Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lutu

Kuondoka kwa Abrahamu na Lut, nakshi (432-440) huko Roma, katika Basilika la Santa Maria Maggiore.
**Lutu** (kwa Kiebrania **לוט** - lōṭ; kwa Kiarabu **لوط** - lūṭ) alikuwa mtoto wa Haran, mdogo wa Abrahamu kadiri ya Biblia na Kurani, ambaye alimfuata kutoka Mesopotamia hadi Kanaani.

Katika Biblia habari zake zinapatikana hasa katika kitabu cha Mwanzo, ambapo sura ya 19 inatuchorea uovu wa watu ambao huko Sodoma ulizidi hata kumdai Mungu alipe kisasi.

Lakini kati yao mwadilifu Lutu akaokolewa, isipokuwa mke wake akaja kuadhibiwa kwa sababu aliangalia nyuma, kinyume cha agizo la Bwana (Lk 17:28-33).

Lutu alikuwa na sifa ya ukarimu maana aliwakaribisha wageni waliokuwa malaika ingawa yeye hakujua; kwa hiyo tusiache kufuata mfano wake huo.

Lutu ndiye baba wa makabila ya Wamoabu na Waamoni, waliokaa upande wa mashariki wa mto Yordani (leo nchini Yordani).

## Viungo vya nje

* Our People: A History of the Jews – Abram and Lot at chabad.org

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu wa Biblia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Lutu** kama habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Anasa

Gari la anasa.
**Anasa** (kutoka neno la Kiarabu) ni raha au starehe tele katika maisha ya binadamu.

Utafutaji wake mara nyingi unasababisha madhara kwake na kwa jamii, kuanzia afya ya mwili na ya nafsi, mbali ya maadili na maisha ya kiroho.

Ndiyo sababu dini mbalimbali zinahimiza kudhibiti tamaa na kuishi kwa adili la kiasi.

## Tazama pia

* Ufukara wa hiari

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya utamaduni bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Anasa** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 422

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 4 |
**Karne ya 5**
| Karne ya 6
| ►

◄ |
Miaka ya 390 |
Miaka ya 400 |
Miaka ya 410 |
**Miaka ya 420**
| Miaka ya 430
| Miaka ya 440
| Miaka ya 450
| ►

◄◄ |
◄ |
418 |
419 |
420 |
421 |
**422**
| 423
| 424
| 425
| 426
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **422 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

* 4 Septemba - Papa Boniface I

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 422
# 588

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 |
**Karne ya 6**
| Karne ya 7
| ►

◄ |
Miaka ya 550 |
Miaka ya 560 |
Miaka ya 570 |
**Miaka ya 580**
| Miaka ya 590
| Miaka ya 600
| Miaka ya 610
| ►

◄◄ |
◄ |
584 |
585 |
586 |
587 |
**588**
| 589
| 590
| 591
| 592
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **588** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 588

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **588** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 447

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 4 |
**Karne ya 5**
| Karne ya 6
| ►

◄ |
Miaka ya 410 |
Miaka ya 420 |
Miaka ya 430 |
**Miaka ya 440**
| Miaka ya 450
| Miaka ya 460
| Miaka ya 470
| ►

◄◄ |
◄ |
443 |
444 |
445 |
446 |
**447**
| 448
| 449
| 450
| 451
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **447** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **447** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 447
# 549

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 |
**Karne ya 6**
| Karne ya 7
| ►

◄ |
Miaka ya 510 |
Miaka ya 520 |
Miaka ya 530 |
**Miaka ya 540**
| Miaka ya 550
| Miaka ya 560
| Miaka ya 570
| ►

◄◄ |
◄ |
545 |
546 |
547 |
548 |
**549**
| 550
| 551
| 552
| 553
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **549** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 549

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **549** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 500

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 4 |
**Karne ya 5**
| Karne ya 6
| ►

◄ |
Miaka ya 470 |
Miaka ya 480 |
Miaka ya 490 |
**Miaka ya 500**
| Miaka ya 510
| Miaka ya 520
| Miaka ya 530
| ►

◄◄ |
◄ |
496 |
497 |
498 |
499 |
**500**
| 501
| 502
| 503
| 504
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **500** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **500** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 500
# 542

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 |
**Karne ya 6**
| Karne ya 7
| ►

◄ |
Miaka ya 510 |
Miaka ya 520 |
Miaka ya 530 |
**Miaka ya 540**
| Miaka ya 550
| Miaka ya 560
| Miaka ya 570
| ►

◄◄ |
◄ |
538 |
539 |
540 |
541 |
**542**
| 543
| 544
| 545
| 546
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **542** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 542

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **542** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 565

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 |
**Karne ya 6**
| Karne ya 7
| ►

◄ |
Miaka ya 530 |
Miaka ya 540 |
Miaka ya 550 |
**Miaka ya 560**
| Miaka ya 570
| Miaka ya 580
| Miaka ya 590
| ►

◄◄ |
◄ |
561 |
562 |
563 |
564 |
**565**
| 566
| 567
| 568
| 569
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **565** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 565
# Zhengzhou

|  |
| --- |
| Zhengzhou |
| Nchi | China |
| Jimbo | Henan |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 4,362,800 |
| Tovuti:  www.zhengzhou.gov.cn
 |

Mji wa Zhengzhou

**Zhengzhou** (kwa Kichina: 郑州) ni mji wa China. Ndio mji mkuu wa jimbo la Henan.

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji kuna wakazi wapatao milioni 7.2 wanaoishi katika mji huu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Zhengzhou** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Jeshi la majini

Kundi la manowari la majeshi ya wanamaji ya Marekani, Ufaransa, Italia, uingereza na Uholanzi
Manowari *Pyotr Velikiy* ya Urusi
Nyambizi *Walrus* ya Uholanzi
Manowari ya kutega mabomu ya maji HMS *Älvborg* ya Uswidi
Hovercraft ya Japani
Ndege ya kijeshi kwenye manowari ndege ya Brazil
**Jeshi la majini** au **Jeshi la wanamaji** ni kitengo cha pekee cha jeshi la mataifa mengi kilicho tayari kushindana na maadui kwenye maji hasa baharini.

Linajumlisha askari, manowari, meli za kusaidia manowari, bandari ya pekee na vituo vingine na pia eropleni za vita ya bahari.

## Historia

Ni hasa nchi zenye pwani ya bahari ambako kuna jeshi la pekee la wanamaji. Chanzo katika historia yalikuwa majeshi ya wanamaji ya Karthago, Ugiriki ya Kale na Dola la Roma.

Tangu karne ya 19 Uingereza ilikuwa na jeshi la wanamaji kubwa duniani, na katika karne ya 20 nafasi yake ilichukuliwa na wanamaji wa Marekani hasa, lakini pia wa Urusi.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya siasa bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Jeshi la majini** Unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuongezea habari Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# Ziwa Poyang

| Ziwa Poyang |
| --- |
|   |
| **Eneo la maji** | km2 3,210 |
| **Kina cha chini** | m 8-25 |
| **Mito inayoingia** | Mto Gan |
| **Mito inayotoka** | Mto Gan |
| **Kimo cha uso wa maji juu ya UB** | m 16.5 |

**Ziwa Poyang** ndilo ziwa kubwa zaidi la maji safi nchini China. Linapatikana katika Jimbo la Jiangxi. Ziwa hilo linapokea maji yake hasa kutoka mto Gan, pamoja na mito ya Xin na Xiu. Gan inatoka tena ziwani na kupeleka maji yake kwenda mto Yangtze.

Kiasi cha maji kwenye ziwa hilo hubadilikabadilika kufuatana na majira na hivyo ukubwa wake huchezacheza. Kwa sasa ukubwa wa kawaida ni mnamo km2 3210 lakini mwaka 2016 lilipungua hadi kuwa na km2 200 pekee. Lilipungua tangu kuundwa kwa Lambo la Magenge Matatu kwenye mto Yangtse.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Ziwa Poyang** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Alama

Alama asili katika mazingira inayodokeza na kuthibitisha uwepo wa mtu hivi karibuni.
Alama ya hatari ya kibiolojia haihusiani nayo kabisa.
**Alama** (kwa Kiingereza "sign") ni kitu, mchoro, maandishi, kifaa ambacho hutambulisha kitu kingine, tukio, sehemu n.k.

Baadhi yake ni asili, kwa mfano radi ya umeme na dalili za ugonjwa.

Baadhi zimetungwa na binadamu, kwa mfano, vituo katika maandishi na vitendo vya mikono wakati wa kuongea.

Ishara za Zodiac za Magharibi
Ishara kwenye pwani huko Durban katika enzi ya ubaguzi wa rangi Afrika Kusini inaonyesha pwani ya ubaguzi wa rangi.

## Marejeo

## Tanbihi
# 15 Julai

Tarehe **15 Julai** ni siku ya 196 ya mwaka (ya 197 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 169.

## Matukio

## Waliozaliwa

* 980 - Ichijo, mfalme mkuu wa Japani (986-1011)
* 1606 - Rembrandt, mchoraji kutoka Uholanzi
* 1850 - Mtakatifu Frances Cabrini, bikira kutoka Italia na mmisionari nchini Marekani
* 1918 - Bertram Brockhouse, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1994
* 1921 - Robert Merrifield, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1984
* 1922 - Leon Lederman, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1988
* 1949 - Anna Semamba Makinda, spika wa bunge nchini Tanzania
* 1949 - Richard Russo, mwandishi kutoka Marekani
* 1956 - Chacha Zakayo Wangwe, mwanasiasa wa Tanzania

## Waliofariki

* 1274 - Mtakatifu Bonaventura wa Bagnoregio, askofu wa shirika la Ndugu Wadogo na mwalimu wa Kanisa kutoka Italia
* 1904 - Anton Chekhov, mwandishi Mrusi
* 1919 - Hermann Emil Fischer, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1902
* 1932 - Cornelis Langenhoven, mwandishi wa Afrika Kusini
* 1948 - John J. Pershing, jenerali kutoka Marekani

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Bonaventura wa Bagnoregio, Eutropi, Zosima na Bonosa, Felisi wa Thibiuca, Katulino na wenzake, Filipo na watoto kumi, Abudemi, Yakobo wa Nisibi, Plekelmi, Gumbati, Yosefu wa Studion, Atanasi wa Napoli, Vladimir wa Kiev, Ansuero na wenzake, Daudi wa Uswidi, Pompili Maria Pirrotti, Petro Nguyen Ba Tuan, Andrea Nguyen Kim Thong n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **15 Julai** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Cherekochereko

Harusi ni mfano wa tukio lenye cherekochereko.
**Cherekochereko** ni ile hali ya kusheherekea jambo fulani (mfano harusi, kipaimara, mahafali, siku ya kuzaliwa n.k.).

Katika cherekochereko kunakuwa na vyakula na vinywaji mbalimbali.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya utamaduni bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Cherekochereko** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Polifonia

Mstari wa muziki wa Johann Sebastian Bach "Fugue No.17 in A flat", BWV 862.
**Polifonia** (kutoka Kigiriki poli, yaani nyingi + fonia, yaani sauti; kwa Kiingereza "polyphony") ni mtindo wa kuimba kwa sauti nyingi pamoja bila ya kuvurugana, bali kwa kulingana vizuri.

Polifonia imestawi sana Afrika kusini kwa Sahara tangu zamani, halafu kwa utaalamu zaidi Ulaya wakati wa karne za kati, renaissance na baroko.

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Polifonia Thirteenth-Century Polyphony
* Tuning and Intonation in Fifteenth and Sixteenth Century Polyphony Ilihifadhiwa 5 Aprili 2012 kwenye Wayback Machine.
* World Routes in Albania - Iso-Polyphony in Southern Albania on BBC Radio 3
* World Routes in Georgia - Ancient polyphony from the Caucasus region on BBC Radio 3
* Aka Pygmy Polyphony Ilihifadhiwa 14 Desemba 2013 kwenye Wayback Machine. African Pygmy music, with photos and soundscapes

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya muziki bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Polifonia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 7 Desemba

Tarehe **7 Desemba** ni siku ya 341 ya mwaka (ya 342 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 24.

## Matukio

* 1941 - Shambulio la Japani dhidi ya manowari za Marekani katika bandari ya Pearl Harbour (Hawaii) linasababisha nchi hiyo kubwa kuingia vita vikuu vya pili

## Waliozaliwa

* 521 - Mtakatifu Kolumba, mmonaki mmisionari nchini Uskoti
* 1873 - Willa Cather, mwandishi kutoka Marekani
* 1915 - Eli Wallach, mwigizaji kutoka Marekani
* 1966 - Lucía Etxebarria, mwandishi na mshairi kutoka Hispania
* 1980 - John Terry, mchezaji wa mpira kutoka Uingereza

## Waliofariki

* 283 - Mtakatifu Papa Eutychian
* 1254 - Papa Innocent IV
* 1880 - Mtakatifu Maria Yosefa Rossello, bikira wa Italia
* 1906 - Elie Ducommun, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani, mwaka wa 1902
* 1947 - Nicholas Butler, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 1931
* 1975 - Thornton Wilder, mwandishi Mmarekani
* 1982 - Will Lee, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 1993 - Wolfgang Paul, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1989
* 1998 - Martin Rodbell, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1994

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Ambrosi, Sabino wa Spoleto, Atenodoro wa Syria, Urbano wa Teano, Yohane Mnyamavu, Fara, Charles Garnier, Maria Yosefa Rossello n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **7 Desemba** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kimalta

**Kimalta** ni lugha rasmi kwenye nchi ya kisiwani ya Malta katikati ya Bahari ya Mediteranea. Kimalta huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti ikiwa ni lugha pekee ya familia hiyo katika nchi za Ulaya.

Kimalta ni karibu na Kiarabu cha Tunisia lakini huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini. Misingi ya sarufi ni Kiarabu, lakini lugha imepokea maneno mengi kutoka Kiitalia na Kiingereza. Siku hizi takriban nusu ya maneno yana asili ya Kiitalia, na theluthi moja ni Kiarabu. Mengine yameingia kutoka Kiingereza.

## Historia

Asili ya lugha ni funguvisiwa hilo kuvamiwa na Waarabu Waislamu mwaka 870. Hao walitawala hadi mwaka 1091 na katika kipindi hicho lugha ya Kiarabu ilienea visiwani.

Baada ya Ufalme wa Wanormandi wa Sisilia kupata utawala wa funguvisiwa la Malta, watawala wapya walivumilia lugha ya Kiarabu.

Katika karne zilizofuata Kimalta kikaendelea kujenga tabia za pekee na maendeleo ya Kiarabu barani.

Tangu karne ya 16 lugha ya kiutawala ilikuwa Kiitalia, lakini wakulima na wavuvi waliendelea kusema Kimalta.

Mwaka 1936 wakati wa utawala wa Waingereza Kimalta kilipewa hadhi ya lugha rasmi pamoja na Kiingereza badala ya Kiitalia.

Idadi ya wasemaji ni takriban watu 520,000.

## Mifano ya maneno ya Kimalta

### Asili ya Kiarabu

* wieħed („moja“) < واحد wāḥid
* kbir („kubwa“) < كبير kabīr
* raġel („mwanaume“) < رجل raǧul
* ħobż („mkate“) < خبز ḫubz
* qamar („mwezi“) < قمر qamar
* belt („mji“) < بلد balad
* id („mkono“) < يد yad
* tajjeb („njema“) < طيب ṭayyib
* saba' („kidole“) < إصبع ʾiṣbaʿ
* sema („anga“) < سماء samāʾ'
* marid („mgonjwa“) < مريض marīḍ
* tqil („nzito“) < ثقيل ṯaqīl
* xahar („mwezi“) < شهر šahr
* tifla („binti“) < طفلة ṭifla
* kelma („neno“) < كلمة kalima
* marsa („bandari“) < مرسى marsan

### Asili ya Kiitalia

* gravi („muhimu“) < grave
* lvant („mashariki“) < levante
* skola („shule“) < scuola
* parti („sehemu“) < parte
* avukat (wakili) < avvocato
* natura („hali asilia“) < natura
* frotta („tunda“) < frutto
* griż („kijivu“) < grigio

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kimalta** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Sung Jae gi

Sung Jae gi
**Sung Jae ki** (kwa Kikorea: **성재기 成在基**; 11 Septemba 1967 - 26 Julai 2013) alikuwa mwanaharakati wa haki za binadamu na mwanafalsafa huria wa nchi ya Korea Kusini. Aliitwa "baba wa wanaharakati wa haki za wanaume". Alizaliwa mjini Daegu, Gyeongsangbuk-do, ndani ya Korea Kusini.

## Marejeo

## Viungo vya Nje

* Activist’s 'suicide' causes huge stir Koreatimes 2013.07.26 (English)
* Police continue search for missing men’s rights activist yonhapnews 2013.07.27 (English)
* Suicide performance and journalist ethics News Dongah (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08 (English)
* MHRA Sung Jae-gi dead A Voice of Man (English)
* Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (Español)
* Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (Español)
*  Ilihifadhiwa 7 Aprili 2014 kwenye Wayback Machine. (France)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasiasa fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Sung Jae gi** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |