Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bahari ya Mediterania

Bahari ya Mediteranea jinsi inavyoonekana kutoka chombo cha angani
Ramani ya Bahari ya Mediteranea
**Bahari ya Mediterania** (pia: **Bahari ya Kati**) ni bahari ya pembeni ya Atlantiki kati ya mabara ya Afrika, Ulaya na Asia ya Magharibi. Eneo lake ni takriban milioni 2,5 km². Kina chake kirefu ni 5,267 m. Ina kanda ya hali ya hewa ya pekee pamoja na mimea na wanyama.

Neno "Mediteranea" limetokana na lugha ya Kilatini likiunganisha maneno ya "medium" (inamaanisha "kati ya, katikati") na "terra" (inamaanisha "bara"). Kwa hiyo neno lenyewe linamaanisha "Bahari katikati ya bara".

Katika lugha ya Biblia Kiebrania iliitwa "Bahari ya Magharibi" au "Bahari Kuu"; Waroma wa Kale waliotwala nchi zote zinazopakana na Bahari ya Mediteranea waliita "mare nostrum" yaani "bahari yetu". Waarabu na Waturuki wanaiita "Bahari Nyeupe" (kwa Kituruki: Akdeniz; kwa Kiarabu: البحر الأبيض al-baHr-al-abyaD)

## Jiografia

Bahari ya Mediteranea ni bahari, si ziwa, kwa sababu imeunganishwa na Atlantiki kwa njia ya mlango wa bahari wa Gibraltar.

Ina bahari za pembeni zake ambazo ni pamoja na Bahari Nyeusi, Bahari ya Aegean, Bahari ya Tyrrheni na mengine. Bahari Nyeusi inaunganishwa kwa njia ya mlangobahari wa Dardaneli, Bahari ya Marmara na mlangobahari wa Bosporus.

Tangu mwaka 1869 kuna pia njia ya maji kati ya Mediteranea na Bahari ya Shamu ambayo ni Mfereji wa Suez.

Kuna visiwa vingi sana hasa kati ya Ugiriki na Uturuki. Visiwa vikubwa ni Korsika, Sardinia, Sisilia, Kreta, Rhodos na Kibros.

## Nchi zinazopakana

Leo hii kuna nchi au madola 22 zinazopakana na Bahari ya Mediteraneo:

* Afrika:

Misri, Libya, Tunisia, Algeria na Moroko
* Asia:

Uturuki, Syria, Lebanon, Israeli, Kibros (Cyprus, kisiwa), Palestina (Gaza) na Misri
* Ulaya:

Hispania, Ufaransa, Monako, Italia, Malta (funguvisiwa), Slovenia, Kroatia, Bosnia - Herzegovina, Montenegro, Albania, Ugiriki, Uturuki
## Viungo vya nje
# Mkoa wa Kagoshima

Kirishima, Hiruko Jinja
Mahali pa Kagoshima katika Japani
**Kagoshima** (鹿児島県) ni mkoa wa Japani. Mji mkuu ni Kagoshima (鹿児島市).

## Tazama pia

* Mikoa ya Japani

## Viungo vya nje

* Tovuti rasmi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Japani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Mkoa wa Kagoshima** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Mfereji wa Suez

Manowari ikipita katika Mfereji wa Taabah Rafah Straights.
Mfereji wa Suez kutoka angani kati ya Mediteranea (juu) na Bahari ya Shamu (chini).
**Mfereji wa Suez** (kwa Kiarabu: قناة السويس, *qanā as-suways*) ni mfereji mkubwa nchini Misri.

## Mahali pake

Unaunganisha Bahari ya Mediteranea na Bahari ya Shamu, hivyo na Bahari Hindi pia.

Mfereji uko upande wa magharibi wa rasi ya Sinai. Urefu wake ni km 163 na upana ni kuanzia mita 300.

Unaanza mjini Port Said (*Būr Sa'īd*) upande wa Mediteranea na kuishia mjini Suez (*al-Suways*) upande wa Bahari ya Shamu.

## Historia

Ulijengwa na kampuni ya Kifaransa kati ya miaka 1859 na 1869.

Kuna mifereji mbalimbali iliyotangulia huko kuanzia karne ya 14 KK hadi wakati wa Waarabu katika karne ya 8 BK. Lakini yote haikudumu kwa sababu ya matatizo ya kuondoa mchanga mara kwa mara kwa mitambo iliyopatikana zamani. Tena katika mifereji ya zamani ilikuwa serikali ya Misri tu iliyotaka kurahisisha usafiri na ubebaji wa mizigo.

Tangu kupatikana kwa meli za kisasa idadi ya meli kati ya Ulaya na Asia iliongezeka sana katika karne ya 19. Zote zilipaswa kuzunguka Afrika yote au kuondoa mizigo na abiria upande wa Mediteranea na kuwasafirisha hadi Suez. Hivyo ilikuwa jitihada ya kimataifa yaliyoleta mfereji wa kisasa.

Meli ya kwanza ilipitia mfereji mpya tarehe 17 Februari 1867. Mtunzi wa muziki Giuseppe Verdi aliandika opera yake Aida hasa kwa nafasi hiyo.

## Umuhimu wa mfereji wa Suez

Njia za usafiri baharini kabla na baada ya kupatikana kwa Mfereji wa Suez
Mfereji wa Suez unafupisha umbali wa safari ya meli kati ya Ulaya na Asia kwa kilomita 8,000 hivi; kwa mfano safari baina ya Rotterdam (bandari kubwa ya Ulaya) na Dubai ni takriban kilomita 20,900 na siku 24 kwa njia ya kuzunguka Afrika; kupitia Mfereji wa Suez ni kilomita 12,000 na siku 12 pekee.
Mfereji umeharakisha na kurahisisha usafiri kati ya Ulaya, Asia na Afrika ya Mashariki. Zipatao meli 15,000 zinapita kwenye mfereji kila mwaka.

Mafanikio ya mfereji wa Suez yalihamasisha mianzo ya Mfereji wa Panama.

## Kutaifishwa kwa mfereji 1956

Mfereji ulikuwa mali ya Compagnie universelle du canal maritime de Suez au kampuni ya mfereji wa Suez na hisa zake zilikuwa mikononi mwa serikali za Ufaransa na Uingereza.

Mwaka 1956 serikali ya Misri chini ya rais Gamal Abdel Nasser ilitaifisha mfereji na tendo hilo likasababisha vita ya Suez ya 1956 ambako Uingereza, Ufaransa na Israeli zililazimishwa na mataifa makubwa kujiondoa katika Misri baada ya uvamizi wao.
# Bahari ya Shamu

Eneo la Bahari ya Shamu ("Red Sea")
**Bahari ya Shamu** (kwa Kiingereza *Red Sea*; kwa Kiarabu البحر الأحمر *Baḥr al-Aḥmar, al-Baḥru l-’Aḥmar*; kwa Kiebrania ים סוף *Yam Suf*; kwa Kitigrinya ቀይሕ ባሕሪ *QeyH baHri*) ni ghuba kubwa ya Bahari ya Hindi. Jina la kihistoria katika lugha ya Kigiriki lilikuwa Bahari ya Eritrea (ερυθρά θάλασσα, *erythrá thálassa*).

Kaskazini kuna rasi ya Sinai pamoja ghuba ndogo za Aqaba na Suez; pia kwa sasa imeunganika na Mediteranea kwa njia ya Mfereji wa Suez. Kusini Bahari ya Shamu imeunganika na Bahari Hindi kwa njia ya mlango wa bahari wa Bab el Mandeb.

Ghuba yote ina urefu wa takriban kilomita 2000; upana wake ni kati ya km 300 na 20 tu kwenye Bab el Mandeb. Eneo lake ni km² 450,000.

Vilindi vyake vinaelekea hadi mita 2500 chini ya uwiano wa bahari. Vilindi hivyo ni sehemu ya Bonde la Ufa.

Halijoto ya maji ni kati ya 21-25 °C.

## Nchi za kando

Nchi zinazopakana na Bahari ya Shamu ni:

* Upande wa Kaskazini:
	+ Misri
	+ Israeli
	+ Yordani
* Upande wa Magharibi:
	+ Misri
	+ Sudan
* Upande wa Mashariki:
	+ Saudia
	+ Yemen
* Upande wa Kusini:
	+ Eritrea
	+ Jibuti
	+ Somalia