# Bahari

Bahari na visiwa.
**Bahari** ni eneo kubwa lenye maji ya chumvi. Katika Kiswahili cha kila siku neno hili hutumiwa pia kwa kutaja magimba madogo zaidi ya maji kama vile ziwa. Kwa maana ya kijiografia bahari hasa ni bahari kuu ya dunia (kwa Kiingereza *ocean*) yaani maeneo makubwa ya maji ya chumvi ambayo ni kama gimba moja. Bahari kuu inafunika asilimia 71 za uso wa dunia.

Katika matumizi ya kawaida, neno "bahari" humaanisha pia eneo la pekee ambalo ni sehemu ya bahari kuu inayogawiwa na mabara katika pande tatu kubwa:

* Bahari ya Pasifiki,
* Bahari ya Atlantiki na
* Bahari Hindi.

Wataalamu mara nyingi huhesabu maeneo karibu na ncha ya kaskazini na ncha ya kusini ya dunia kama bahari kubwa ya nne na ya tano yaani

* Bahari ya Aktika na
* Bahari ya Antaktika.

Tena neno "bahari" linatumika pia kwa maeneo ambayo ni bahari za pembeni za bahari tatu kubwa kama vile Mediteranea, Baltiki.

Bahari ni muhimu sana kwa ajili ya maisha na hali ya hewa duniani. Bahari zinashika asilimia 96.5 za maji yote ya dunia. Maji ya bahari yana takriban asilimia 3.5 za chumvi ndani yake. Kiwango hiki hutofautiana kidogo katika sehemu mbalimbali: kutokana na uvukizaji mkubwa penye joto kwa matumizi ya binadamu hata kwa matumizi ya mimea na wanyama wa nchi kavu haifai. Lakini bahari pia ni chanzo cha mvua kwa sababu mawingu hutokea hasa juu ya bahari. Katika mwendo wa uvukizaji, chumvi inabaki na mvuke unapaa bila chumvi ndani yake kuwa mawingu na kurudi katika mwendo wa usimbishaji. Usimbishaji unaleta maji yanayojaza mito na maziwa hata akiba za maji chini ya ardhi.

Tangu zamani bahari ni njia kuu za mawasiliano ya kimataifa. Hadi leo asilimia 92 ya mizigo yote hubebwa kwa meli baharini kati ya bandari.

## Sehemu za Bahari

Bahari imegawanyika katika sehemu kadhaa:

* Ufukoni (Littoral zone) - Sehemu ya karibu na pwani ambako maji ni ya kina kifupi. Hapa ndipo mawimbi na mikondo huathiri sana mazingira.
* Bahari ya pembeni (Marginal sea) - Sehemu ya bahari iliyozungukwa na visiwa au rasi lakini bado imefunguliwa kwa bahari kuu. Mifano ni Bahari ya Kiarabu na Bahari ya China Kusini.
* Ghuba (Gulf/Bay) - Sehemu ya bahari iliyoingia ndani ya bara, kwa mfano Ghuba ya Mexico.
* Mlangobahari (Strait) - Mkondo mwembamba wa maji unaounganisha bahari mbili kubwa.

## Umuhimu wa Bahari

Bahari ina umuhimu mkubwa kwa binadamu katika nyanja mbalimbali:

* Uchukuzi na biashara: Tangu zamani, bahari zimetumika kama njia kuu za biashara kati ya mabara. Hadi leo, takriban asilimia 90 ya biashara ya kimataifa inafanywa kwa meli baharini. Bandari kubwa duniani kama Rotterdam, Shanghai, na Singapore hushughulikia mamia ya maelfu ya meli kila mwaka.
* Chakula: Bahari hutoa takriban asilimia 20 ya protini ya wanyama inayoliwa na binadamu duniani. Uvuvi wa samaki, kamba, na wanyama wengine wa baharini ni chanzo cha riziki kwa mamilioni ya watu, hasa katika nchi zinazozunguka bahari.
* Nishati na madini: Katika sakafu ya bahari kuna rasilimali nyingi za madini na nishati. Mafuta ya petroliamu na gesi asilia huchimbwa kutoka chini ya bahari katika maeneo mbalimbali duniani.
* Utalii na burudani: Fukwe za bahari huvutia watalii wengi kila mwaka. Shughuli kama kuogelea, kupiga mbizi, kuteleza kwa maji, na kutazama wanyama wa baharini (kama pomboo na nyangumi) hutoa ajira kwa watu wengi na kuchangia uchumi wa nchi nyingi.

## Tishio kwa Bahari

Licha ya umuhimu wake, bahari inakabiliwa na vitisho vikubwa kutokana na shughuli za binadamu:

* Uchafuzi wa plastiki - Zaidi ya tani milioni 8 za plastiki huingia baharini kila mwaka. Plastiki hizi hudhuru wanyama wa baharini wanaozimeza kwa makosa au kunaswa ndani yake.
* Uchafuzi wa kemikali - Kemikali kutoka viwandani na kilimo huingia baharini kupitia mito, na hivyo kusababisha ukanda wa mauti (dead zones) ambapo hakuna uhai.
* Uvunaji wa samaki kupita kiasi - Uvuvi wa haramu na usio na mpango unasababisha idadi ya samaki kupungua kwa hatari.
* Mabadiliko ya tabianchi - Kupanda kwa joto la dunia kunasababisha bahari kupanda (kutokana na kuyeyuka kwa barafu) na kuongeza asidi ya bahari (ocean acidification) inayoharibu matumbawe na viumbe wenye makombora.

## Athari za Mabadiliko ya Tabianchi kwa Bahari

Mabadiliko ya tabianchi yanayoletwa na shughuli za binadamu yanayoathiri bahari kwa njia nyingi. Tangu Mapinduzi ya Viwanda, bahari imefyonza karibu asilimia 90 ya joto la ziada linalosababishwa na gesi chafuzi.

* Kupanda kwa Joto la Bahari: Joto la bahari limekuwa likiongezeka kwa kasi. Kiwango cha ongezeko la joto bahari kimiongezeka mara mbili tangu mwaka 1993 ikilinganishwa na miaka 25 iliyopita. Bahari ya Atlantiki na Bahari Hindi zimeathirika zaidi.
* Kupanda kwa Kiwango cha Bahari: Kupanda kwa joto la dunia kunasababisha barafu kuyeyuka katika ncha za Aktiki na Antaktika. Hii inachangia kupanda kwa kina cha bahari ambako kunatishia maisha ya zaidi ya watu milioni 680 wanaoishi katika maeneo ya chini ya mita 10 juu ya usawa wa bahari. Barafu ya Mlima Kilimanjaro, Andes na Himalaya nayo inapotea kwa kasi.
* Kuongezeka kwa Asidi Baharini: Bahari imefyonza karibu theluthi moja ya kaboni dioksidi inayotolewa na binadamu. Hii imesababisha kuongezeka kwa asidi ya bahari kwa asilimia 30 katika karnee mbili zilizopita. Asidi hii inawadhuru viumbe wenye makombora kama matumbawe, kome, na plankton ambao ni msingi wa mnyororo wa chakula baharini.

## Uchafuzi wa Bahari

Shughuli za binadamu zinasababisha uchafuzi mkubwa wa bahari. Takriban asilimia 66 ya mazingira ya bahari yameathirika na shughuli za binadamu.

## Tazama zaidi

* Mikondo ya bahari

## Viungo vya nje

* National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) - Taasisi ya Marekani inayosimamia bahari
* Ocean Explorer - Utafiti wa bahari kutoka NOAA

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Bahari** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

Simple English Wiktionary
Wikamusi ya Kiswahili ina maelezo na tafsiri ya maana ya neno:
bahari