Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Norman, Oklahoma

Moja ya maeneo ya Norman, Oklahoma
**Norman, Oklahoma** ni mji wa Marekani katika jimbo la Oklahoma.

Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2010, mji una wakazi wapatao 111,000 hivi.

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Marekani

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Marekani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Norman, Oklahoma** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 1993

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 19 |
**Karne ya 20**
| Karne ya 21

◄ |
Miaka ya 1960 |
Miaka ya 1970 |
Miaka ya 1980 |
**Miaka ya 1990**
| Miaka ya 2000
| Miaka ya 2010

◄◄ |
◄ |
1989 |
1990 |
1991 |
1992 |
**1993**
| 1994
| 1995
| 1996
| 1997
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **1993 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

* 1 Januari - Nchi ya Chekoslovakia inagawanyika kuwa nchi huru mbili, yaani Ucheki na Slovakia.

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

* 14 Juni - Thomas Ulimwengu, mchezaji wa mpira kutoka Tanzania
* 22 Septemba - Carlos Knight, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 2 Oktoba - Simon Msuva, mcheza mpira wa Tanzania

**bila tarehe Phiona Mutesi, mchezaji wa sataranji kutoka Uganda

## Waliofariki

* 6 Januari - Dizzy Gillespie, mwanamuziki kutoka Marekani
* 11 Februari - Robert Holley, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1968
* 20 Machi - Polykarp Kusch, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, mwaka wa 1955
* 24 Machi – John Hersey, mwandishi wa Marekani na mshindi wa Tuzo ya Pulitzer mwaka wa 1945
* 11 Aprili - Janet Bragg, rubani wa kike kutoka Marekani
* 13 Aprili – Wallace Stegner, mwandishi wa Marekani na mshindi wa Tuzo ya Pulitzer, mwaka wa 1972
* 18 Aprili - Masahiko Kimura, mwanariadha kutoka Japani
* 24 Aprili - Oliver Tambo, mwanasiasa kutoka Afrika Kusini
* 19 Juni - William Golding, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi, mwaka wa 1983
* 31 Oktoba - Federico Fellini, mwongozaji wa filamu kutoka Italia
* 1 Novemba - Severo Ochoa, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1959
* 7 Desemba - Wolfgang Paul, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1989

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 1993
# Trier

|  |
| --- |
| Trier |
|  |
|  **Nembo** |
| Trier
Mahali pa mji wa Trier katika Ujerumani |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Ujerumani |
| Jimbo | Rhine-Palatino |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 104,587 |
| Tovuti:  www.trier.de
 |

Trier
**Trier** (Kilatini: *Augusta Treverorum*) ni mji wa Rhine-Palatino nchini Ujerumani. Iko kando ya mto Mosel. Idadi ya wakazi wake ni takriban 104,587. Mji ulianzishwa 16 KK.

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Ujerumani

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Trier

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ujerumani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Trier** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 5 Februari

Tarehe **5 Februari** ni siku ya thelathini na sita ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 329 (330 katika miaka mirefu).

## Matukio

* 1265 - Uchaguzi wa Papa Klementi IV
* 1977 - Kuundwa kwa Chama cha Mapinduzi, chama tawala cha Tanzania

## Waliozaliwa

* 976 - Sanjo, mfalme mkuu wa Japani (1011-1016)
* 1564 - Galileo Galilei, mwanaastronomia kutoka Italia
* 1914 - Alan Hodgkin, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1963
* 1946 - Charlotte Rampling, mwigizaji wa filamu kutoka Uingereza.
* 1965 - Gheorghe Hagi, mchezaji wa mpira kutoka Romania
* 1974 - Omarosa Manigault, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 1985 - Cristiano Ronaldo, mchezaji wa mpira kutoka Ureno

## Waliofariki

* 806 - Kanmu, mfalme mkuu wa Japani (781-806)
* 1597 - Watakatifu Paulo Miki, padri S.I., na wenzake 25 wafiadini nchini Japani
* 1967 - Violeta Parra, mwimbaji na mwanasiasa wa Chile alijiua
* 1972 - Marianne Moore, mashairi kutoka Marekani
* 2020 - Kirk Douglas

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Agatha, Wafiadini wa Ponto, Avito wa Vienne, Injenwino, Luka wa Demenna, Saba Kijana, Albuino, Adelaide wa Vilich, Yesu Mendez n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day
* On This Day in Canada Archived 2012-12-08 at Archive.today

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **5 Februari** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 28 Februari

Tarehe **28 Februari** ni siku ya hamsini na tisa ya mwaka Mpaka uishe zinabaki siku 306 (307 katika miaka mirefu).

## Matukio

* 1525 - Cuauhtemoc, mfalme wa mwisho wa dola la Azteki (Mexiko), anauawa kwa amri ya Hernan Cortes
* 1835 - Elias Lönnrot kuchapisha toleo la kwanza la Kalevala, ushairi mashuhuri wa Ufini

## Waliozaliwa

* 1895 - Marcel Pagnol, mwandishi kutoka Ufaransa
* 1896 - Philip Hench, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1950
* 1901 - Linus Pauling, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1954 na wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 1962
* 1909 - Ketti Frings, mwandishi kutoka Marekani
* 1915 - Peter Medawar, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1960
* 1930 - Aage Bohr, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1975
* 1930 - Leon Cooper, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1972
* 1939 - Daniel Tsui, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1998
* 1948 - Steven Chu, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1997 na Waziri wa Nishati wa Marekani (tangu 2009)
* 1956 - Lloyd Sherr, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 1974 - David Hellenius, mwigizaji wa filamu kutoka Uswidi

## Waliofariki

* 468 - Mtakatifu Papa Hilarius
* 1936 - Charles Nicolle, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1928
* 1959 - Maxwell Anderson, mwandishi kutoka Marekani
* 1985 - Ferdinand Alquié, mwanafalsafa wa Ufaransa
* 2006 - Owen Chamberlain, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1959
* 2015 - John Damiano Komba, mwanasiasa kutoka Tanzania

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Wafiadini wa gonjwa la Sipriani, Romano wa Condat, Marana na Sira n.k. lakini pia (kama mwezi si mrefu) Papa Hilarius, Oswadi wa York, Augusto Chapdelaine n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day Ilihifadhiwa 5 Machi 2007 kwenye Wayback Machine.
* Today in Canadian History Ilihifadhiwa 19 Novemba 2020 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **28 Februari** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Mlangobahari wa Taiwan

Ramani ya Mlangobahari wa Taiwan
Taiwan Strait
**Mlangobahari wa Taiwan** (kwa Kiingereza: *Taiwan Strait* au *Formosa Strait*) ni sehemu ya bahari iliyopo kati ya China bara na kisiwa cha Taiwan. Huu ni mlangobahari unaounganisha Bahari ya Mashariki ya China na Bahari ya Kusini ya China. Upana wake ni kilomita 180, sehemu nyembamba kabisa km 131.

Ni njia ya bahari inayotumiwa na meli nyingi sana zinazobeba kontena baina ya bandari za China bara.

Tangu ushindi wa ukomunisti katika China bara kwenye mwaka 1949 mlangobahari huo uliona mapambano kadhaa ya kijeshi. Jeshi la Kuomintang chini ya rais Chiang Kai-shek liliweza kujiokoa mbele ya Wakomunisti chini ya Mao Zedong wakivuka bahari wakafaulu kujitetea pale Taiwan na pia kwenye visiwa vidogo karibu na pwani ya bara. Jeshi la ukombozi la watu wa China lilipiga mizinga visiwa vya karibu kama Qemoy kwa miaka mingi. Kwa jumla manowari za Marekani zilizuia mashambulio ya jeshi la bara kufika Taiwan. Mwaka 1965 kulikuwa na mapigano kadhaa baina ya manowari za pande zote mbili katika eneo la mlangobahari.

Baada ya Jamhuri ya Watu wa China kupokewa mwaka 1972 katika Umoja wa Mataifa mashambulio katika mlangobahari yamekwisha. Baada ya kifo cha Mao na siasa mpya chini ya Deng Xiaoping biashara imeweza kuanza baina ya pande hizo mbili za China, mwanzoni kwa umbo la magendo na baadaye pia kwa njia halali.

Leo hii watalii na wafanyabiashara kutoka pande zote mbili za mlangobahari wanavuka na kutembelea upande mwingine bila shida.

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Mlangobahari wa Taiwan
# Kontua

Ramani ya njia za kupanda Kilimanjaro inaonyesha mistari ya kontua.
Ramani hii ya Kilimanjaro huwa na rangi tofauti zinazofuata kontua, bila kuonyesha mistari.
**Kontua** (kutoka Kiingereza: *contour, contour line*, pia *isoline*) ni mstari unaotumiwa kwenye ramani kuunganisha sehemu zilizo na kimo sawa juu ya usawa wa bahari. Kila mstari hupangwa kwa kimo fulani, na tofauti hutegemea skeli ya ramani.

Kwenye ramani ya bahari kontua zinaweza kuonyesha kina chini ya usawa wa bahari.

Kwa hiyo mistari ya kontua zinaonyesha jinsi gani eneo linapanda juu au kutelemka. Kama mistari iko karibu sana mtelemko ni mkali; kama eneo linapanda polepole umbali baina ya mistari ya kimo tofauti ni kubwa zaidi. Pale ambapo mistari ya kontua inakutana mahali pamoja kuna mtelemko mkali wa ghafla.

Mistari ya kontua hutumiwa pia katika ramani za hali ya hewa zinazoonyesha maeneo yenye kanieneo tofauti au maeneo yenyo jotoridi tofauti.

## Matumizi ya mistari ya kontua

Ramani za kontua huweza kubainisha matumizi mbalimbali ya ardhi kwa watu waishio mahali fulani. Kwa mfano, shughuli za kilimo, ujenzi wa barabara, uchimbaji wa madini, mifereji na utengenezaji wa matuta ili kuzuia mmomonyoko wa udongo.

## Kukaribiana kwa mistari ya kontua

Mistari ya kontua huweza kukaribiana lakini haiwezi kugusana wala kuungana. Mistari ya kontua inapokaribiana hudhihirisha mwinuko mkali na inapokuwa mbalimbali huonyesha mwinuko wa kadiri au tambarare.

## Bonde

Ni mistari ya kontua inapokuwa na umbo la V au U kuelekea juu kwenye mwinuko.

## Pitio

ni sehemu ya ardhi iliyo tambarare kati ya vilele au safu za milima. Pitio huonekana katika kontua kati ya vilele au safu za milima. Reli au barabara huweza kupitishwa sehemu hizo. Katika nchi zenye milima watu watembeao kwa miguu hupita humo.

## Uwanda wa juu

Ni sehemu ya ardhi iliyoinuka na ardhi yake ni tambarare au ina vilima na miinuko ya hapa na pale. Katika nchi ya Tanzania sehemu hizo ni kama vile Dodoma,Tabora, Iringa, Shinyanga.

## Genge

Ni mistari ya kontua inapokaribiana sana kama vile inakaribia kukutana huonesha kuwa mwinuko wa ardhi katika sehemu hiyo ni mkali

## Picha

* Ramani ya Stove (Marekani), kontua za kimo
* Kontua za nguvu ya ugasumaku katika duniani
* Kontua za jotoridi nchini Norwei; maeneo yenye rangi sawa huwa na jotoridi sawa
* Kontua za kanieneo katika mazingira ya ncha ya kaskazini.

## Tanbihi

## Viungo vya Nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Kontua *Forthright's Phrontistery*
# Barafuto

**Barafuto** huitwa pia "mto wa barafu". Ni kanda kubwa la barafu iliyoanza kutambaa kutokana na uzito wake ikifuata graviti kwenye mtelemko. Kwa sababu hiyo barafuto zinapatikana hasa mlimani.

Barafuto
## Asili ya barafu ya barafuto

Barafuto ndogo juu ya mlima Kilimajaro
Barafuto zimetokana na theluji inayokaa miaka mingi bila kuyeyuka katika mazingira baridi. Theluji mpya inakaa juu ya theluji ya miaka iliyotangulia. Uzito wa theluji ya baadaye inakandamiza ile ya chini. Kutokana na shindikizo hili theluji ya chini hubadilika kuwa barafu kabisa.

Bonde lenye umbo la "U" lilikatwa na barafuto huko Mt. Hood, Marekani
Barafuto ni kati ya nguvu kubwa za mmomonyoko duniani.

Afrika ina barafuto ndogo kadhaa juu ya mlima Kilimanjaro na mlima Kenya lakini zinaelekea kupotea kutokana na uhaba wa mvua itakayobadilika kuwa theluji mpya.

Barafuto ya Aletsch, Uswisi yenye umbo la mto wa barafu
Zamani za enzi ya barafu kiwango cha barafu kwenye ncha ya kaskazini kilikuwa kikubwa kiasi cha kusababisha barafuto kutokea zilizosukuma barafu hadi Ulaya ya Kati.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Kachumbari

Aina ya kachumbari isiyopikwa.
**Kachumbari** (kutoka neno la Kihindi *cachumber*) ni mchanganyiko wa viungo kama pilipili, chumvi na mboga na matunda mbalimbali kama nyanya, vitunguu, kabichi, matango, nanasi, parachichi n.k.

Mara nyingi hutumika pamoja na pilau, wali, nyama choma n.k. ili kuongeza ladha ya chakula.

Kachumbari ni maarufu sana katika Nchi za Maziwa Makuu.

* Katika nchi za Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda na mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo huitwa Kachumbari.
* Nchini Malawi huitwa 'Sumu' au 'Shum' au saladi ya nyanya na vitunguu.

## Viungo vya nje

* Jinsi ya kuandaa kachumbari Ilihifadhiwa 26 Julai 2018 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya utamaduni bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kachumbari** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Tetemeko la ardhi nchini Chile 2010

Pichilemu.
**Tetemeko la ardhi nchini Chile 2010** lilikuwa tetemeko la ardhi nchini Chile. Ilijiri 27 Februari 2010. Angalau watu 800 walikufa.

## Marejeo

* BBC

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |