Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo

| Ufalme wa Korea Goguryeo |
| --- |
| 1. Dongmyeong 37-19 KK
2. Yuri 19 KK-18 BK
3. Daemusin 18-44
4. Minjung 44-48
5. Mobon 48-53
6. Taejo 53-146
7. Chadae 146-165
8. Sindae 165-179
9. Gogukcheon 179-197
10. Sansang 197-227
11. Dongcheon 227-248
12. Jungcheon 248-270
13. Seocheon 270-292
14. Bongsang 292-300
15. Micheon 300-331
16. Gogug-won 331-371
17. Sosurim 371-384
18. Gogug-yang 384-391
19. Gwanggaeto the Great 391-413
20. Jangsu 413-490
21. Munja-myeong 491-519
22. Anjang 519-531
23. An-won 531-545
24. Yang-won 545-559
25. Pyeong-won 559-590
26. Yeong-yang 590-618
27. Yeong-nyu 618-642
28. Bojang 642-668
 |

**Mfalme Dongmyeong wa Goguryeo** (58 - 19 KK, au 37 – 19 KK), "Dongmyeongseongwang" (東明聖王) pia anafahamika kwa jina lake la kuzaliwa kama **Jumong**, alikuwa kiongozi mwanzilishi wa taifa la Goguryeo, huko mbali kabisa kuelekea maeneo ya kaskazini mwa Falme Tatu za Korea. Wakati wa Gwanggaeto Stele, alimwita Chumo-wang (Mfalme Chumo). Wakati wa Samguk Sagi na Samguk Yusa, alirekodiwa akimwita kama Jumong, na jina lake la ukoo la Go. Wale wakina Samguk Sagi walielezea kwamba pia alikuwa akijulikana kama Chumo au Sanghae (상해, 象解). Jina hili pia kuelezewa kwa rekodi nyingine kama Chumong (추몽, 鄒蒙), Jungmo (중모, 中牟 au 仲牟), au Domo (도모, 都牟).

## Kwenye tamaduni maarufu

Mnamo 2006-2007, mtandao wa televisheni wa Korea Kusini (Munhwa Broadcasting Corporation, kifupi '*MBC*) umerusha hewani mfululizo wa kipindi cha maarufu chenye vipengele 81, *Jumong*.

## Kifo na Urithi

Jumong alikufa mnamo 19 KK akiwa na umri wa miaka 40. Mtoto wa (Yuri) kamzika baba yake ndani ya kaburi la pyramid, na kumpa jina la Chumo-seongwang.

## Familia

* Baba: Hae Mosu
* Mama: Yuhwa
* Baba Mlezi: Geumwa, mfalme wa Dongbuyeo

* Mke wa 1: Bi. Ye So Ya

1. Yuri (Mfalme Yuri),

* Mke wa 2: So Seo-no

1. Biryu
2. Onjo (Mfalme Onjo)

## Marejeo

## Tazama pia

* Orodha ya ufalme wa Korea
* Histori ya Korea
* Falme Tatu za Korea
# 123 KK

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 3 KK |
**Karne ya 2 KK** |
Karne ya 1 KK |
►

◄ | Miaka ya 140 KK | Miaka ya 130 KK | **Miaka ya 120 KK** | Miaka ya 110 KK |
Miaka ya 100 KK |
►

◄◄ | ◄ | 126 KK | 125 KK | 124 KK | **123 KK** |
122 KK |
121 KK |
120 KK |
► |
►►

Makala hii inahusu mwaka 123 KK (kabla ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

## Waliofariki

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **123 KK** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 113

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 1 |
**Karne ya 2**
| Karne ya 3
| ►

◄ |
Miaka ya 80 |
Miaka ya 90 |
Miaka ya 100 |
**Miaka ya 110**
| Miaka ya 120
| Miaka ya 130
| Miaka ya 140
| ►

◄◄ |
◄ |
109 |
110 |
111 |
112 |
**113**
| 114
| 115
| 116
| 117
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **113** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 113
# Mhusika (fasihi)

**Mhusika** (kwa Kiing. *character*) katika fasihi simulizi ni kiumbehai au kisichokuwa na uhai, anayechorwa na msanii wa kazi ya fasihi kwa ajili ya kufikisha ujumbe kwa hadhira.

Mfano wa wahusika hao ni binadamu, wanyama, miti, mawe, mapango n.k.

Aghalabu wahusika wa fasihi simulizi ni wengi kwani wanahusisha viumbe wote, wenye uhai na wasiokuwa na uhai.

Kuna namna mbalimbali za kuainisha wahusika

1. **Wahusika wakuu**. Hawa hutawala visa katika kazi za kifasihi maana hadithi huwahusu wao na athari yao ni kubwa hivi kwamba kama hawangekuwa, basi nayo hadithi haingekuwa. Wakitenda mema, huitwa "nguli" ilhali wa maovu huitwa "hasidi".

2. **Wahusika wadogo/wasaidizi** ambao huwa karibu na wakuu ili kusaidia kuwaelewa vyema. Hukuza msuko/ploti na maudhui.

3. **Wahusika wajenzi**. Hawa huwa karibu na wahusika wakuu na wadogo kwani husaidia kuzijenga sifa na umuhimu wa wahusika wakuu na wadogo.

4. **Wahusika bapa** hushikilia misimamo yao katika kazi husika. Hawabadiliki. Wakiwa hasidi hubaki hivyo hadi mwisho na wakiwa nguli vivyo hivyo.

5. **Wahusika duara** huakisi tabia zote za kibinadamu, njema na mbaya.

Ni vyema kufahamu kuwa mhusika mmoja anaweza kuingia katika makundi tofautitofauti ya uhusika.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Mhusika (fasihi)** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Pombe

Chupa za pombe kali aina ya Whisky.
**Pombe** ni kinywaji chenye kilevi ambacho upitilizaji wa unywaji wake hupelekea hali ya kulewa na hatimaye tabia ya ulevi inayoleta madhara mengi kwa wahusika na kwa jamii.

Katika kemia, pombe ni mwambatanisho wa viungo asilia ambapo sehemu ya hydroxyl (-OH) group imeambatanishwa na kaboni.

Mfumo wa pombe katika kemia.
## Historia ya pombe

Kulingana na wanahistoria Donald Hill na Ahmad Y Al Hassan, utengenezaji wa pombe ulikuwa unajulikana na jamii ya Waislamu hata katika karne ya 18. Watu wa Persian Rhazes ndio wanaokisiwa kuwa walivumbua pombe aina ya ethanol.

## Matumizi ya pombe

Pombe hutumika sanasana kama kileo.

Pengine pombe humwagiliwa kwa mgonjwa ili kumfanya afe ganzi wakati wa upasuaji.

Hutumika pia kusafisha vidonda.

## Madhara ya pombe

Ulevi wa pombe husababisha maafa mengi, haswa unapokunywa kupindukia.

Huenda ukasababisha ajali na ndiyo maana sheria za nchi nyingi zinakataza uendeshaji wa gari unapokuwa mlevi.

Unywaji wa pombe pia waweza kufanya mtu awe mzinifu bila hata kutumia kinga ili kupunguza hatari ya maambukizi ya maradhi mbalimbali.

Unywaji wa pombe umesababisha kusambaratika kwa familia nyingi maana watu hawasikilizani.

Pombe pia hufanya ini kuwa na kazi ngumu na huenda ikaleta ugonjwa wa cirrhosis.

Kunywa kupita kiasi kwa wakati kunaweza kusababisha masuala ya kiafya ya mwili na akili. Kunywa pombe kupita kiasi kunaweza kusababisha au kuchangia uharibifu wa ini, magonjwa ya moyo na mishipa, na aina nyingi za saratani.

Athari za muda mrefu za kunywa kupita kiasi zinaweza kujumuisha:

* Kupunguza sehemu ya kijivu na sehemu nyeupe kwenye ubongo
* Kupoteza kumbukumbu
* Kupoteza umakini
* Shida ya kujifunza
* Hepatitis ya pombe
* Fibrosisi ya ini
* Steatosis (yaani, ini ya mafuta)
* Koo, mdomo, zoloto, matiti, ini, saratani ya rangi, au umio
* Shinikizo la damu
* Ugonjwa wa moyo
* Kiharusi
* Mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida

Kuondoa athari za pombe ni utaratibu ambao pombe huondolewa mwilini kupitia kipindi cha kulazimishwa cha uondoaji. Daktari aliye na leseni anaweza kutoa dawa nyingine iliyoundwa kusaidia kupunguza athari za ugonjwa wa kuondoa pombe wakati wa mchakato wa kuondoa sumu, na mgonjwa anaweza pia kuanza programu ya ukarabati kwa wakati huu.

## Viungo vya nje

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya utamaduni bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Pombe** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 264

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 2 |
**Karne ya 3**
| Karne ya 4
| ►

◄ |
Miaka ya 230 |
Miaka ya 240 |
Miaka ya 250 |
**Miaka ya 260**
| Miaka ya 270
| Miaka ya 280
| Miaka ya 290
| ►

◄◄ |
◄ |
260 |
261 |
262 |
263 |
**264**
| 265
| 266
| 267
| 268
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **264** BK.

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 264

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **264** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Alkemia

Mfano wa Alkemia
**Alkemia** (kwa Kiingereza alchemy) ni mfumo wa kiasili wa kifalsafa na kivitendo uliokua katika ustaarabu mbalimbali kuanzia Misri ya Kale, India, Uchina, Uarabuni hadi Ulaya ya Kati na Magharibi. Alkemia ilihusisha uchanganyaji wa maarifa ya kifalsafa, kidini, kisayansi na kimitindo kwa lengo la kuelewa na kudhibiti asili ya vitu. Mara nyingi, alkemia imeelezwa kama mtangulizi wa sayansi ya kisasa ya kemia, ingawa pia ilikuwa na vipengele vya kifumbo na kidini.

Lengo kuu la alkemia lilihusiana na fikra ya kubadilisha metali duni, kama vile risasi, kuwa dhahabu au fedha. Aidha, alkemia ilihusiana na dhana ya kutengeneza dawa ya maisha marefu au "elixir ya uzima," ambayo ingeweza kutoa afya ya kudumu au umilele. Wanafalsafa wa alkemia pia walihusisha kazi zao na tafakuri ya kiroho, wakiona mchakato wa kugeuza metali kama mfano wa kugeuka kwa nafsi kutoka hali duni kwenda ukamilifu.

Katika historia ya Mashariki ya Kati, alkemia ilistawi kupitia kazi za wanafalsafa wa Kiarabu na Waislamu, hasa Jabir ibn Hayyan (anayetambulika pia kama Geber), ambaye mara nyingi hujulikana kama "baba wa kemia." Yeye alihusisha alkemia na mbinu za majaribio, akisisitiza umuhimu wa vipimo na taratibu za kimaabara. Kupitia tafsiri za Kiarabu, maarifa ya Kigiriki na ya Kiasia yalihamishwa hadi Ulaya, ambapo alkemia iliendelea kushamiri katika Zama za Kati na kipindi cha Uamsho.

Katika Uchina, alkemia ilikuwa na uhusiano wa karibu na falsafa ya Daoism, ikilenga hasa utafutaji wa dawa za kuongeza maisha na kufikia hali ya kiroho ya juu. Huko India, alkemia (*Rasayana*) ilihusiana na Ayurveda, tiba ya jadi ya Kihindi, na mara nyingi ilijikita katika kutengeneza dawa za tiba pamoja na tafakuri za kifalsafa.

Nchini Ulaya, alkemia ilichanganya mitazamo ya Kigiriki, Kiarabu na Kikristo. Ilijikita katika falsafa za Plato na Aristoteli pamoja na mafundisho ya Hermetic. Wakati wa Zama za Kati, alkemia mara nyingi iliendana na mitazamo ya kidini na kimafumbo, lakini pia ikachangia mbinu zilizokuja kuwa msingi wa kemia ya kisasa. Wataalamu kama Albertus Magnus, Roger Bacon, na baadaye Isaac Newton, walivutiwa na alkemia na walihusisha tafiti zao na juhudi za kufahamu asili ya vitu.

Mchango wa alkemia katika maendeleo ya maarifa ya kisayansi ni mkubwa. Ingawa malengo yake ya kifumbo hayakufanikishwa, majaribio ya kimaabara yaliyofanywa na wanasayansi wa alkemia yalijenga misingi ya kemia ya majaribio. Mbinu za kunereka, kuyeyusha, kuchanganya na kutenganisha vitu zilikuwepo na ziliendelezwa na wanasayansi wa baadaye. Hatimaye, karne ya 17 na 18 zilileta mapinduzi ya kisayansi ambayo yalitofautisha kemia ya kisasa na alkemia ya kale.

Kwa upande wa kifalsafa na kitamaduni, alkemia imesalia kama alama ya mabadiliko ya kiroho na kisanaa. Katika fasihi na sanaa, mara nyingi inatajwa kama mfano wa safari ya ndani ya binadamu ya kutafuta ukamilifu, hekima na wokovu. Hata baada ya kupoteza hadhi yake ya kisayansi, alkemia imeendelea kushawishi mawazo ya kifumbo, falsafa ya kisasa na hata maandiko ya kifasihi na sanaa za ubunifu.

## Marejeo
# 316

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 3 |
**Karne ya 4**
| Karne ya 5
| ►

◄ |
Miaka ya 280 |
Miaka ya 290 |
Miaka ya 300 |
**Miaka ya 310**
| Miaka ya 320
| Miaka ya 330
| Miaka ya 340
| ►

◄◄ |
◄ |
312 |
313 |
314 |
315 |
**316**
| 317
| 318
| 319
| 320
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **316** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 316