza na mwandishi wa *Bwana wa Mapete*
* 1992 - Barbara McClintock, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1983
* 1998 - Allen Drury, mwandishi Mmarekani, na mshindi wa Tuzo ya Pulitzer, mwaka wa 1959)

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Zeno wa Nikomedia, Theodota na wanae, Habibu wa Edesa, Antonino wa Apamea, Prospa wa Tarragona, Yusto wa Lyon, Nonoso, Siagri wa Autun, Agrikola wa Avignon, Alberto wa Pontida, Vito wa Pontida, Elpidi, Solomoni Leclercq n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day
* On this day in Canada Archived 2012-12-16 at Archive.today

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **2 Septemba** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Silabi

**Silabi** ni kipashio cha kifonolojia kinachohusu matamshi ambapo sauti za lugha hutamkwa mara moja kwa pamoja kama fungu moja la sauti. Ama ni fungu la fonimu linalotamkika kwa pamoja na kwa mara moja. Kwa mfano katika neno *kaka* mna mafungu mawili: *ka* na ka.

Maneno kufanywa na silabi. Maneno mafupi huwa na silabi 1 pekee. Maneno mengine huwa na silabi zaidi kama 2, 3 au nyingi. Silabi fupi sana inaweza kuwa vokali 1 pekee au konsonanti 1 kama "m" katika "m-to-to".

Kama silabi inaishia kwa konsonanti inaweza kuitwa silabi iliyofungwa, kama inaishia kwa vokali inaweza kuitwa silabi wazi.

Kuna lugha zilizo na silabi nyingi zilizofungwa kama Kiingereza. Kiswahili kinapendelea silabi wazi, lakini "m" na "n" zinaweza kuwa mwishoni kwa silabi au kuwa silabi peke yake. Lugha kama Kijapani takriban hazina silabi za kufungwa.

Mifano ya maneno yenye silabi 1:

* tu
* na

Maneno mengi ya Kiswahili huwa na silabi mbili au zaidi:

* ne-nda
* ku-ja
* shu-le
* hi-i
* ma-a-na
* ra-fi-ki
* se-ko-nda-ri
* se-ri-ka-li
* i-li-yo-fu-ngwa
* m-to-to
* m-ke
* daf-ta-ri
* lab-da

Kuna lugha zinazotumia mwandiko wa silabi badala ya alfabeti, kwa mfano abugida.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Silabi** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Karne ya 7

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 |
Karne ya 6 |
**Karne ya 7**
| Karne ya 8
| Karne ya 9
| ►

Miaka ya 600 |
Miaka ya 610 |
Miaka ya 620 |
Miaka ya 630 |
Miaka ya 640 |
Miaka ya 650 |
Miaka ya 660 |
Miaka ya 670 |
Miaka ya 680 |
Miaka ya 690

**Karne ya 7** ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 601 na 700. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 601 na kuishia 31 Desemba 700. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya kibinadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu: katika hali halisi maendeleo na mabadiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.

Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii, kama haya wafuatayo.

## Watu na matukio

|  |
| --- |
| **Karne**: Karne ya 6 | **Karne ya 7** | Karne ya 8 |
| **Miongo** na miaka |
| **Miaka ya 600** | 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609 |
| **Miaka ya 610** | 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 |
| **Miaka ya 620** | 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 |
| **Miaka ya 630** | 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 |
| **Miaka ya 640** | 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 |
| **Miaka ya 650** | 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 |
| **Miaka ya 660** | 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 |
| **Miaka ya 670** | 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 |
| **Miaka ya 680** | 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 |
| **Miaka ya 690** | 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 |

* Papa Gregori I anajitangaza "mtumishi wa watumishi wa Mungu"
* Augustino wa Canterbury anainjilisha Uingereza
* Muhammad (Maka, 570 - Madina, 632) anaanzisha dini ya Uislamu hukoUarabuni
* Waarabu wanatoka katika Bara Arabu na kuvamia milki za jirani za Bizanti na Uajemi zilizowahi kuchoshana kwa vita virefu
* Hadi mwisho wa karne majeshi ya Waarabu Waislamu zinafikia milango ya Ulaya, China na Uhindi na kutawala maeneo makubwa kuanzia Afrika ya Kaskazini hadi Asia ya Kati.
# Karne ya 2 KK

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Milenia ya 2 KK |
**Milenia ya 1 KK** |
Milenia ya 1 |
►

◄ |
Karne ya 4 KK |
Karne ya 3 KK |
**Karne ya 2 KK** |
Karne ya 1 KK |
Karne ya 1 |
►

Miaka ya 190 KK |
Miaka ya 180 KK |
Miaka ya 170 KK |
Miaka ya 160 KK |
Miaka ya 150 KK |
Miaka ya 140 KK |
Miaka ya 130 KK |
Miaka ya 120 KK |
Miaka ya 110 KK |
Miaka ya 100 KK

## Matukio ya karne ya 2 KK

|  |
| --- |
| **Karne**: | Karne ya 3 KK  | **Karne ya 2 KK** | Karne ya 1 KK |
| **Miongo** na miaka |
| **Miaka ya 190 KK** | 190 KK 191 KK 192 KK 193 KK 194 KK 195 KK 196 KK 197 KK 198 KK 199 KK |
| **Miaka ya 180 KK** | 180 KK 181 KK 182 KK 183 KK 184 KK 185 KK 186 KK 187 KK 188 KK 189 KK |
| **Miaka ya 170 KK** | 170 KK 171 KK 172 KK 173 KK 174 KK 175 KK 176 KK 177 KK 178 KK 179 KK |
| **Miaka ya 160 KK** | 160 KK 161 KK 162 KK 163 KK 164 KK 165 KK 166 KK 167 KK 168 KK 169 KK |
| **Miaka ya 150 KK** | 150 KK 151 KK 152 KK 153 KK 154 KK 155 KK 156 KK 157 KK 158 KK 159 KK |
| **Miaka ya 140 KK** | 140 KK 141 KK 142 KK 143 KK 144 KK 145 KK 146 KK 147 KK 148 KK 149 KK |
| **Miaka ya 130 KK** | 130 KK 131 KK 132 KK 133 KK 134 KK 135 KK 136 KK 137 KK 138 KK 139 KK |
| **Miaka ya 120 KK** | 120 KK 121 KK 122 KK 123 KK 124 KK 125 KK 126 KK 127 KK 128 KK 129 KK |
| **Miaka ya 110 KK** | 110 KK 111 KK 112 KK 113 KK 114 KK 115 KK 116 KK 117 KK 118 KK 119 KK |
| **Miaka ya 100 KK** | 100 KK 101 KK 102 KK 103 KK 104 KK 105 KK 106 KK 107 KK 108 KK 109 KK |

* Huko Israeli Wamakabayo wanatetea uhuru wa dini dhidi ya dhuluma ya Antioko Epifane
* Vinaanza kuandikwa na kutafsiriwa vitabu vya Deuterokanoni

## Watu muhimu

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Karne ya 2 KK

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Karne ya 2 KK** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kodi (ushuru)

Fomu ya malipo ya kodi
**Kodi** (pia: **ushuru**) ni malipo ambayo watu wanatozwa na serikali.

## Kusudi la kodi

Kodi ni chanzo kikuu cha mapato kwa serikali ya kisasa. Mapato hayo yanagharamia shughuli za serikali, mishahara na marupurupu ya watumishi wa dola, huduma zinazotolewa na serikali au shughuli za umma: kwa mfano shule, hospitali, ujenzi wa barabara, polisi, mahakama au jeshi.

## Aina za kodi

Kuna njia mbalimbali za kutoza kodi

* kodi ya moja kwa moja kutoka wananchi (mfano: kodi ya mapato - kila mtu mwenye mapato hutozwa asilimia fulani kulingana na jumla ya mapato yake)
* kodi isiyo dhahiri kupitia bei za bidhaa au huduma (mfano:kodi ya mauzo - bidhaa zinaongezwa kodi ya mauzo kulingana na asilimia ya bei ya bidhaa na kiasi hiki huongezwa juu ya bei kwa hiyo ni wateja wanaolipa kodi kupitia bei)
* kodi zinazotegemea mali ya watu kwa mfano kodi kwa nyumba au eneo lake au shamba.

Siku hizi kodi hutozwa kama pesa lakini kihistoria na katika mazingira ambako watu hawana pesa taslim kodi inatolewa pia kwa njia ya kazi. Mfano ni ujenzi wa barabara ambako wananchi wote wa eneo fulai wanapswa kushiriki na kuchangia kazi yao kwa muda fulani.

Katika mazingira ya mashambani zamani kodi ililipwa pia kwa kutozwa asilimia ya mavuno au mifugo.

## Kukusanya kodi

Malipo ya kodi ni wajibu wa wananchi hata kama watu wengi wanajaribu kuepukana nayo. Serikali inadai malipo ikitisha adhabu kwa watu wanaoficha mapato yao au wanaokataa malipo.

Serikali huwa na idara za kodi ambazo zimekabidhiwa jukumu la kutunza kumbukumbu ya malipo na kukusanya pesa zinazodaiwa.

Katika mazingira ya kisasa ni makampuni yanayopaswa kukusanya kodi za wafanyakazi kwa njia ya kukata kodi kwenye mshahara na kuzikabidhi kwa serikali.

Biashara zinatakiwa kutunza kumbukumbu za mapato kwa kodi isipokuwa mara nyingi biashara ndogondogo hutozwa kiasi fulani isiyobadilika bila kuchunguza mapato yenyewe.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya uchumi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kodi (ushuru)** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Fujian

Moja ya sehemu ya jimbo la Fujian
Mahali pa Fujian katika China
**Fujian** (福建) ni jimbo nchini China. Mji mkuu wake ni Fuzhou (福州).

## Vijisehemu

| Ramani | # | Kichina | Jina |
| --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | 福州市 | Mji ya Fuzhou |
| 2 | 厦门市 | Mji ya Xiamen |
| 3 | 龙岩市 | Mji ya Longyan |
| 4 | 南平市 | Mji ya Nanping |
| 5 | 宁德市 | Mji ya Nanping |
| 6 | 莆田市 | Mji ya Putian |
| 7 | 泉州市 | Mji ya Quanzhou |
| 8 | 三明市 | Mji ya Sanming |
| 9 | 漳州市 | Mji ya Zhangzhou |

## Tazama pia

* Majimbo ya China

## Viungo vya nje

* (Kichina) Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 24 Septemba 2004 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Fujian** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Fuzhou

|  |
| --- |
| Fuzhou |
| Nchi | China |
| Jimbo | Fujian |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 6,600,000 |
| Tovuti:  www.fuzhou.gov.cn
 |

**Fuzhou** (kwa Kichina: 福州) ni mji wa China. Ndio mji mkuu wa jimbo la Fujian.

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, kuna wakazi wapatao milioni 6.6 wanaoishi katika mji huu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Fuzhou** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kaskazini

Alama za dira zikionyesha kaskazini katika hali ya mkoozo
**Kaskazini** ni moja kati ya mielekeo minne mikuu ya dira. Mwelekeo wake ni ncha ya kaskazini ya dunia. Kinyume chake ni kusini.

Jina "kaskazini" limetokana na neno la Kiarabu "قيظ *qiz*" joto na "قيظ قائظ *qiz qaez*" hali ya hewa lenye joto sana; kutoka sehemu za Zanzibar au Uswahilini kwenda kaskazini kuelekea Somalia joto linaongezeka sana; upepo wa joto latokea huko.

Kaskazini kawaida huwa juu zaidi kwenye ramani. Kanada ipo kaskazini mwa nchi ya Marekani, Venezuela ipo kaskazini mwa nchi ya Brazil, na Urusi ipo kaskazini mwa nchi ya India. Ncha ya kaskazini ni kaskazini ya mbali unayoweza kwenda.

## Tazama pia

* Kusini
* Mashariki
* Magharibi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Karne ya 5

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 3 |
Karne ya 4 |
**Karne ya 5**
| Karne ya 6
| Karne ya 7
| ►

Miaka ya 400 |
Miaka ya 410 |
Miaka ya 420 |
Miaka ya 430 |
Miaka ya 440 |
Miaka ya 450 |
Miaka ya 460 |
Miaka ya 470 |
Miaka ya 480 |
Miaka ya 490

**Karne ya 5** ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 401 na 500. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 401 na kuishia 31 Desemba 600. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya binadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu: katika hali halisi maendeleo na mabadiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.

Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii, kama haya yafuatayo.

## Matukio

|  |
| --- |
| **Karne**: Karne ya 4 | **Karne ya 5** | Karne ya 6 |
| **Miongo** na miaka |
| **Miaka ya 400** | 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 |
| **Miaka ya 410** | 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 |
| **Miaka ya 420** | 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 |
| **Miaka ya 430** | 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 |
| **Miaka ya 440** | 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 |
| **Miaka ya 450** | 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 |
| **Miaka ya 460** | 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 |
| **Miaka ya 470** | 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 |
| **Miaka ya 480** | 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 |
| **Miaka ya 490** | 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 |

* Ulaya magharibi kuvamiwa na makabila ya Kijerumani
* Mwisho wa Dola la Roma la Magharibi (476)

## Watu muhimu

* Agostino wa Hippo (354-430), askofu na babu wa Kanisa
* Alariko I, mfalme wa Wavisigoti aliyeteka Roma
* Ambrosi, askofu na babu wa Kanisa
* Atila, mfalme wa Wahuni
* Jeromu, padri na babu wa Kanisa
* Klovis, mfalme wa Wafaranki, wa kwanza kupokea Ukristo wa Kikatoliki
* Mesrop, mtakatifu aliyebuni alfabeti ya Kiarmenia (405 hivi)
* Papa Leo I, babu wa Kanisa
* Patrisi, askofu na mmisionari wa Ireland
* Theodoriko, mfalme wa Waostrogoti
* Yohane Krisostomo, askofu na babu wa Kanisa
# Karne ya 6

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 4 |
Karne ya 5 |
**Karne ya 6**
| Karne ya 7
| Karne ya 8
| ►

Miaka ya 500 |
Miaka ya 510 |
Miaka ya 520 |
Miaka ya 530 |
Miaka ya 540 |
Miaka ya 550 |
Miaka ya 560 |
Miaka ya 570 |
Miaka ya 580 |
Miaka ya 590

**Karne ya 6** ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 501 na 600. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 501 na kuishia 31 Desemba 600. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya kibinadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu: katika hali halisi maendeleo na mabadiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.

Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii, kama haya yafuatayo.

## Watu na matukio

|  |
| --- |
| **Karne**: Karne ya 5 | **Karne ya 6** | Karne ya 7 |
| **Miongo** na miaka |
| **Miaka ya 500** | 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 |
| **Miaka ya 510** | 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 |
| **Miaka ya 520** | 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 |
| **Miaka ya 530** | 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 |
| **Miaka ya 540** | 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549 |
| **Miaka ya 550** | 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559 |
| **Miaka ya 560** | 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569 |
| **Miaka ya 570** | 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579 |
| **Miaka ya 580** | 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589 |
| **Miaka ya 590** | 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599 |

* Denis Mdogo, mmonaki, anaanza kuhesabu miaka tangu kuzaliwa kwa Yesu Kristo.
* Kaisari Justiniani I anakusanya sheria za Dola la Roma katika Corpus Iuris Civilis
* Papa Gregori I, 'Mrumi wa mwisho', anaanza kutawala mji wa Roma uliobaki hauna uongozi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Karne ya 6** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Oktoba

Mwezi wa **Oktoba** ni mwezi wa kumi katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na neno la Kilatini *octo*, maana yake ni "nane", kwa vile katika kalenda ya kale ya Warumi, mwezi huo ulikuwa wa nane. Mwaka wa 153 KK lakini, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina lake Oktoba ilipotea.

Oktoba ina siku 31, na inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Januari ila katika miaka mirefu yenye siku 366.

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Oktoba

Simple English Wiktionary
Wikamusi ya Kiswahili ina maelezo na tafsiri ya maana ya neno:
oktoba
# Kisawe

**Kisawe** ni neno lenye maana ileile ya neno lingine; kwa mfano jogoo kisawe chake ni kikwara, bamia kisawe chake ni binda na mengineyo, kama vile nyanya-bibi, tembo-ndovu, mtu–mja-adinasi-mahuluki-insi-binadamu, rafiki–msena-mwandani-bui, ugonjwa-maradhi.

Katika sentensi kisawe kimoja kinaweza kubadilishwa na kisawe kingine bila kubadilisha maana ya sentensi.

Hayo maneno yaliyo na maana sawa au yanayokaribiana sana kimaana yanaonyesha utajiri wa lugha fulani na huwezesha kuremba sentensi, mazungumzo na maandishi viwe vya uzuri wa kifasihi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kisawe** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 1312

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 13 |
**Karne ya 14**
| Karne ya 15
| ►

◄ |
Miaka ya 1280 |
Miaka ya 1290 |
Miaka ya 1300 |
**Miaka ya 1310**
| Miaka ya 1320
| Miaka ya 1330
| Miaka ya 1340
| ►

◄◄ |
◄ |
1308 |
1309 |
1310 |
1311 |
**1312**
| 1313
| 1314
| 1315
| 1316
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **1312 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 1312
# Piano

Piano.
**Piano** (kutoka neno la Kiitalia linalofupisha jina asili "pianoforte") ni ala kubwa ya muziki yenye vibanzi (vinaitwa pia vipande au funguo) vyeupe na vyeusi ambavyo hubonyezwa na kutoa sauti tofauti. Sauti hutokea wakati nyundo ndogo zinapopiga nyaya zinazofungwa kwenye fremu ya metali.

Kinanda huwa na funguo 88 na kila mmoja una nyundo yake inayosogezwa kwa wenzo ndani ya piano na kupiga nyaya zenye unene na urefu tofauti ili zitoe sauti tofautitofauti.

Piano huwa pia na pedali mbili au tatu zinazokanyagwa kwa miguu. Kwa kutumia pedali, mpiga piano anaweza kubadilisha sauti kwa kusogeza kidogo nyundo inayogusa sehemu za nyaya tu na hivyo kubadilisha sauti. Pedali nyingine inamiliki vipande vya kitambaa vilivyokandamizwa juu ya nyaya na hivyo kufupisha au kurefusha muda wa kutolewa kwa sauti.

Vyombo vingine vinavyotumika pamoja na piano ni kama gitaa, ukulele, ngoma na kadhalika.

Ilhali piano halisi ni ala ya muziki nzito sana, inayohitaji watu 4-6 kuibeba, pia yenye bei kubwa inayohitaji masahihisho ya mara kwa mara ya nyaya zake, piano za kielektroniki ziligunduliwa zinazoiga sauti yake lakini ni nyepesi na zinapatikana kwa bei ndogo.

Kuna ala nyingine yenye msururu wa funguo wa kufanana, lakini sauti hazitolewi ka njia ya kupiga waya, ila kwa filimbi (Kinanda cha filimbi).

## Picha

* Nyenzo zinazounganisha funguo na nyundo
* Nyundo na nyaya
* Sauti inasahihishwa kwa skrubu za kukazia au kulegeza nyaya
* Nyaya za piano
* Funguo hupigwa kwa vidole
* Mfano wa sauti
* Mfululizo wa sauti
* Duration: 2 minutes and 39 seconds.2:39Mpiga piano anacheza muziki wa Johann Sebastian Bach

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya muziki bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Piano** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Uhalisia wa Kimantiki

**Uhalisia wa Kimantiki** (Kiingereza: *Logical Positivism* au *Logical Empiricism*) ni harakati ya kifalsafa iliyoibuka mwishoni mwa miaka ya 1920 ambayo ililenga kuunda falsafa ya kisayansi kwa kutumia mantiki na ushahidi wa majaribio.

Kanuni kuu ya Uhalisia wa Kimantiki ni kanuni ya uthibitisho (*verification principle*), ambayo inasema kwamba kauli (statement) yeyote ina maana ya kimantiki tu ikiwa inaweza kuthibitishwa kupitia uchunguzi wa majaribio au ikiwa ni tautolojia (kauli yenye mantiki). Kauli za metafizikia, theolojia, maadili na urembo zilichukuliwa kuwa hazina maana ya kimantiki.

Baada ya mafanikio ya awali, harakati hii ilianza kupoteza nguvu kufikia miaka ya 1960 kutokana na changamoto za kimantiki na ukosoaji mkubwa.

## Asili

Harakati hii ilianzia Ujerumani na Austria, hasa kwa kupinga metafizikia ya Hegel na falsafa ya neo-Kantiani.

Wazo la Uhalisia wa Kimantiki lilijengwa juu ya mawazo ya uzoefu (empiricism) ya David Hume, Auguste Comte na Ernst Mach.

Kazi ya Ludwig Wittgenstein ya *Tractatus Logico-Philosophicus* ilisukuma mawazo ya mantiki kuhusu lugha na maana, na ikawa chanzo cha msukumo kwa wafuasi wa harakati hii.

### Vienna na Berlin Circles

Kundi la *Vienna Circle* lilihusisha wanazuoni kama Moritz Schlick, Rudolf Carnap, na Otto Neurath, waliotengeneza misingi ya nadharia hii. Kundi la *Berlin Circle* likiongozwa na Hans Reichenbach pia lilihusiana kwa karibu na Vienna Circle katika kueneza harakati.

### Ulimwengu wa Kiingereza

A. J. Ayer alieneza mawazo haya katika ulimwengu wa Kiingereza kupitia kitabu chake cha *Language, Truth and Logic* (1936).

## Kanuni Kuu

### Uthibitisho na Uthibitishaji

Kanuni ya uthibitisho ilisema kuwa kauli (statement) ina maana iwapo tu inaweza kuthibitishwa kwa uchunguzi wa kihisishi au ikiwa ni kauli yenye mantiki. Baadae, Rudolf Carnap alipendekeza kubadilisha uthibitisho na dhana ya uthibitishaji (*confirmation*), inayoruhusu kauli kuthibitishwa kwa kiwango cha uwezekano.

### Tofauti kati ya Analytic na Synthetic

Waliweka mgawanyo kati ya kauli za *analytic* (zinazotokana na mantiki pekee) na *synthetic* (zinazohitaji ushahidi wa kimaabara).

### Tofauti kati ya Uchunguzi na Nadharia

Carnap aligawanya lugha ya kisayansi katika maneno ya uchunguzi na maneno ya nadharia, yaliyohusiana kupitia sheria za mlingano (correspondence rules).

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Uhalisia wa Kimantiki** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |