Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alabama

|  |
| --- |
| Alabama |
|  |
|  **Bendera** |  **Nembo** |
| Nchi |  Marekani |
| Mji mkuu | Montgomery |
| **Eneo** |
|  - Jumla | 135,765 km²
 |
|  - Kavu | 131,426 km²  |
|  - Maji | 4,338 km²  |
| Tovuti:
 |

**Alabama** ni jimbo la kujitawala la Muungano wa Madola ya Amerika au Marekani. Mji mkuu ni Montgomery na mji mkubwa jimboni ni Birmingham. Alabama imepakana na Tennessee, Georgia, Florida na Mississippi. Upande wa kusini ni maji ya Ghuba ya Meksiko. Idadi ya wakazi wa jimbo lote hufikia watu mil. 4,661,900 (2008) wanaokalia katika eneo la 135,765 km² ambalo ni hasa milima na jangwa.

## Tazamia pia

* Orodha ya miji ya Alabama

## Viungo vya Nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Alabama State of Alabama Official Website

| Majimbo ya Marekani |
| --- |
|
Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • California • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • New Mexico • New York • North Carolina • North Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • South Carolina • South Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • West Virginia • Wisconsin • Wyoming |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Marekani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Alabama** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Bamba la Ulaya-Asia

Mabamba gandunia ya dunia yetu
**Bamba la Ulaya-Asia**  ni bamba la gandunia kubwa katika ganda la dunia. Inabeba sehemu kubwa ya bara za Ulaya na Asia isipokuwa Bara Hindi na mashariki mwa Siberia si sehemu zake. Kwa lugha nyingine inawezekana kusema inabeba Eurasia.

Limepakana na bamba la Amerika Kaskazini, bamba la Australia, bamba la Uhindi, bamba la Uarabuni na bamba la Afrika.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu **"Bamba la Ulaya-Asia"** inatumia neno au maneno ambayo si ya kawaida; matumizi yake ni jaribio kwa jambo linalotajwa. Wasomaji wanaombwa kuchangia mawazo yao.
*Kamusi za Kiswahili ama zinatofautiana kuhusu matumizi ya neno hili au hazieleweki au hazina neno kwa jambo linalojadiliwa.* |
# Xi'an

| Xi'an (Sian) 西安市 |
| --- |
|  |
| **Nchi** | China |
| **Jimbo / Mkoa** | Shaanxi |
| **Anwani ya kijiografia** | 34°15′54″N 108°57′14″E |
| **Kimo** | m 405 |
| **Eneo** | km2 1,088 |
| **Wakazi** | 7,135,000 |
| **Msongamano wa watu** | 6,600/km2 |
| **Simu**  | 29 |
| **Tovuti rasmi** | www.xa.gov.cn |

Mahali pa Xi'an katika China
**Xi'an** ni makao makuu ya Mkoa wa Shaanxi nchini China. Kwenye mwaka 2011 ilikuwa na wakazi milioni 6.

Jiji hilo ni maarufu kwa Jeshi la Matofali lililopatikana ndani ya kaburi la kaisari wa kwanza wa China Qin Shi Huang.

## Historia

Mji huu ulikuwa mji mkuu wa nasaba za wafalme 13, pamoja na nasaba ya Zhou, nasaba ya Qin, nasaba ya Han, nasaba ya Sui, na nasaba ya Tang.

Umuhimu wa mji ulitokana na mahali pake kwenye chanzo cha Barabara ya Hariri iliyounganisha China na Asia ya Magharibi na ya Kusini .

Xi'an inachukuliwa kuwa moja ya taji za kongwe zaidi katika historia ya ulimwengu pamoja na nyingine tatu za Athene, Roma na Cairo.

## Jina

Xi'an ilijulikana zaidi kwa tahajia ya Sian. Jina la Xi'an lilichaguliwa kwa maana ya "Amani ya Magharibi" wakati wa nasaba ya Ming kwa sababu ilikuwa mji mkubwa kwenye magharibi ya milki ya Ming.

## Utamaduni na Utalii

Kama mji wa kihistoria, Xi'an bado imezungukwa na ukuta wa kale. Kivutio kikuu cha wageni ni makaburi ya kifalme pamoja na "jeshi la matofali".
Halafu:

* Banpo: kijiji cha zama za mawe
* Ukuta wa mji
* Mnara wa kengele na ngoma
* Pagoda wa bata bukini mwitu
* Kaburi la Hanyangling

## Marejeo
# Fermentation

Fermenting
**Fermentation** ni mchakato wa asili au wa binadamu unaohusisha kubadilisha sukari kuwa asidi, gesi, au pombe kwa msaada wa bakteria, kuvu, au wakala wengine wa fermentation. Ni njia ya kimetaboliki inayotokea bila uwepo wa oksijeni (anaerobic) na ina jukumu muhimu katika utengenezaji wa bidhaa mbalimbali kama vile bia, divai, na chakula kingine.

Katika muktadha wa chakula na vinywaji, fermentation inaweza kutokea kiasilia, kama vile katika utengenezaji wa sauerkraut au kimchi, au inaweza kuwa sehemu ya michakato ya viwandani, kama vile katika kutengeneza mkate, jogoo, au bidhaa za maziwa. Katika mchakato wa fermentation, viumbe hai (kama bakteria au kuvu) hula sukari na kuzalisha bidhaa kama vile asidi au gesi.

Kwa kifupi, fermentation ni mchakato wa kubadilisha sukari kuwa bidhaa nyingine, mara nyingine kwa msaada wa viumbe hai, na mara nyingine bila haja ya oksijeni.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Fermentation** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Sumeri

Hati ya Kisumeri inayoonyesha mapatano ya kuuza nyumba na shamba. Maandishi ni mwandiko wa kikabari.
**Sumeri** ilikuwa kati ya tamaduni za juu za kwanza katika Asia ya Magharibi na hasa Mesopotamia (Iraq ya leo). Labda ilikuwa utamaduni wa kwanza wa kujenga miji.

Sumeri ilianzishwa na kuendelea kwenye nchi yenye rutuba kati ya mito Frati na Hidekeli tangu mwaka 3500 KK. Elimu ya akiolojia imeweza kuthibitisha ya kwamba Wasumeri walijenga miji na kuendeleza maandishi.

Maandishi yao yamehifadhiwa kwa sababu waliandika mengi kwa kutumia mwandiko wa kikabari kwenye vigae vya mwandiko wa kikabari, yaani vipande vya udongo mbichi wa ufinyanzi na kuvichoma.

Imetambuliwa pia ya kwamba waliweka misingi muhimu ya kalenda za leo kwa kugawa siku katika saa 24 na saa katika dakika 60. Pia waliweka kumbukumbu ya mifugo na mazao katika maandishi.

Wasumeri waliishi katika dola-miji iliyotawaliwa na wafalme au makuhani.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Sumeri** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Shirika la Kifedha la Kimataifa

Nembo la IMF
Jengo la makao makuu ya IMF mjini Washington DC
**Shirika la Kifedha la Kimataifa** (Kifupi:**IMF** , kwa Kiingereza *International Monetary Fund*) ni shirika la kimataifa lililoanzishwa mwaka 1944 kwa lengo la kukuza ushirikiano wa kifedha duniani, kuhakikisha uthabiti wa kifedha, kuwezesha biashara ya kimataifa, kukuza ajira ya juu na ukuaji endelevu wa uchumi, pamoja na kupunguza umaskini duniani kote. Makao makuu yake yako Washington, D.C., na lina wanachama 190. IMF ina jukumu muhimu katika uchumi wa dunia kwa kutoa msaada wa kifedha, ushauri wa sera, na msaada wa kiufundi kwa nchi zinazokabiliwa na matatizo ya kiuchumi. Pia hufuatilia mwenendo wa uchumi wa dunia na hufanya kazi ya kuimarisha viwango vya ubadilishaji wa fedha na mizani ya malipo kupitia mipango mbalimbali ya mkopo na uchunguzi wa kiuchumi.

IMF hutoa mikopo kwa nchi wanachama zinazokumbwa na matatizo ya kiuchumi ili kuwasaidia kurejesha uthabiti wa uchumi wao na kuzuia migogoro ya kifedha isienee kimataifa. Mikopo hii mara nyingi huambatana na masharti ya sera za kiuchumi ambazo nchi husika zinapaswa kutekeleza ili kuboresha hali yao ya kifedha. Mbali na kutoa mikopo, IMF pia hutoa msaada wa kiufundi na mafunzo kwa serikali kuhusu usimamizi wa fedha za umma, sera za kodi, takwimu, na sera za fedha, ili kujenga uwezo wa ndani wa kiuchumi na kuimarisha taasisi za fedha. Hata hivyo, shirika hili limekosolewa kwa kuziingiza nchi maskini kwenye mtego wa madeni.

Si shirika halisi la Umoja wa Mataifa, lakini hushirikiana na UM. Nchi tajiri za Ulaya pamoja na Marekani zinaongoza IMF kwa sababu ni nchi zilizoweka pesa zaidi katika mfuko wake. Mwenyekiti wa IMF huwa anatoka katika nchi za Ulaya na makamu wake ni kutoka Marekani.

IMF hushirikiana kwa karibu na Benki ya Dunia.

## Umuhimu

* 1. **Kutoa Mikopo**

Husaidia nchi zinazokabiliwa na matatizo ya kiuchumi kwa kuwapa mikopo ya kifedha.

* 2. **Kufuatilia Uchumi wa Dunia**

Hufuatilia hali ya uchumi wa kimataifa na kutoa ripoti ili kusaidia kudhibiti hatari za kiuchumi.

* 3.**Kutoa Ushauri wa Sera**

Hutoa mapendekezo kwa serikali kuhusu sera bora za kifedha na kiuchumi.

* 4. **Kutoa Msaada wa Kiufundi na Mafunzo**

Husaidia nchi wanachama kujenga uwezo wa kitaasisi kupitia mafunzo na ushauri wa kiufundi.

* 5. **Kusaidia Uthabiti wa Fedha na Kiwango cha Kubadilishana Fedha**

Hufanya kazi kuhakikisha kuwa viwango vya kubadilishana fedha vinaendelea kuwa thabiti kimataifa.

## Marejeo

## Viungo vya nje

* International Tovuti rasmi ya IMF
* Shirika la fedha la kimataifa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya uchumi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Shirika la Kifedha la Kimataifa** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kituo cha reli

Kituo cha reli Kigoma kwenye mwisho wa reli ya kati
Kituo kipya cha reli ya SGR mjini Nairobi
**Kituo cha reli** (pia: **kituo cha garimoshi**) ni mahali ambako abiria wanaweza kuingia na kutoka kwenye treni, na ambako mizigo inaweza kupakiwa au kutolewa.

## Kituo cha abiria

Mara nyingi kituo cha reli huwa na angalau jukwaa moja la kupandia kwenye treni na jengo ambako tiketi zinauzwa pamoja na chumba ambako wasafiri wanaweza kusubiri. Vituo vikubwa huwa pia na huduma ya chakula au maduka kwa mahitaji ya abiria. Vituo vidogo vinapatikana bila jengo, ni jukwaa pekee penye paa ndogo kama hifadhi ya mvua na mashine ya kuuza tiketi.

Vituo muhimu ni vile vinavyohudumia abiria wengi vikiwa na nafasi ya kubadilisha treni, kwa mfano kituo cha njiapanda ambako njia mbili au zaidi ya treni zinakutana. Mara nyingi kituo muhimu iko pamoja na stendi kubwa ya mabasi ya kieneo au mjini.

Vituo vya treni hudumia treni za kila aina kama treni za mbali, za kimkoa, za mjini au za metro. Vinapatikana kama majengo kwenye ardhi au pia chini ya ardhi, wakati mwingine pia vikiinuliwa juu ya majengo mengine.

## Vituo vikubwa duniani

* Kituo cha reli kinachopokea abiria wengi ni Kituo cha Shinkuju jijini Tokyo, Japani, kinachotumiwa na abiria milioni 3.5 kila siku
* Kituo cha Grand Central Terminal mjini New York kina majukwaa 44
* Kituo cha Clapham Junction jijini London kinapitiwa na treni kila baada ya sekunde 20 kwenye saa kadhaa.

## Kituo cha mizigo

Kituo cha kupanga mabehewa ya mizigo huko Ujerumani
Kituo cha kupanga mabehewa ya mizigo (Kiing. *classification yard* au *marshalling yard*) ni kituo ambako treni za mizigo hupangwa na kupokewa. Mizigo hupakiwa kwenye behewa, siku hizi mara nyingi kwa kontena; mabehewa yanayotakiwa kusafiri na kufika pamoja hupangwa katika treni moja.

Hivyo kituo cha kupanga mabehewa kina njia za reli kandokando zilizounganishwa na kuruhusu kuhamisha mabehewa kutoka njia moja kwenda nyingine ili kuunda treni.

Penye mitandao mikubwa ya reli, vituo hiyi hutumia eneo kubwa kwa idadi kubwa ya teri zinazoweza kuelekezwa mahali pengi.

## Picha

* Kituo cha Luxulyan huko Cornwall ni kituo kidogo
* Kimoja kati ya vituo vikuu sita jijini Paris
* Kituo cha Shinjuku mjini Tokyo kinaona kila siku abiria wengi kuliko vyote

## Marejeo
# Anhui

Jimbo la Anhui, China
Mahali pa Anhui katika China
**Anhui** (安徽) ni jimbo ya China. Mji mkuu ni Hefei (合肥).

## Tazama pia

* Majimbo ya China

## Viungo vya nje

* (Kichina) Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 25 Januari 2017 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya China bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Anhui** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Miaka ya 2000

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 20 |
**Karne ya 21**

◄ |
Miaka ya 1970 |
Miaka ya 1980 |
Miaka ya 1990 |
**Miaka ya 2000**
| Miaka ya 2010

2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009

Makala hii inahusu miaka 2000 - 2009.

## Matukio

Miaka ya 2000
### Afrika

### Amerika ya Kaskazini

### Amerika ya Kusini

### Asia

### Australia na Pasifiki

### Ulaya

## Utamaduni

### Filamu

### Muziki

## Sayansi

## Watu

### Tuzo

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Miaka ya 2000
# Mkoa wa Diyarbakır

|  Mkoa wa Diyarbakır |
| --- |
| Maeneo ya Mkoa wa Diyarbakır nchini Uturuki |
|  |
| Maelezo |
| Kanda: | Kanda ya Kusinimashariki ya Anatolia |
| Eneo: | 15,355 (km²) |
| Idadi ya Wakazi | 1,494,321  *TUIK* *2007 (est)* |
| Kodi ya Leseni: | 21 |
| Kodi ya eneo: | 0412 |
|  |
| Tovuti ya Gavana |  |
| Utabiri wa hali ya hewa | turkeyforecast.com/weather/diyarbakır
 |

**Diyarbakır** ni jin la kutaja mkoa uliopo mjini mashariki mwa nchi ya Uturuki. Mkoa unachukua eneo la kilomita za mraba zipatazo 15,355 na jumla ya wakazi 1,494,321. Awali idadi ya wakazi wanaoishi hapa ilikuwa 1,362,708 kwa hesabu ya sensa ya mwaka wa 2000.

Mikoa inayopakana karibu na mkoa huu ni pamoja na Elazığ kwa upande wa kaskazini-magharibi, Malatya na Adıyaman kwa upande wa magharibi, Şanlıurfa kwa upande wa kusini-mashariki, Mardin kwa upande wa kusini, Batman kwa upande wa mashariki, Muş kwa upande wa mashariki, na Bingöl kwa upande wa kaskazini-mashariki ya nchi. Mji mkuu wake ni Diyarbakır.

## Wilaya za mkoani hapa

Mkoa wa Diyarbakır umegawanyika katika wilaya 14 (mji mkuu **umekoozeshwa**):

* Bismil
* Çermik
* Çınar
* Çüngüş
* Dicle
* **Diyarbakır Eğil
* Ergani
* Hani
* Hazro
* Kocaköy
* Kulp
* Lice
* Silvan

## Viungo vya Nje

* (Kiingereza) Pictures of the capital of this province
* (Kiingereza) Diyarbakir Weather Forecast Information Ilihifadhiwa 12 Februari 2009 kwenye Wayback Machine.
* (Kiingereza) Historical Armenian presence in Diyarbakir Province
* Tourism information is available in English at the Southeastern Anatolian Promotion Project site. Ilihifadhiwa 21 Machi 2009 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Uturuki bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Mkoa wa Diyarbakır** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Uzuri

Anga katika Atacama Desert. Uzuri wa uasilia umekuwa mara nyingi kichocheo cha usanii wa binadamu.

Pambo la maua, Jin Dynasty (1115–1234 BK), Shanghai, China.
Dirisha la rangi katika kanisa la Notre Dame de Paris, Ufaransa. Katika sanaa ya Kigothi, nuru ilitazamwa ufunuo wa kwanza wa Mungu.
Kuba la Kanisa kuu la Florence. Kuanzia tapo la Renaissance huko Ulaya, ulinganifu na uwiano wa vipimo vilitazamwa vya msingi katika suala la uzuri.
**Uzuri** ni sifa ya nafsi, mnyama, mahali, tendo, wazo, neno, tungo, sauti, picha au kitu chochote kinachopendeza.

Kimsingi, kwa wanaomuamini Mungu, ni sifa yake ambayo inajumlisha zile za umoja, ukweli na wema, na kujitokeza katika utakatifu wa watu wake.

Kwa namna mbalimbali uzuri unachunguzwa na falsafa, sosholojia, saikolojia n.k. na kulengwa na binadamu tangu zamani za kale, hasa kwa njia ya sanaa za aina mbalimbali. Tangu mtu yupo, hawezi kuridhika na mahitaji ya mwili tu.

Pengine uzuri unategemea utamaduni, lakini mara nyingi unapendeza watu wote.

Mang'amuzi ya "uzuri" mara nyingi yanatokana na utambuzi wa ulinganifu na uasilia, unaomfanya mtu ajisikie salama na kuridhika.

Hata hivyo, kwa kuwa mara kadhaa ni mang'amuzi ya binafsi, mithali ya Kiingereza inasema, "beauty is in the eye of the beholder" ("uzuri umo jichoni mwa mtazamaji")hata pengine ni suala la urithi.

## Tanbihi

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Uzuri BBC Radio 4's In Our Time programme on Beauty (requires RealAudio)
* *Dictionary of the History of Ideas*: Ilihifadhiwa 5 Machi 2005 kwenye Wayback Machine. Theories of Beauty to the Mid-Nineteenth Century
* beautycheck.de/english Ilihifadhiwa 13 Mei 2008 kwenye Wayback Machine. Regensburg University – Characteristics of beautiful faces
* Eli Siegel's "Is Beauty the Making One of Opposites?"