Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mlima Sar

Milima ya Šar
**Šar** ni safu ya milima ya Balkani (Ulaya), kati ya nchi za Serbia, Albania na Jamhuri ya Masedonia Kaskazini.

Urefu wake ni mita 2,747 juu ya usawa wa bahari.

## Tazama pia

* Orodha ya milima
* Orodha ya milima ya Ulaya

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Mlima Sar** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 10 Agosti

Tarehe **10 Agosti** ni siku ya 222 ya mwaka (ya 223 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 143.

## Matukio

## Waliozaliwa

* 1874 - Herbert Hoover, Rais wa Marekani (1929-1933)
* 1902 - Arne Tiselius, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1948
* 1913 - Wolfgang Paul, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1989
* 1984 - Richard Petrus, Mtanzania aliyeshinda katika *Big Brother Afrika* 2007

## Waliofariki

* 258 - Mtakatifu Laurenti wa Roma, shemasi mfiadini
* 1961 - Julia Peterkin, mwandishi kutoka Marekani

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha sikukuu ya mtakatifu Laurenti, lakini pia kumbukumbu za watakatifu Wafiadini wa Aleksandria, Blani n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day Ilihifadhiwa 7 Aprili 2008 kwenye Wayback Machine.
* On This Day in Canada Archived 2012-12-09 at Archive.today

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **10 Agosti** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 31 Desemba

Tarehe **31 Desemba** ni siku ya 365 ya mwaka (ya 365 katika miaka mirefu). Daima ni ya mwisho.

## Matukio

* 1695: Kodi ya madirisha inaanzishwa Uingereza; wenye nyumba wengi wanafunga madirisha kwa matofali ili kuepukana na kodi hiyo
* 1999 - Eneo la mfereji wa Panama linarudishwa kwa serikali ya Panama kutoka kwa utawala wa Marekani

## Waliozaliwa

* 1378 - Papa Callixtus III
* 1491 - Jacques Cartier, mpelelezi wa Amerika ya Kaskazini kutoka Ufaransa
* 1572 - Go-Yozei, mfalme mkuu wa Japani (1586-1611)
* 1869 - Henri Matisse, mchoraji kutoka Ufaransa
* 1934 - Chedieli Yohane Mgonja, mwanasiasa wa Tanzania
* 1937 - Avram Hershko, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 2004
* 1948 - Donna Summer
* 1958 - Defao, mwanamuziki kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
* 1968 - Junot Díaz, mwandishi kutoka Marekani
* 1977 - Psy, mwimbaji kutoka Korea Kusini

## Waliofariki

* 335 - Mtakatifu Papa Silvester I
* 878 - Seiwa, mfalme mkuu wa Japani (858-876)
* 1864 - George Mifflin Dallas, Kaimu Rais wa Marekani (1845-1849)
* 2009 - Rashidi Kawawa, waziri mkuu wa Tanzania
* 2022 - Papa Benedikto XVI, Papa wa Kanisa Katoliki miaka 2005 - 2013

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Papa Silvester I, Donata, Paulina na wenzao, Kolomba wa Sens, Zotiko wa Konstantinopoli, Melania Kijana na Piniani, Barbasiani wa Ravenna, Mario wa Lausanne, Yohane Fransisko Regis, Katerina Labouré n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **31 Desemba** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Ufalme wa Bizanti

Mabadiliko ya eneo la Bizanti au Roma ya Mashariki
**Ufalme wa Bizanti** (kwa Kigiriki: Βυζαντινή Αυτοκρατορία) ni neno linalotumika kutaja Dola la Roma lilivyoendelea mashariki mwa eneo la kandokando ya bahari ya Mediteranea katika Zama za Kati, ukiwa na makao yake makuu kwenye mji wa Konstantinopoli (ulioitwa pia Bizanti) na kutumia lugha ya Kigiriki.

Katika baadhi ya maana, hasa baada ya kuanguka kwa Dola la Roma Magharibi na mjini Roma penyewe, hujulikana pia kama **Dola la Roma Mashariki**.

Wabizanti wenyewe walijiona ni bado Dola la Roma likiendelea tu. Watawala walitumia cheo cha "Kaisari" kama awali.

Hata hivyo, kwa wakati mwingi wa historia yake, ulifahamika na wenzao wa Ulaya magharibi kama “Ufalme wa Wagiriki” au “Ufalme wa Konstantinopoli” au "Rhômania".

Lakini majirani wa mashariki kama Waarabu waliendela kuwaita "Waroma" (kwa Kiarabu روم *rum*).

Bizanti ilipata mapigo mawili makubwa katika historia yake:

* Uvamizi wa Waarabu Waislamu kuanzia mwaka 636 uliosababisha kupotea kwa majimbo ya Afrika ya Kaskazini, Misri na Shamu
* Uvamizi wa jeshi la Wakristo la Vita vya msalaba walioteka mji wa Konstantinopoli mwaka 1204. Shambulio hili lilisababisha nguvu za ufalme kufifia kabisa. Hata baada ya watawala wa Bizanti kurudi Konstantinopoli walikosa nguvu ya kujihami dhidi ya Waturuki Waosmani. Hatimaye hao waliteka Konstantinopoli mwaka 1453 na kumaliza kabisa Bizanti uliokuwa umetunza urithi wa Roma ya Kale hadi wakati ule.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Ufalme wa Bizanti** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 25 Juni

Tarehe **25 Juni** ni siku ya 176 ya mwaka (ya 177 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 189.

## Matukio

## Waliozaliwa

* 1852 - Antoni Gaudi, msanifu majengo wa Hispania
* 1864 - Walther Nernst, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1920
* 1907 - Johannes Hans Daniel Jensen, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1963
* 1911 - William Stein, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1972
* 1913 - Aime Cesaire, mwandishi kutoka Martinique

## Waliofariki

* 1995 - Ernest Walton, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1951
* 2009
	+ Farrah Fawcett
	+ Michael Jackson, mwimbaji kutoka Marekani

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Masimo wa Torino, Prospa wa Akwitania, Prospa wa Reggio, Tigre, Moluag, Eurosia wa Jaca, Adalberto wa Egmond, Solomoni wa Bretagne, Wiliamu wa Vercelli, Dominiko Henares, Fransisko Do Minh Chieu n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **25 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 22 Juni

Tarehe **22 Juni** ni siku ya 173 ya mwaka (ya 174 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 192.

## Matukio

## Waliozaliwa

* 1887 - Julian Huxley, mwanabiolojia, na mkurugenzi wa kwanza wa UNESCO
* 1939 - Ada Yonath, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 2009
* 1965 - Uwe Boll, mtayarishaji wa filamu kutoka Ujerumani

## Waliofariki

* 431 - Mtakatifu Paulino wa Nola
* 1276 - Mwenye heri Papa Inosenti V
* 1535 - Mtakatifu John Fisher, askofu Mkatoliki na mfiadini kutoka Uingereza
* 1962 - Shaaban Robert, mshairi wa Tanzania
* 1990 - Ilya Frank, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1958

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Paulino wa Nola, Yohane Fisher, Thomas More, Flavi Klementi, Albano wa Uingereza, Julius na Aroni, Eusebi wa Samosata, Niseta wa Remesiana n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **22 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Keir Starmer

Picha rasmi ya kiserikali ya Sir Keir Starmer.
**Sir Keir Rodney Starmer** (amezaliwa 2 Septemba 1962) ni mwanasiasa na wakili wa Uingereza ambaye amehudumu kama Waziri Mkuu wa Uingereza tangu 5 Julai 2024, na amekuwa kiongozi wa 19 wa Chama cha Labour tangu mwaka 2020. Pia aliwahi kuwa Kiongozi wa Upinzani kutoka 2020 hadi 2024. Tangu mwaka 2015, amekuwa Mbunge wa Holborn na St Pancras, jimbo la ndani ya London. Starmer amechaguliwa tena kama Mbunge wa jimbo hilo katika uchaguzi mkuu wa 2017 na wa 2019.

## Kiongozi wa Labour

Mnamo Januari 2020, Starmer alitangaza kugombea nafasi ya Kiongozi wa Chama cha Labour katika uchaguzi wa 2020. Mnamo 4 Aprili 2020, Starmer alichaguliwa kuwa kiongozi wa Chama cha Labour, na kwa kuwa Labour ilikuwa na idadi ya pili ya viti katika Bunge la Commons, alifanywa kuwa Kiongozi wa Upinzani. Alishinda uongozi wa Chama cha Labour katika raundi ya kwanza ya upigaji kura kwa kutumia mbinu ya kura inayoweza kuhamishwa. Starmer alipata kura 275,780 (56.2%). Alipata asilimia 53.13% ya kura za wanachama wa vyama washirika, asilimia 56.07% ya kura za wanachama wa Chama cha Labour, na asilimia 78.64% ya kura za wafuasi waliosajiliwa.

## Maisha binafsi

Starmer ni haamini uwepo wa Mungu, lakini amesema kuwa anaamini katika imani na nguvu yake ya kuwaleta watu pamoja. Mke wake, Victoria Alexander, ni Myahudi, na watoto wao wawili wanalelewa katika imani hiyo.

## Marejeo

## Viungo vya Nje

* Keir Starmer on Twitter
* Official website
* CPS Archived 14 Desemba 2017 at the Wayback Machine
# 21 Juni

Tarehe **21 Juni** ni siku ya 172 ya mwaka (ya 173 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 193.

## Matukio

## Waliozaliwa

* 1002 - Mtakatifu Papa Leo IX
* 1774 - Daniel Tompkins, Kaimu Rais wa Marekani
* 1905 - Jean-Paul Sartre, mwanafalsafa, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka wa 1964
* 1942 - Henry S. Taylor, mshairi kutoka Marekani
* 1945 - Aloysius Balina, askofu wa Kanisa Katoliki nchini Tanzania
* 1953 - Benazir Bhutto, mwanamke wa kwanza kuwa waziri mkuu nchini Pakistan
* 1973 - Juliette Lewis, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 1979 - Chris Pratt, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani

## Waliofariki

* 1527 - Niccolo Machiavelli, mwanafalsafa na mwanasiasa kutoka Italia
* 1591 - Mtakatifu Alois Gonzaga, mtawa wa Shirika la Yesu kutoka Italia
* 1908 - Nikolai Rimsky-Korsakov, mtunzi wa muziki kutoka Urusi
* 1914 - Bertha von Suttner, mwandishi Mwaustria, na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 1905
* 1957 - Johannes Stark, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1919
* 1992 - Joan Fuster, mwandishi wa Kikatalunya kutoka Hispania

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Alois Gonzaga, Meveni, Leufridi, Yohane Rigby, Yosefu Isabel Flores n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **21 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Belgrad

Bendera ya Belgrad
**Belgrad** (Kiserbia: **Београд** - *beograd "mji mweupe"*) ni mji mkuu wa Serbia. Iko kando la mto Danube mahali ambako mto Sava unapoishia humo. Ni pia mji mkubwa wa nchi mwenye wakazi 1,710,000 (mwaka 2002).

## Historia

Mji umejulikana tangu zamani za Dola la Roma kwa jina Singidun ulipokuwa mji wa kikelti. Waroma walijenga mji wa kiroma palepale kwa jina la Singidunum. Tangu kufika kwa Waslavoni mji ulipata jina "mji mweupe" au "boma nyeupe" kwa lugha mbalimbali.

Belgraf ilitawaliwa na nchi mbalimbali kama vile Bulgaria, Bizanti na Hungaria. Serbia ilianza kuenea hadi shemu hizi tangu karne ya 13. Mwaka 1403 ilitangazwa na Stefan Lazarević (1389-1427) kuwwa mji mkuu wa Serbia ambayo wakati ule ilisukumwa kaskazini kutokana na mashambulio ya Waosmani.

Tangu mwaka 1521 Belgrad ilivamiwa na Waturuki walioendelea kuitawala hadi karne ya 19 hata kama mju ulikuwa mahali pa mapigano mengi kati ya Uturuki na Austria ikatwaliwa na kupotelewa na Austria mara tatu katika karne zile.

1817 ilikuwa mji mkuu wa Utemi ya Serbia iliyofufuka tena. Imebaki hivyo hadi leo. Wakati ambako Serbia ilikuwa sehemu ya Yugoslavia ilikuwa pia mji mkuu wa Yugoslavia.

## Picha za Belgrad

* Beogradyanka - nyumba ya kisasa
* Mt. Sava - kanisa orthodoksi kubwa duniani
* Nyumba ya Benki Kuu ya Serbia
* Bunge la Serbia
* Mji wa Kale
* Daraja la reli

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Belgrad** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Pistili

Maua ya *Hippeastrum* yakionesha stameni, staili na stigma.
Stigma pamoja na staili za ua *Hippeastrum*.
**Pistili** ni sehemu ya kike ya ua ambayo huwa na sehemu kuu tatu ambazo ni: stigma, staili pamoja na ovari ambazo ndani yake hupatikana chembekike za mmea.

Eneo hili la ua ndilo linalofanya kazi ya kupokea mbelewele kutoka katika sehmu ya kiume ya mmea ambayo ni chavulio ambazo hupokewa katika stigma. Staili hutumika katika kusafirishia mbelewele hizo ili kuzifikisha katika ovari ambamo utungishaji hutokea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Pistili** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kitagalog

**Kitagalog** ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Watagalog. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitagalog iko katika kundi la Kifilipino.

Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kitagalog nchini Ufilipino imehesabiwa kuwa watu milioni 22.5. Pia, kuna wasemaji 1,600,000 nchini Marekani (2013), walau 500,000 Saudia, 384,000 nchini Kanada (2011) n.k.

## Viungo vya nje

* lugha ya Kitagalog kwenye Multitree
* makala za OLAC kuhusu Kitagalog
* lugha ya Kitagalog katika Glottolog
* lugha ya Kitagalog kwenye Ethnologue

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kitagalog** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Bangkok

|  |
| --- |
| Jiji la Bangkok |
| Nchi | Uthai |

Hekalu ya Wat Phra Kaew mjini Bangkok
**Bangkok** ni mji mkuu na pia mji mkubwa wa Uthai katika Asia Kusini-Magharibi. Kuna wakazi milioni saba walioandikishwa lakini imekadiriwa ya kwamba jumla ya wakazi inafikia hadi milioni 14-15.

Mji uko kwa 13°45′N 100°31′E kando la mto Chao Phraya karibu na mdomo wake katika Ghuba la Uthai.

Mji ulianzishwa kama bandari kwa ajili ya mji mkuu wa kale Ayutthaya. Mfalme Rama I aliyeanzisha utawala wa familia ya kifalme ya Chakkri alijenga jumba lake hapo mtoni na kuanzisha mji mkuu mahala pa leo.

Kuna mahekalu 400 ya Ubuddha mjini hasa Wat Phra Kaew.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Bangkok** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Uwanja wa Kimataifa wa Yokohama

Uwanja wa Michezo wa Kimataifa wa Yokohama
 **Uwanja wa Kimataifa wa Yokohama**  ni uwanja wa mpira wa miguu nchini Japani. Ambao ulizinduliwa mnamo mwaka 1997 kwenye mji wa Yokohama, Kanagawa nchini Japani. Uwanja huu hutumiwa na timu ya Yokohama F. Marinos na una uwezo wa kuhifadhi mashabiki 72,370.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya michezo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu zaidi kuhusu **Uwanja wa Kimataifa wa Yokohama** kama historia yake, uenezi au kanuni zake? Labda unaona katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine habari zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Falme Tatu za Korea

Ramani ya Falme Tatu za Korea,
mwishoni mwa karne ya 5
**Falme Tatu za Korea** ilikuwa Goguryeo, Baekje na Silla.

Falme hizi tatu awali ilikuwa Peninsula ya Korea na Manchuria. Ilikuwa kati ya karne ya kwanza KK na ya saba BK pia walikuwepo. Pia kulikuwa na falme na makabila madogomadogo nchini. Miungoni mwa falme hizo ndogo ni pamoja na Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, na mengine mengi tu.

Kipindi cha falme tatu kiliisha mnamo 668 pale Silla ilipoishinda falme nyingine mbili. Imeipiga Goguryeo baada ya Baekje. Baada ya hili, pia kulikuwa na kipindi cha Muungano wa Silla.

Maandishi mawili ya kisasa yameandikwa jina la falme tatu. Mjina hayo ni *Samguk Sagi* na *Samguk Yusa.* Jina la "Samguk" linamanisha "Falme Tatu". Kwa Kihangul, falme tatu zinaitwa 삼국. Kwa Kihanja, falme tatu zinaitwa 三國.

## Mwisho wa Kipindi cha Falme Tatu za Korea

Muungano wa Uchina chini ya Nasaba ya Tang, Silla ikaitwa Goguryeo mnamo 668, baada ya kuitwaa Gaya mnamo 562 na Baekje mnamo 660, hivyo wakaanza kuelekea nchi za Kaskazini-Kusini na Silla ya Baadaye kwa upande wa kusini na Balhae kwa upande wa kaskazini.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Falme Tatu za Korea** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Zama za Shaba

Moja ya silaha za kawaida za shaba wakati wa Zama za Shaba.
 Zama za Shaba - Muséum de Toulouse, Ufaransa.
**Zama za Shaba** (kwa Kiingereza *bronze age*) kilikuwa kipindi cha historia ambacho watu walitengeneza vifaa vyao kwa kutumia metali ya shaba na baadaye bronzi yenye mchanganyiko wa metali mbili: vipande tisa vya shaba kwa kipande kimoja cha stani.

Malighafi nyingine, kama mbao na mawe, zilikuwa zikitumika pia kwa zana, lakini shaba ilikuwa nzuri zaidi kwa kukatia na kuchongea, na ilikuwa rahisi sana kuitengenezea umbo la kitu.

Zama hizo za Shaba hazikutokea wakati mmoja kila mahali, kwa sababu makundi tofauti ya watu walianza kutumia shaba kwa vipindi tofauti kabisa. Kwa mfano, Ulaya Magharibi Zama za Shaba ziliisha kunako miaka ya 2000 KK hadi 800 KK. Kumbe upande wa Mashariki ya Kati zilianza takriban miaka elfu moja nyuma.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Zama za Shaba** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Pasifiki

Bahari ya Pasifiki katika dunia.
**Pasifiki** ndiyo bahari kubwa na yenye kina kirefu zaidi duniani, ikiwa na takribani kilomita za mraba milioni 165.25 (sawa na maili za mraba milioni 63.8), ambayo ni karibu theluthi moja ya uso wa dunia. Bahari hii inaenea kutoka Bahari ya Aktiki upande wa kaskazini hadi Bahari ya Kusini, na inapakana na Asia na Australia upande wa magharibi, na Amerika upande wa mashariki. Inajumuisha baadhi ya mifereji yenye kina kirefu zaidi duniani, ikiwemo Mfereji wa Mariana ambao una kina cha takriban mita 10,994 (futi 36,070). Pia ina maelfu ya visiwa, vingi kati yake vikiwa sehemu ya mataifa ya Visiwa vya Pasifiki.

Bahari ya Pasifiki ina jukumu kubwa katika kudhibiti hali ya hewa duniani, mzunguko wa maji baharini, na mifumo ya hali ya hewa kama El Niño na La Niña, ambayo huathiri hali ya hewa duniani kote. Ni kitovu muhimu cha biashara ya kimataifa na inaunga mkono mfumo anuai wa viumbe baharini, ikiwemo miamba ya matumbawe na uvuvi unaowategemeza mamilioni ya watu. Hata hivyo, inakabiliwa na changamoto za kimazingira kama vile uchafuzi, uvuvi kupita kiasi, na athari za mabadiliko ya tabianchi, ikiwa ni pamoja na kuongezeka kwa kina cha bahari na kuongezeka kwa asidi baharini. Jitihada za uhifadhi na ushirikiano wa kimataifa ni muhimu ili kulinda afya ya bahari hii kubwa na muhimu.

Pasifiki ina kina cha wastani cha takriban mita 4,028, huku sehemu yake yenye kina kirefu zaidi katika Mfereji wa Mariana ikifikia takriban mita 11,034.

Bahari za pembeni za Pasifiki ziko hasa upande wa Asia na Australia. Miongoni mwa hizo ni Bahari ya Celebes, Bahari ya Kusini ya China, na Bahari ya Mashariki ya China.

Jina “Pasifiki” (kutoka neno la Kilatini lenye maana ya “yenye amani” au “tulivu”) lilitolewa na Wazungu wa kwanza waliovuka bahari hii mwaka 1520 BK kutoka Amerika ya Kusini hadi Ufilipino, baada ya kuikuta ikiwa tulivu.

Hata hivyo, Pasifiki inaweza kuwa na dhoruba kali sana. Ni eneo linalopatikana kwenye ukanda wenye matetemeko mengi ya ardhi, ambayo mara nyingi husababisha mawimbi makubwa ya tsunami yaliyowahi kuharibu miji na vijiji vya ufukweni.

Pasifiki inavyoonekana kutoka angani; Australia iko upande wa kushoto chini.
## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Orodha ya miji ya Korea Kusini

Jedwali ifuatayo inaorodhesha miji ya Korea Kusini:

| # | Mji | Wakazi |
| --- | --- | --- |
| 1 | Seoul | (Mji mkuu) 10,464,05 |
| 2 | Busan | 3,414,950 |
| 3 | Incheon | 2,775,645 |
| 4 | Daegu | 2,512,604 |
| 5 | Daejeon | 1,518,540 |
| 6 | Gwangju | 1,415,953 |
| 7 | Ulsan | 1,126,879 |
| 8 | Suwon | 1,086,904 |
| 9 | Changwon | 1,081,499 |
| 10 | Seongnam | 981,390 |
# Tsuneyasu Miyamoto

**Tsuneyasu Miyamoto** (宮本 恒靖; alizaliwa 7 Februari 1977) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Miyamoto alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 18 Juni 2000 dhidi ya Bolivia. Miyamoto alicheza Japani katika mechi 71, akifunga mabao 3.

## Takwimu

| Timu ya Taifa ya Japani |
| --- |
| Mwaka | Mechi | Magoli |
| 2000 | 2 | 0 |
| 2001 | 3 | 0 |
| 2002 | 11 | 0 |
| 2003 | 10 | 0 |
| 2004 | 19 | 2 |
| 2005 | 15 | 1 |
| 2006 | 11 | 0 |
| Jumla | 71 | 3 |

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mchezaji mpira fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Tsuneyasu Miyamoto** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Uwanja wa Michezo wa Saitama 2002

**Uwanja wa Michezo wa Saitama 2002**  ni uwanja wa mpira wa miguu nchini Japani. Ambao ulizinduliwa mnamo mwaka 2001 kwenye mji wa Saitama City, Saitama nchini Japani. Uwanja huu hutumiwa na timu ya Japan national football team, Urawa Red Diamonds na una uwezo wa kuhifadhi mashabiki 63,700.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya michezo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu zaidi kuhusu **Uwanja wa Michezo wa Saitama 2002** kama historia yake, uenezi au kanuni zake? Labda unaona katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine habari zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Asia ya Kusini-Mashariki

Mahali pa Asia ya Kusini-Mashariki duniani
Ramani ya Asia ya Mashariki
**Asia ya Kusini-Mashariki** ni kanda la bara la Asia lenye nchi zifuatazo:

* Brunei
* Myanmar (zamani Burma)
* Kambodia
* Timor ya Mashariki
* Indonesia
* Laos
* Malaysia
* Ufilipino
* Singapur
* Uthai (zamani Siam)
* Vietnam

Maeneo ya kibara -bila visiwa- yanajulikana pia kwa jina la Indochina.

## Tazama pia

* Asia ya Kati
* Asia ya Mashariki
* Asia ya Kusini
* Asia ya Magharibi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Asia ya Kusini-Mashariki** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |