Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 706

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 7 |
**Karne ya 8**
| Karne ya 9
| ►

◄ |
Miaka ya 670 |
Miaka ya 680 |
Miaka ya 690 |
**Miaka ya 700**
| Miaka ya 710
| Miaka ya 720
| Miaka ya 730
| ►

◄◄ |
◄ |
702 |
703 |
704 |
705 |
**706**
| 707
| 708
| 709
| 710
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **706** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 706

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **706** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Tenno

Tenno Naruhito.
**Tenno** ni cheo cha mfalme au kaisari wa Japani. Kufuatana na katiba ya nchi yeye ni "ishara wa dola na wa umoja wa taifa".

Tenno wa sasa ni Naruhito (tangu mwaka 2019, alipomrithi baba yake).

## Historia

Historia ya Japani inamkumbuka tenno wa kwanza kabisa aliyekuwa Jimmu mnamo 660 KK. Wataalamu wengine huwa na shaka lakini wanakubali ya kwamba watawala hao walikuwepo angalau tangu karne ya 5 BK. Hadi karne ya 19 ikulu yao ilikuwa mjini Kyoto, lakini tangu Meiji iko Tokyo.

Nasaba ya watawala wa Japani ni nasaba ya kale zaidi duniani.

Katika historia hiyo ndefu matenno walikuwa na madaraka tofautitofauti. Hata kama walitazamwa kama wakuu wa taifa hali halisi madaraka yao yalikuwa madogo wakati mwingine. Lakini kulikuwa pia na matenno walioamua kabisa juu ya siasa ya nchi kwa mfano Meiji tangu mwaka 1868.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya siasa bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Tenno** Unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuongezea habari Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# Mji Haramu

Dari za mji haramu
**Mji Haramu** ni mtaa ndani ya mji wa Beijing (China) ni eneo la nyumba za makaisari wa China. Familia za kifalme za Ming na Qing ziliishi humo hadi mapinduzi ya 1911.

Watu raia walikataliwa kuingia kabla ya mapinduzi ya China hivyo jina la "mji haramu" lilipatikana. Nje ya ukuta wa mji haramu uko uwanja wa Tiananmen.

Eneo lake ni 720,000 m² kuna majengo 800 yenye vyumba 8,886.

Mji Haramu umeandikishwa katika orodha la UNESCO la Urithi wa Dunia.

## Picha za Mji Haramu wa Beijing

* Jumba la Kaisari wa China
* Ngazi mbele ya hekalu katika mji haramu
* Mnara wa kaskazini
* Watalii hutembelea makumbusho
* Majengo ya makumbusho wa jumba la Kaisari
* Dari ya jengo la bustani ya mji haramu
* Majoka wa kifalme
* Kiti cha Kaisari
# 892

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 8 |
**Karne ya 9**
| Karne ya 10
| ►

◄ |
Miaka ya 860 |
Miaka ya 870 |
Miaka ya 880 |
**Miaka ya 890**
| Miaka ya 900
| Miaka ya 910
| Miaka ya 920
| ►

◄◄ |
◄ |
888 |
889 |
890 |
891 |
**892**
| 893
| 894
| 895
| 896
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **892 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 892
# Konfusio

Picha ya Konfusio
**Konfusio** (kwa Kichina: **Kǒngzǐ** (孔子) au **Kǒng Fūzǐ** (孔夫子) -- *Mwalimu Kong*) (551 KK - 479 KK) alikuwa mwalimu na mwanafalsafa muhimu kabisa wa kale huko Uchina.

## Jina halisi

Jina lake halisi lilikuwa Kong Qiu (kwa Kichina: 孔丘) au Zhong Ni (kwa Kichina: 仲尼).

## Maisha

Alizaliwa katika Jimbo la Lu (魯), China mnamo 27 ya mwezi namba nane kwa kalenda ya Kichina (inayotegemea Mwezi) mwaka 551 KK. Baba yake alikuwa akiitwa Shu Liang He (叔梁纥), na mama yake alikuwa akiitwa Yan Zheng Zai (顏徵在).

Kuanzia umri wa miaka 3, baba yake alipofariki, akawa anaishi na mama yake.

Akiwa bwana mdogo, alikuwa na shauku hasa ya kijifunza mambo mengi, na alikuwa na mapenzi sana na masuala ya ibada.

Pindi alipokua, alifanyakazi kama mmiliki rasmi wa mashamba na ng'ombe, kisha akawa mwalimu.

Confucius aliishi kipindi ambacho majimbo mengi yalikuwa yakipigana vita nchini China.
Kipindi hicho kilikuwa kikiitwa Bubujiko na Demani wakati wa kipindi cha Nasaba ya Zhou.
Confucius hakulipenda hili na kutaka kurejesha hali ya kawaida katika jamii.

## Athira kiutamaduni

Tarehe ya kuzaliwa ya Confucius (28 Septemba) ni sikukuu kule China. Katika siku hiyo watu husherekea walimu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu huyo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Konfusio** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Delta

Delta ya Mto Nile inavyoonekana kutoka angani - picha ya NASA
**Delta** (kutoka jina la herufi ya alfabeti ya Kigiriki) ni mdomo wa mto wenye umbo la kufanana na herufi ya Kigiriki Δ (=delta) sawa na pembetatu.

## Kutokea kwa delta ya mto

Umbo hili hutokea kama maji ya mto yanabeba matope, mchanga na mashapo mengine hadi mdomo wake baharini au ziwani. Maji ya mto yakiingia baharini hupunguza mwendo wake na nguvu ya kubeba yaliyomo ndani yake. Mashapo yanashuka chini: kwanza sehemu zake nzitonzito kama changarawe, halafu mchanga, halafu udongo. Mashapo hayo yanalala ganda baada ya ganda na kuimarika hadi kuonekana juu ya uwiano wa maji. Sehemu hizo za mashapo yaliyoimarika zinakuwa kama kizuizi kinacholazimisha mto kugawa mwendo wake. Kwa njia hii mikono mbalimbali inatokea. Mimea inaanza kukua kwenye nchi mpya ikiwa mizizi yao inashika na kuimarisha nchi hii.

Mto unaendelea kupeleka mishapo yake mdomoni na kujenga delta yake ndani ya bahari jinsi inavyoonekana kwenye mto Nile ambako delta imetoka nje ya mstari wa pwani.

Ikiwa bahari ina tofauti kubwa kati ya maji kujaa na kupwa mdomoni mwa mto tena bahari haina kina kubwa hutokea mlango wa mto wenye umbo la V (kama faneli) kwa sababu mwendo wa maji kujaa na kupwa unazuia kutelemka na kuimarika kwa mashapo.

## Mito mikubwa yenye mdomo wa delta

Pamoja na mto Nile kuna mito mingi mikubwa yenye mdomo wa delta:

* Afrika kuna delta ya mto Niger katika Nigeria na ya mto Zambezi katika Msumbiji
* Amerika kuna delta za Amazonas (Brazil) na Mississippi (Marekani)
* Asia ina delta kubwa za Tigri-Eufrate (Irak), Indus (Pakistan), Ganga/Brahmaputra (India na Bangladesh), Krishna-Godavari na Kaveri (India), Ayeyarwady (Myanmar), Mekong (Vietnam) na Yangtse (Uchina).
* Ulaya kuna delta kubwa za Rhine (Uholanzi), Rhone (Ufaransa), Danubi (Romania), Ebro (Hispania), Volga na Lena (Urusi)

## Delta ya barani

Korongo Domo-ngazi wawili kwenye mkono moja wa delta ya barani ya Okavango.
Wakati mwingine delta inatokea barani pasipo bahari. Kuna hasa aina mbili: ama mto unakwisha barani (hasa kama ni jangwa) au mto unaendelea.

Huko Mali kuna delta ya barani ya mto Niger; mto unajigawa kwa mikono mbalimbali katika eneo kubwa la maziwa na maeneo ya matopematope.

Mto Okavango unakwisha kwenye delta yake katika jangwa la Kalahari (Botswana). Delta hii ni eneo lenye mimea na wanyama wengi katikati ya jangwa kubwa. Delta inavuta watalii wengi kila mwaka.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Chanjo

Mtu akipewa na daktari chanjo ya ndui.
**Chanjo** (kutoka kitenzi "kuchanja"; kwa Kiingereza "vaccine") ni dawa ya kibiolojia ambayo inajenga kingamwili dhidi ya ugonjwa fulani.

Dawa ya chanjo huwa na sehemu za vidubini vinavyosababisha ugonjwa fulani. Dawa hutolewa kutoka katika kidubini kilicho hai au kilichokuwa hai. Sehemu zinazotumiwa kwa dawa haziwezi kusababisha ugonjwa lakini zinatambuliwa na mmfumo wa kinga mwilini.

Mara dawa ya chanjo inaingizwa katika mwili, mfumo wa kinga unaanza kutegeneza fingomwili dhidi ya ugojwa huo.

Chanjo ni njia bora zaidi kuzuia magonjwa ya kuambukiza. Kinga inayoenea kutokana na chanjo kwa kiasi kikubwa inawezesha kuepukana na kifua kikuu duniani na kizuizi cha magonjwa kama vile polio,pepopunda, tetekuwanga kutoka duniani kote. Hata hivi karibuni kumekuwa na mlipuko wa ugonjwa wa COVID-19 kuna chanjo zilitengenezwa na kuukabili

Tunashauriwa na wataalamu wa afya na wanasayansi wa kimataifa kuwapa watoto wadogo chanjo ili iwakinge dhidi ya magonjwa na maradhi mabaya. Kinga ni bora kuliko tiba.

## Tazama pia

* Chanjo ya kipindupindu
* Chanjo ya ukambi

## Tanbihi

## Viungo vya nje

 Wikiquote ina mkusanyiko wa dondoo kuhusu: Vaccines Vaccines and Antisera katika Open Directory Project
* WHO Vaccine preventable diseases and immunization
* World Health Organization position papers on vaccines
* The History of Vaccines, from the College of Physicians of Philadelphia
* University of Oxford Vaccinology Programme: a series of short courses in vaccinology Ilihifadhiwa 11 Aprili 2016 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya tiba bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Chanjo** kama sababu yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Nasaba ya Yuan

Maeneo yaliyotawaliwa na nasaba ya Yuan
**Nasaba ya Yuan** ilikuwa nasaba ya kifalme ya China iliyoongozwa na Wamongolia na kudumu tangu mwaka 1271 hadi 1368. Ilianzishwa na Kublai Khan aliyekuwa mjukuu wa Chingis Khan. Utawala wa Kimongolia katika China ulikuwa moja kati ya madola yaliyofuata Milki ya Wamongolia ilipogawanywa baada ya kifo cha Chingis Khan.

Katika historia ya China, nasaba ya Yuan ilifuata nasaba ya Song na kutangulia nasaba ya Ming.

Sehemu kubwa za China zilivamiwa na Chingis Khan aliyechukua cheo cha kaizari kulingana na mapokeo ya nchi. Lakini wawakilishi wa nasaba ya Song waliendelea kutawala maeneo ya China Kusini hadi kushindwa kabisa mnamo 1279. Kublai Khan alirithi utawala juu ya China na Mongolia yenyewe, pamoja na cheo cha khan mkubwa kati ya warithi wengine wa Chingis; mwaka 1271 alitangaza utawala wake kama nasaba mpya.

Ilikuwa nasaba ya kwanza iliyoanzishwa na kabila lisilo la Wahan ambayo ilitawala China yote. Mnamo 1368 utawala wao ulipinduliwa na nasaba ya Ming. Toghan Timur, kaizari wa mwisho wa Yuan alipaswa kuondoka Beijing akaendelea kutawala juu ya Mongolia pekee.

Baadhi ya makaizari wa Yuan walijifunza lugha ya Kichina, wakati wengine walitumia tu lugha yao ya asili ya Kimongolia.

## Marejeo
# 608

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 6 |
**Karne ya 7**
| Karne ya 8
| ►

◄ |
Miaka ya 570 |
Miaka ya 580 |
Miaka ya 590 |
**Miaka ya 600**
| Miaka ya 610
| Miaka ya 620
| Miaka ya 630
| ►

◄◄ |
◄ |
604 |
605 |
606 |
607 |
**608**
| 609
| 610
| 611
| 612
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **608** (Baada ya Kristo).

## Matukio

* 15 Septemba - Papa Boniface IV achaguliwa askofu wa Roma na papa wa kanisa katoliki.

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 608
# Kichina cha Hakka

**Kichina ya Hakka** ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa upande wa kusini nchini Uchina, na pia nchini Taiwan, Malaysia, Indonesia, Uthai, Singapuri na nchi nyingi nyingine. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Hakka imehesabiwa kuwa watu milioni 27.1. Pia kuna wasemaji 2,370,000 nchini Taiwan (1993), 1,090,000 nchini Malaysia (2000), 640,000 nchini Indonesia (1982) na tena katika nchi nyingine (angalia hapo chini). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Hakka iko katika kundi la Kichina.

Idadi ya wasemaji wa Kihakka katika nchi nyingine ni ifuatavyo:

* Singapuri – 69,000 (1980)
* Hong Kong – 68,300 (2006)
* Uthai – 58,800 (1984)
* Surinam – 7010 (2000)
* Panama – 6000 (1981)
* Brunei – 3000 (2004)
* Kamboja – 500 (2011)
* Polinesia ya Kifaransa – 100 (2015)

## Viungo vya nje

* lugha ya Kichina ya Hakka kwenye Multitree
* makala za OLAC kuhusu Kichina ya Hakka Ilihifadhiwa 17 Oktoba 2016 kwenye Wayback Machine.
* lugha ya Kichina ya Hakka katika Glottolog
* lugha ya Kichina ya Hakka kwenye Ethnologue

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kichina cha Hakka** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Xiaogan, Hubei

|  |
| --- |
| Xiaogan |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | China |
| Jimbo | Hubei |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 4,665,000 |
| Tovuti:
 |

Mji wa Xiaogan, Hubei
Mahali pa Xiaogan katika Hubei na China
**Xiaogan** (kwa Kichina: 孝感市, *Xiàogǎn Shì*) ni mji wa China katika mkoa wa Hubei.

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, kuna wakazi wapatao milioni 4.7 wanaoishi katika mji huu.

Mji uko mita 28 juu ya usawa wa bahari.

Eneo lake ni km² 8922.72.

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Xiaogan, Hubei

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Xiaogan, Hubei** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Yangtze (mto)

| Mto Yangtze ( Changjiang) |
| --- |
|  |
| **Chanzo** | Tibet (China) |
| **Mdomo** | Bahari ya Mashariki ya China karibu na Shanghai |
| **Nchi** | China |
| **Urefu** | 6,380 km |
| **Kimo cha chanzo** | 5,405 m |
| **Mkondo** | 31,900 m³/s |
| **Eneo la beseni** | 1,800,000 km² |
| **Miji mikubwa kando lake** | Chongqing, Wuhan, Nanjing, Shanghai |

Mto Yangtze, ambayo ni mto mrefu Asia na huesabika kama mto watatu mkubwa dunia nzima
Pinde la kwanza la Yangtze katika jimbo la Yunnan ambako mto hugeukia 180° kutoka mwelekeo wa kusini kuelekea kaskazini
**Mto Yangtze** (*pia:* **Changjiang**) ni mto mkubwa nchini China na pia mto mrefu wa Asia yote. Duniani huhesabiwa kama mto mrefu wa tatu baada ya Amazonas na Naili).

Mwendo wake wote wa kilomita 6,300 pamoja na kilomita 2,800 zinazotumiwa na meli uko ndani ya China.

Chanzo chake iko katika nyanda za juu za Tibet. Inafuata mwelekeo wa kusini-mashariki hadi kilomita 1,500 baada ya chanzo. Hapa inasimamishwa na milima yenye mawe magumu na kugeuka ikuelekea sasa kwenda kaskazini-mashariki.

Katikati ya mwendo wake mto hupita kwenye mabode makali. Hapa serikali ya China iliamua kujenga lambo la magenge matatu linalo umbara zake zimeonakana kwa sababu watu milioni 1.5 walipaswa kuhamishwa na tayari tatizo la matope kujaza ziwa nyuma ya lambo limeshaanza.

Kuna miji mingi mikubwa inayotegemea mto huu na machafuko kutoka ya viwanda vyao yamekuwa tatizo.

Katika historia mwendo wa Yangtze ilikuwa mpaka kati ya China ya kaskazini na China ya kusini.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Yangtze (mto)** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kitana

Kitana cha kisasa chenye saizi ndogo, na kubwa kwa nywele tofautitofauti.
Matumizi ya kitana asili.
**Kitana** ni kifaa kinachotumika kutana nywele. Kuna aina nyingi za vitana: kuna kitana kikubwa kwa ajili ya nywele ndefu, na kidogo kwa ajili ya nywele fupi na cha saizi ya kati. Siku hizi mara nyingi kitana huwa ni cha plastiki.

## Tanbihi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya teknolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hiyo kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Chiapas

Chiapas, Mexico
Bendera ya Chiapas
Mahali pa Chiapas katika Mexiko
**Chiapas** (jina rasmi: *Estado Libre y Soberano de Chiapas*; Kiswahili: dola huru la kujitawala la Chiapas) ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko. Ni jimbo kwenye ncha ya kusini ya

Chiapas
nchi. Mji mkuu na mji mkubwa ni Tuxtla Gutiérrez.

Imepakana na Oaxaca, Tabasco, Veracruz na nchi ya Guatemala. Kunako mwaka wa 2005, idadi ya wakazi ilikuwa 4,293,459. Eneo la jimbo ni 74,211 km².

Kilimo ni uti wa mgongo wa uchumi. Mazao ya soko ni kahawa, asali na miwa. Kwa jumla eneo halikuendelea sana na wakazi ni kati ya watu maskini zaidi wa Meksiko.

Gavana wa jimbo ni Juan José Sabines Guerrero.

Lugha ni Kihispania na Kimaya.

## Miji Mikubwa

1. Tuxtla Gutiérrez (503,320)
2. Tapachula (282,420)
3. San Cristóbal de las Casas (142,364)

## Viungo vya Nje

* (Kihispania) Estado de Chiapas Sitio oficial Ilihifadhiwa 19 Oktoba 2009 kwenye Wayback Machine.

Wamaya

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Mexiko bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Chiapas** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Shen Kuo

**Shen Kuo**(1031–1095) au **Shen Gua**, akiwa na jina la heshima **Cunzhong** na jina la kisanaa **Mengqi** (sasa mara nyingi huandikwa **Mengxi**) **Weng** alikuwa mwanafalsafa mwenye taaluma nyingi, mwanasayansi na mwanasiasa wa China katika Nasaba ya Song ya Kaskazini.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu huyo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Shen Kuo** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kaligrafia

Injili ya Lindisfarne, chanzo cha Injili ya Mathayo, "Liber generationis Iesu Christi filii David filii Abraham" (Kilatini kwa "Kitabu cha ukoo wa Yesu Kristo, mwana wa Daudi, mwana wa Ibrahimu." )
Basmala katika kaligrafia ya Kiarabu
**Kaligrafia** ni sanaa ya kuandika vizuri na kurembisha maandishi.
Neno latokana na lugha ya Kigiriki (καλλιγραφία (kalligrafía) inayounganisha κάλλος (kállos, uzuri, urembo) na γράφειν (gráfein, kuandika)) kupitia Kiingereza calligraphy.

Asili ya kaligrafia iko katika kazi ya kunakili maandiko matakatifu kama vile Korani au Biblia au kutoa hati rasmi. Kabla ya kuanzishwa kwa uchapishaji vitabu vyote viliandikwa kwa mkono kwa kutumia kalamu au burashi.

Katika utamaduni ya Wakristo wa Ulaya waandishi walilenga kutumia herufi nzuri kwa matini kwa jumla waliponakili sehemu za Biblia zilizotumiwa kwa masomo katika makanisa au monasteri. Herufi za kwanza za milango au sehemu maalumu mara nyigi zilipambwa kwa namna ya pekee. Njia nyingine ilikuwa kuongeza picha kando la maneno.

Katika utamaduni wa Uislamu kaligrafia ilipata nafasi ya pekee kwa mapambo ya muswada au majengo kama msikiti na madrasa. Kufuatana na mafundisho ya walimu Waislamu wengi hairuhusiwi kuchora picha ya viumbe na hata kama kuna mifano mingi ya uchoraji picha katika utamaduni wa Kiislamu kwa jumla hautumiwi katika muswada ya kidini na kwenye majengo ya kidini. Badala yake wasanii wa Kiislamu walitumia ayat za Qurani, maneno ya basmala (=bismillah), takbir, majina ya Allah, Muhamad, makhalifa rashidun au maimamu ya Shi'a yanayoandikwa kwa uzuri na kuwa pambo la ukuta au muswada.

Utamaduni wa Asia ya Mashariki hasa China, Korea na Japani inaheshimu sana kaligrafia tangu zamani hadi leo. Maneno au sentensi ya wanafalsafa au ya kidini yanachorwa na kuwekwa kama mapambo katika mabustani nyumbani, kwenye mahekalu au majengo ya umma. Watoto hufundishwa sanaa hii nyumbani na pia shuleni.

## Picha

* Kaligrafia katika Vietnam kwa kutumia alama za Kichina zinazochorwa kwa burashi
* Somo la kaligrafia, Japani karne ya 18
* Herufi "P" iliyopanushwa na kupambwa katika muswada ya Biblia (chanzo cha neno "Petrus")
* Kaligrafia ya Kichina katika hekalu ya Sun Yat-sen mjini Taipeh
* Kaligrafia juu ya vigae vya rangi kama mapambo ya ukuta wa nje wa msikiti mjini Yazd, Iran
* Kichwa pana cha kalamu kwa kaligrafia

## Tanbihi

## Tazama pia

* Kaligrafos - The Dallas Calligraphy Society, a non-profit guild promoting the calligraphic arts
* Friends of Calligraphy, San Francisco, California
* New Zealand Calligraphers Ilihifadhiwa 2 Juni 2018 kwenye Wayback Machine., a national network of affiliated calligraphy guilds
* The Edward Johnston Foundation Ilihifadhiwa 26 Aprili 2023 kwenye Wayback Machine. - Research centre for calligraphy and lettering arts
* Tovuti kuhusu kaligrafia ya Kiislamu Ilihifadhiwa 8 Juni 2012 kwenye Wayback Machine.
# 720 KK

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 9 KK |
**Karne ya 8 KK** |
Karne ya 7 KK |
►

Miaka ya 710 KK |
Miaka ya 700 KK |
►

**720 KK** |
719 KK |
718 KK |
717 KK |
► |
►►

Makala hii inahusu mwaka **720 KK** (kabla ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

## Waliofariki
# 314 KK

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 5 KK |
**Karne ya 4 KK** |
Karne ya 3 KK |
►

◄ | Miaka ya 330 KK | Miaka ya 320 KK | **Miaka ya 310 KK** | Miaka ya 300 KK |
Miaka ya 290 KK |
►

◄◄ | ◄ | 317 KK | 316 KK | 315 KK | **314 KK** |
313 KK |
312 KK |
311 KK |
► |
►►

Makala hii inahusu mwaka 314 KK (kabla ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

## Waliofariki