Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 30 Juni

Tarehe **30 Juni** ni siku ya 181 ya mwaka (ya 182 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 184.

## Matukio

* 1960 - Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inapata uhuru kutoka Ubelgiji

## Waliozaliwa

* 1819 - William Wheeler, Kaimu Rais wa Marekani (1877-1881)
* 1926 - Paul Berg, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1980
* 1941 - Otto Sander, mwigizaji wa filamu kutoka Ujerumani
* 1951 - Stanley Clarke, mwanamuziki kutoka Marekani
* 1966 - Mike Tyson, mpiga ngumi kutoka Marekani

## Waliofariki

* 1912 - Mutsuhito (*Meiji*), Mfalme Mkuu wa Japani
* 1919 - Lord Rayleigh, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1904
* 2003 - Buddy Hackett, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Wafiadini wa kwanza wa Kanisa la Roma, Basilide wa Aleksandria, Marsiali wa Limoges, Betirani, Erentruda, Theobadi wa Provins, Ladislao wa Hungaria, Otto wa Bamberg, Adolfo wa Osnabruck, Visenti Yen Do, Raimundi Li Quanzhen, Petro Li Quanhui n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day
* Today in Canadian History Ilihifadhiwa 24 Machi 2021 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **30 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kamusi elezo

Encyclopedia Britannica ilikuwa kamusi elezo mashuhuri zaidi duniani hadi kuja kwa Wikipedia.
**Kamusi elezo** (pia: **ensaiklopidia** kutoka Kiingereza: *encyclopedia*) ni kitabu kinachokusudiwa kukusanya ujuzi wa binadamu kadiri iwezekanavyo kulingana na wingi wa kurasa zake.

Siku hizi, Wikipedia ni kamusi elezo kubwa zaidi duniani lakini si kitabu cha karatasi, ni mkusanyo wa habari kwa umbo dijitali katika intaneti. Zamani (kabla ya kuja kwa Wikipedia) Encyclopedia Britannica ilikuwa kati ya kamusi elezo kubwa zaidi iliyokuwa ikitolewa kama vitabu vilivyochapishwa.

## Historia

Katika historia yalikuwepo majaribio mbalimbali ya kukusanya ujuzi wote wa dunia. Mfano bora wa kale ni kamusi ya Yongle kutoka China iliyotungwa na wataalamu 2000 katika karne ya 14 na kuandikwa kwa mkono katika vitabu 1100.

Lakini kamusi elezo au ensaiklopedia zimekuwa na athari kubwa sana tangu Johannes Gutenberg na kupatikana kwa uchapaji wa vitabu ulioshusha kabisa bei ya vitabu kwa watu wengi.

Ensaiklopedia ya kwanza ya kisasa iliyokuwa na athira kubwa sana ilikuwa "Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers" iliyokusanywa na Denis Diderot pamoja na Jean Baptiste le Rond d’Alembert pamoja na waandishi zaidi ya 130 katika karne ya 18 huko Ufaransa. Kamusi elezo hii ikawa moja kati ya vyanzo vya harakati ya Zama za Mwangaza.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu kitabu fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kamusi elezo** kama Mwandishi wake, hadithi au matoleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kiserbokroatia

**Kiserbokroatia** (iliyoitwa pia **Kikroatoserbia**, halafu pia "Kiserbia au Kikroatia" na "Kikroatia au Kiserbia" - srpskohrvatski au српскохрватски au hrvatskosrpski au hrvatski ili srpski au srpski ili hrvatski) ilikuwa lugha rasmi ya Yugoslavia pamoja na Kislovenia na Kimasedonia.

Wakati wa Ufalme na baadaye Jamhuri ya Yugoslavia Kiserbia na Kikroatia zilitazamwa kama lahaja za lugha moja iliyoendelea kwa karne nyingi katika eneo lililogawiwa kisiasa. Taifa jipya ya Yugoslavia lilitaka kuunganisha lahaja za karibu za Wakroatia, Waserbia na Wabosnia. Huo ulikuwa mpango wa kuunda lugha sanifu ya kisasa na kujenga umoja wa kitaifa.

Kufuatana na tamaduni mbalimbali katika Yugoslavia lugha hiyo iliandikwa kwa alfabeti ya Kisirili upanda wa Mashariki katika eneo la Serbia na kwa alfabeti ya Kilatini upande wa Magharibi katika eneo la Kroatia.

Baada ya kusambaratika kwa Yugoslavia tangu mwaka 1991 maeneo yake yaliendelea kama nchi huru za pekee. Kila nchi kati ya Serbia, Kroatia, Bosnia-Herzegovina na hatimaye Montenegro ilianza kudai ya kwamba lugha ya watu wake ni lugha ya pekee. Neno na wazo la "Kiserbokroatia" lilifutwa kati ya wasemaji wa lugha baada ya kipindi cha uadui na vita ya wenyewe kwa wenyewe. Hata hivyo wataalamu wengi wanaiona bado kuwa lugha moja.

## Mifano ya tofauti kati ya lahaja hizo

| Français | Kikroatia | Kibosnia | Kiserbia |
| --- | --- | --- | --- |
| Comme les gaz d'échappement et la pollution atmosphérique dans la Jérusalem, il serait nécessaire de prendre des mesures pour assurer la sécurité! | Glede ispušnih plinova i zagađivanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebito poduzeti mjere sigurnosti! | U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! | У погледу издувних гасова и загађивања ваздуха у Јерусалиму, било би потребно предузети мере безбедности! |

## Viungo vya nje

* makala za OLAC kuhusu Kiserbokroatia
* lugha ya Kiserbokroatia katika Glottolog
*
# Slothi

| **Slothi** |
| --- |
|  Slothi koo-kahawia mwenye vidole vitatu *Bradypus variegatus* |
| **Uainishaji wa kisayansi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Himaya: | Animalia (Wanyama)  |
| Faila: | Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)  |
| Ngeli: | Mammalia (Wanyama wenye viwele)  |
| Nusungeli: | Eutheria  |
| Oda: | Pilosa (Walasisimizi na slothi)  |
| Nusuoda: | Folivora (Slothi) Delsuc *et al.*, 2001 |

 |
| Ngazi za chini |
| **Familia 2, jenasi 2, spishi 6: Bradypodidae (Slothi wenye vidole vitatu) Gray, 1821
	+ *Bradypus* Linnaeus, 1758
		- *B. pygmaeus* Anderson & Handley, 2001
		- *B. torquatus* Illiger, 1811
		- *B. tridactylus* Linnaeus, 1758
		- *B. variegatus* Schinz, 1825
* Choloepodidae (Slothi wenye vidole viwili) Ameghino, 1889
	+ *Choloepus* Illiger, 1811
		- *C. didactylus* (Linnaeus, 1758)
		- *C. hoffmanni* Peters, 1858
 |

**Slothi** (kutoka Kiing.: sloth) au **wavivu-miti** ni mamalia wa ukubwa wastani wa familia Choloepodidae (slothi wenye vidole viwili) na Bradypodidae (slothi wenye vidole vitatu) wanaoainishwa katika spishi sita. Ni wana wa oda Pilosa na kwa hivyo huwa uhusiano na armadilo na walasisimizi walio na kucha sawa na zile za slothi. Spishi zinazopo hadu sasa huishi mitini mwa misitu mizito ya Amerika ya Kati na ya Kusini, na hujulikana kwa kusonga polepole, kwa hivyo walipewa jina la slothi ambalo kwa Kiingereza lina maana ya "mvivu", au kwa Kiswahili mvivu-miti.

## Taksonomia na majina

Nusuoda ya kitaksonomia ya slothi ni **Folivora**, wakati mwingine inaitwa **Phyllophaga**. Majina mawili yanamaanisha "mla-majani"; kutoka Kilatini na Kigiriki. Majina ya wanyama hawa yanayotumiwa na makabila ya Ekwado ni *ritto*, *rit* na *ridette*, ambayo humaanisha "kulala", "kula" na "mchafu" kutoka kabila ya Watagaeri wa Huaorani.

### Spishi

* *Bradypus pygmaeus*, Slothi Mdogo (Pygmy three-toed sloth)
* *Bradypus torquatus*, Slothi Manyoya-marefu (Maned three-toed sloth)
* *Bradypus tridactylus*, Slothi Koo-jeupe (Pale-throated three-toed sloth)
* *Bradypus variegatus*, Slothi Koo-kahawia (Brown-throated three-toed sloth)
* *Choloepus didactylus*, Slothi Kusi (Southern two-toed sloth)
* *Choloepus hoffmanni*, Slothi Kaskazi (Northern two-toed sloth)

## Ekolojia

Slothi wanaainishwa kama wala-majani kwa sababu hula maua na majani kwa kawaida. Slothi wengine wenye vidole viwili hula wadudu, watambaazi wadogo na ndege. Majani wanayoyakula hayawatolei nishati nyingi, kwa hivyo, slothi wana utumbo mkubwa.
Slothi hawawezi kuishi nje ya misitu ya mvua ya kitropiki ya Amerika ya Kusini na ya Kati, katika mazingira hayo slothi ni viumbe wanaoishi vizuri.

## Picha

* Slothi mdogo
* Slothi manyoya-marefu
* Slothi koo-jeupe
* Slothi kusi
* Slothi kaskazi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu **"Slothi"** inatumia neno (au maneno) ambalo si kawaida na matumizi yake ni jaribio la kutafsiri neno (au maneno) la asili **sloth** kutoka lugha ya Kiingereza. Neno (au maneno) la jaribio ni **slothi**. Wasomaji wanaombwa kuchangia mawazo yao kwenye ukurasa wa majadiliano ya makala.
*Kamusi za Kiswahili ama zinatofautiana kuhusu matumizi ya neno hili au hazieleweki au hazina neno kwa jambo linalojadiliwa.* |
# Vincent van Gogh

Van Gogh alivyojichora mwenyewe
**Vincent Willem van Gogh** (30 Machi 1853 - 29 Julai 1890) alikuwa mchoraji kutoka Uholanzi. Huhesabiwa kati ya waanzilishi wa uchoraji wa kisasa. Aliacha picha 864 na vichoro zaidi ya elfu moja na zote alichora katika miaka 10 ya mwisho wa maisha yake.

## Maisha

Van Gogh alizaliwa mjini Zundert (Uholanzi) kama mtoto wa mchungaji wa kanisa la Reformed. Baada ya shule alianza kazi katika duka la sanaa la mjomba wake. Kazi hii ilimpeleka pia London na Paris. 1876 aliacha ajira hii akaendelea kujaribu kazi mbalimbali. Alifundisha katika shule, alikuwa msaidizi wa mchungaji wa kanisa, aliuza vitabu. Wazazi walimshauri kusoma theolojia lakini aliacha masomo haya tena. Badala yake alitaka kuwa mhubiri akaajiriwa kama mmisionari kati ya wafanyakazi maskini katika migodo ya makaa ya Ubelgiji. Wakati huu alikuwa ameshaanza kuchora watu na mazingira alimoishi. Alisaidia wagonjwa na kufundisha Biblia akijitahidi kuishi sawa na maskini wa mazingira yake. Mtindo huu ulipingwa na wakubwa wake, akarudi kwa wazazi kwa muda mfupi halafu akaamua kuishi kama msanii.

Tangu 1880 van Gogh alikuwa msanii akafuata kozi ya uchoraji na kufundishwa na mjomba wake aliyekuwa mchoraji. 1886 alihamia Paris alipokaa kwa mdogo wake Theo van Gogh aliyekuwa mfanyabiashara wa sanaa. 1888 alihamia Ufaransa kusini alipokaa hadi mauti yake. Aliishi pamoja na mchoraji Mfaransa Paul Gauguin.

Pamoja na kuchora picha nyingi alipatwa na matatizo ya kiafya hasa ya kiakili na ya kiroho. Alitibiwa lakini 27 Julai 1890 alijipigia risasi akafa siku mbili baadaye.

Wakati wa maisha yake hakufaulu wala hakutambuliwa isipokuwa na watu wachache. Aliishi katika hali ya umaskini akipata misaada ya fedha kutoka kwa Theo, mdogo wake. Kumbe katika karne ya 20 picha zake zilipata kuwa maarufu zikauzwa kwa mamilioni ya dola za Marekani.

## Baadhi ya michoro yake

* Walaji viazi (1885)
* Alizeti (1888)
* Mgahawa usiku (1888)
* Daraja la Langlois (1888)
* Usiku wa nyota (1889)
* Chumba cha kulala huko Arles
* Shamba wakati wa dhoruba
* Kanisa la Auvers

## Viungo vya nje

* Van Gogh Museum Amsterdam
* The Complete Works of Vincent van Gogh
*
# 1988

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 19 |
**Karne ya 20**
| Karne ya 21

◄ |
Miaka ya 1950 |
Miaka ya 1960 |
Miaka ya 1970 |
**Miaka ya 1980**
| Miaka ya 1990
| Miaka ya 2000
| Miaka ya 2010

◄◄ |
◄ |
1984 |
1985 |
1986 |
1987 |
**1988**
| 1989
| 1990
| 1991
| 1992
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **1988 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

* 2 Januari - Ruth Bosibori, mwanariadha kutoka Kenya
* 20 Februari - Rihanna, mwimbaji kutoka Barbados
* 2 Machi - Vito Mannone, mchezaji mpira kutoka Italia
* 1 Mei - Richa Adhia, mwanamitindo kutoka Tanzania
* 9 Juni - Flaviana Matata, mwanamitindo kutoka Tanzania
* 19 Julai - Shane Dawson, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 19 Julai - Ayo Yusuf, mwimbaji kutoka Nigeria
* 11 Agosti - Angel Kamugisha, mwigizaji wa filamu kutoka Tanzania
* 28 Septemba - Wema Sepetu, mrembo wa Tanzania mwaka wa 2006
* 9 Novemba - Cali Sweets, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 12 Desemba - Brian Umony, mchezaji wa mpira kutoka Uganda
* 17 Desemba - David Rudisha, mwanariadha wa Kenya
* 19 Desemba - Alexis Sanchez, mchezaji wa mpira kutoka Chile
* 27 Desemba - Hayley Williams, mwanamuziki wa Marekani

**bila tarehe Mihret Abebe, mwanamitindo wa Ethiopia

## Waliofariki

* 11 Januari - Isidor Rabi, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, mwaka wa 1944
* 15 Februari - Richard Feynman, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1965
* 19 Februari - Andre Cournand, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1956
* 9 Machi - Kurt Georg Kiesinger, Chansela wa Ujerumani (1966-1969)
* 9 Aprili - Brook Benton, mwanamuziki kutoka Marekani
* 12 Aprili – Alan Paton, mwandishi wa Afrika Kusini
* 5 Mei - Michael Shaara, mwandishi kutoka Marekani
* 27 Mei - Ernst Ruska, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, mwaka wa 1986
* 1 Septemba - Luis Alvarez, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1968
* 21 Desemba - Nikolaas Tinbergen, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1973

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 1988
# 23 Januari

Tarehe **23 Januari** ni siku ya ishirini na tatu ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 342 (343 katika miaka mirefu).

## Matukio

* 1556 - Tetemeko la ardhi katika eneo la Shaanxi nchini Uchina wakati wa utawala wa Jiajing; asilimia 60 za wakazi wa Shaanxi wanafariki; jumla ya waliopoteza maisha ni watu takriban 830,000
* 1973 - Agano la Amani la kusitisha Vita ya Vietnam lilitiwa sahihi mjini Paris; hata hivyo mapigano yakaendelea hadi mwaka 1975

## Waliozaliwa

* 1832 - Édouard Manet, mchoraji kutoka Ufaransa
* 1876 - Otto Diels, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1950
* 1880 - Ernest Poole, mwandishi kutoka Marekani
* 1907 - Hideki Yukawa, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1949
* 1918 - Gertrude Elion, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1988
* 1929 - John Polanyi, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1986
* 1930 - Derek Walcott, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka wa 1992
* 1942 - Salim Ahmed Salim, mwanasiasa kutoka Tanzania
* 1962 - Elvira Lindo, mwandishi na mshairi kutoka Hispania
* 1967 - Naim Süleymanoğlu, mwanariadha kutoka Uturuki

## Waliofariki

* 1837 - John Field, mtunzi wa opera kutoka Eire
* 1944 - Edvard Munch, mchoraji kutoka Norwei
* 1989 - Salvador Dali, mchoraji kutoka Hispania

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Severianus na Akwila, Emerensyana wa Roma, Klementi na Agatanjelo, Amasio wa Teano, Ildefonso wa Toledo, Maimbodo, Andrea Chong Hwagyong, Mariana wa Molokai n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **23 Januari** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Mfereji wa Mariana

Ramani ya eneo la mfereji wa Mariana
**Mfereji wa Mariana** ni sehemu ya chini kabisa kwenye uso wa dunia yetu. Ni mfereji wa Bahari ya Pasifiki ambako kina cha maji hufikia mita 10,293 kutoka uso wa bahari hadi sakafu yake. Mifereji kwenye misingi ya bahari hulinganishwa pia na mabonde makali au korongo chini ya maji.

Mfereji huu uko kando ya Visiwa vya Mariana karibu na Guam. Ni mahali ambako bamba la Pasifiki hujisukuma chini ya Bamba la Ufilipino.

Sehemu ya chini kabisa ilifikiwa katika historia mara mbili na nyambizi za kisayansi. Mara ya kwanza ilikuwa safari ya chombo cha *Trieste* cha mchunguzi wa bahari Auguste Piccard tar. 23 Januari 1960 na 1995 *Kaiko* kutoka Japani.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# 23 Juni

Tarehe **23 Juni** ni siku ya 174 ya mwaka (ya 175 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 191.

## Matukio

## Waliozaliwa

* 1925 - Oliver Smithies, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 2007
* 1928 - Michael Shaara, mwandishi kutoka Marekani
* 1937 - Martti Ahtasaari, Rais wa Ufini (1994-2000), mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 2008
* 1945 - John Garang, Rais wa kwanza wa Sudan Kusini
* 1953 - Filbert Bayi, mwanariadha kutoka Tanzania
* 1967 - Jenista Joakim Mhagama, waziri nchini Tanzania
* 1975 - Sibusiso Zuma, mchezaji mpira kutoka Afrika Kusini

## Waliofariki

* 1860 - Mtakatifu Yosefu Cafasso, padri nchini Italia

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Wafiadini wa Nikomedia, Edeltruda, Bili wa Vannes, Lanfranko wa Pavia, Valero wa Onhaye, Thomas Garnet, Yosefu Cafasso n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **23 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Bolivia

República de BoliviaJamhuri ya Bolivia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bendera
 | Nembo
 |

 |
| Kaulimbiu ya taifa: Kihispania: *¡Morir antes que esclavos vivir!* *("Heri kufa kuliko kuishi kama watumwa")* |
| Wimbo wa taifa: *Bolivianos, el hado propicio* |
|  |
| **Mji mkuu** | Sucre 16°29′ S 68°8′ W |
| **Mji mkubwa nchini** | Santa Cruz |
| **Lugha rasmi** | Kihispania, Kiguarani, Kiquechua, Kiaymara |
| **Serikali** Rais | Jamhuri Luis Arce |
| **Uhuru** Kutoka Hispania | 6 Agosti 1825 |
| **Eneo**  - Jumla  - Maji (%) |   1,098,581 km² (ya 28) 1.29% |
| **Idadi ya watu**  - 25 Machi 2014 kadirio  - 2001 sensa  - Msongamano wa watu |   10,556,102 (ya 83) 8,280,184 9/km² (ya 221) |
| **Fedha** | Boliviano (`BOB`) |
| **Saa za eneo**  - Kiangazi (DST) | — (UTC-4) — (UTC?) |
| **Intaneti TLD** | .bo |
| **Kodi ya simu** | `+591`
- |

Ramani ya Bolivia
Mji wa La Paz
Uyuni
**Bolivia** (jina linatokana na shujaa Simon Bolivar) ni nchi isiyo na mwambao wa bahari katika Amerika Kusini.

Imepakana na Brazil, Paraguay, Argentina, Chile na Peru.

## Jiografia

Nchi inakatwa na safu mbili za milima ya Andes zenye kimo hadi mita 6500 juu ya UB.

Nyanda za juu (kwa Kihispania: "Altiplano") zinakaliwa na wakazi wengi (80%) ziko kwenye kimo cha mita 3.000 hadi 4.000. Altiplano ni takriban theluthi moja ya eneo la nchi; sehemu nyingi ni tambarare ya "llanos" ambayo ni nchi ya chini yenye joto ambayo ina sehemu mbili: savana kavu za Gran Chaco na misitu minene ya beseni ya Amazonas.

Ziwa la Titicaca liko kwenye Altiplano.

Bolivia ni kati ya nchi maskini zaidi za Amerika Kusini.

## Watu

Tofauti na nchi nyingine za bara hilo, wakazi asilia (Waindio) ni sehemu kubwa ya wananchi (55%), wakifuatwa na machotara (30%) na watu wenye asili ya Ulaya (15%).

Lugha rasmi ziko 37, kuanzia Kihispania na lugha nyingi asilia.

Upande wa dini, Kanisa Katoliki linaongoza (78%), likifuatwa na Uprotestanti (19%).

## Tazama pia

* Mikoa ya Bolivia
* Orodha ya Marais wa Bolivia
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo

## Viungo vya nje

* (Kihispania) Serikali ya Bolivia tovuti rasmi Ilihifadhiwa 11 Septemba 2008 kwenye Wayback Machine.

|  |
| --- |
| **Nchi na maeneo ya Amerika Kusini** |
|
Argentina | Bolivia | Brazil | Chile | Ekuador | Guyana | Guyani ya Kifaransa | Kolombia | Paraguay | Peru | Surinam | Uruguay | Venezuela |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Bolivia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Bolivia** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 20 Juni

Tarehe **20 Juni** ni siku ya 171 ya mwaka (ya 172 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 194.

## Matukio

* 1667 - Uchaguzi wa Papa Klementi IX

## Waliozaliwa

* 1819 - Jacques Offenbach, mtunzi wa muziki kutoka Ujerumani
* 1861 - Frederick Hopkins, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1929
* 1909 - Errol Flynn, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 1910 - Josephine Johnson, mwandishi kutoka Marekani
* 1920 - Amos Tutuola, mwandishi kutoka Nigeria
* 1951 - Paul Muldoon, mshairi kutoka Marekani
* 1967 - Nicole Kidman
* 1978 - Frank Lampard, mchezaji wa mpira kutoka Uingereza
* 1983 - Sylvia Bahame, mwanamitindo wa Tanzania, mwaka wa 2003

## Waliofariki

* 981 - Mtakatifu Adalbert wa Magdeburg, askofu wa mji wa Magdeburg, Ujerumani
* 1847 - Mtakatifu Vinchensya Gerosa, bikira kutoka Italia
* 1883 - John William Colenso, askofu wa Kanisa Anglikana nchini Afrika Kusini kutoka Uingereza
* 1958 - Kurt Alder, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1950
* 2005 - Jack Kilby, mhandisi umeme kutoka Marekani, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 2000

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Metodi wa Olimpo, Gobani, Yohane wa Matera n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **20 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 2026

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 20 |
**Karne ya 21**

◄ |
Miaka ya 1990 |
Miaka ya 2000 |
Miaka ya 2010 |
**Miaka ya 2020**

◄◄ |
◄ |
2022 |
2023 |
2024 |
2025 |
**2026**
| 2027
| 2028
| 2029
| 2030
| ►
| ►►

Jan.
| Feb.
| Mac.
| Apr.
| Mei
| Jun.

Makala hii inahusu mwaka **2026 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

## Waliofariki

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 2026
# David Hockney

Hockney mwaka 2017
**David Hockney** (9 Julai 1937) ni mchoraji, mtayarishaji wa chapa, mbunifu wa jukwaa, na mpiga picha kutoka Uingereza. Akiwa mchangiaji muhimu wa harakati za sanaa ya pop za miaka ya 1960, anachukuliwa kuwa mmoja wa wasanii wa Uingereza wenye ushawishi mkubwa katika karne ya 20 na 21.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu huyo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **David Hockney** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kazuo Imanishi

**Kazuo Imanishi** (今西 和男; alizaliwa 12 Januari 1941) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.

Imanishi alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 10 Desemba 1966 dhidi ya Uhindi. Imanishi alicheza Japani katika mechi 3.

## Takwimu

| Timu ya Taifa ya Japani |
| --- |
| Mwaka | Mechi | Magoli |
| 1966 | 3 | 0 |
| Jumla | 3 | 0 |

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mchezaji mpira fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kazuo Imanishi** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |