# Ufaransa

| **Jamhuri ya UfaransaLa République française (fr)* |
| --- |
|
Bendera

Nembo

 |
| **Kaulimbiu:** Liberté, Egalité, Fraternité (fr) Uhuru, Usawa, Undugu (sw) |
| **Wimbo wa taifa:** "La Marseillaise" (fr) |
|
*Eneo la Ufaransa* |
| **Mji mkuuna mkubwa** | Paris |
| **Lugha rasmi** | Kifaransa |
| **Kabila** | * 92.2% Wafaransa
* 7.8% Wengine
 |
| **Dini** | * 50% Ukristo
* 33% Wasio na dini
* 4% Uislamu
* 4% Dini Zinginezo
 |
| **Uraia** | Mfaransa |
| **Serikali** | Jamhuri ya Muungano wa Rais |
|  • Rais | Emmanuel Macron |
|  • Gérard Larcher | Rais wa Seneti |
| **Historia** |
|  • Ufalme wa Wafaransa wa Magharibi – Mkataba wa Verdun | 16 Agosti 843 |
|  • Jamhuri ya Kwanza ya Ufaransa | 22 Septemba 1792 |
|  • Katiba ya sasa – Jamhuri ya Tano ya Ufaransa | 4 Oktoba 1958 |
| **Eneo** |  |
|  • Jumla | km2 643,801 km² |
|  • Msongamano | 122/km2 |
| **PLT (PPP)** | Kadirio la |
|  • Jumla | ▲ $4.44 Trilioni |
|  • Kwa kila mtu | ▲ $65,940 |
| **PLT (Kawaida)** | Kadirio la |
|  • Jumla | ▲ $3.17 Trilioni |
|  • Kwa kila mtu | ▲ $48,070 |
| **HDI** (2022) | ▲ 0.910 |
| **Gini** (2022) | 29.7 |
| **Sarafu** | Euro CFP franc (XPF) |
| **Majira ya saa** | UTC+1 |
| **Msimbo wa simu** | +33 |
| **Jina la kikoa** | .fr |
| **Tanbihi**: **Pato La Taifa inatumia data ya IMF chapisho la 2024* *Eneo Jumla Pia linajumuisha maeneo ya Mbali ya Ufaransa** |

**Ufaransa**, rasmi **Jamhuri ya Ufaransa(République française fr)* ), ni nchi iliyopo magharibi mwa Ulaya. Kulingana na sensa ya 2020 Ufaransa ina idadi ya watu milioni 67.1 na eneo la kilomita za mraba 643,801 .Inapakana na Ubelgiji na Uholanzi upande wa kaskazini, Ujerumani, Uswidi, na Italia upande wa mashariki, Uhispania na Andorra upande wa kusini-magharibi. Nchi pia ina maeneo ya ng'ambo, kama vile visiwa vya Caribbean, Bahama, na Pasifiki. Mji mkuu na mkubwa ni Paris, na lugha rasmi ni Kifaransa.

Ufaransa ina uchumi ulioendelea sana na uliotofautiana, ikiwa miongoni mwa nchi kubwa zaidi duniani kwa pato la taifa la kawaida. Inaendesha uchumi wa soko mchanganyiko wenye ushiriki mkubwa wa sekta ya umma katika maeneo kama nishati, usafiri, na huduma za afya. Sekta ya huduma ndiyo sehemu kuu ya uchumi, ikichangia sehemu kubwa zaidi ya pato la taifa na ajira, hasa katika fedha, utalii, biashara ya rejareja, na utawala wa umma. Ufaransa pia ni kitovu kikuu cha kimataifa cha utalii, ikipokea mamilioni ya wageni wa kimataifa kila mwaka.

Sekta ya viwanda nchini Ufaransa imeendelea sana na inajumuisha anga na usafiri wa anga, utengenezaji wa magari, kemikali, dawa, bidhaa za anasa, na uzalishaji wa nishati. Ufaransa ni miongoni mwa wauzaji wakuu wa ndege na teknolojia ya anga duniani, hasa kupitia kampuni kama *Airbus*. Pia ni mzalishaji mkubwa wa kilimo ndani ya Umoja wa Ulaya, ikiwa na uzalishaji mkubwa wa ngano, maziwa, divai, na mifugo. Kilimo kinanufaika na matumizi ya teknolojia ya kisasa na ushirikiano mkubwa katika masoko ya EU kupitia Sera ya Pamoja ya Kilimo.

Ufaransa ni jamhuri ya muundo wa serikali ya umoja yenye mfumo wa nusu-urais unaofafanuliwa na Katiba ya Jamhuri ya Tano, iliyoanzishwa mwaka 1958. Rais ni mkuu wa nchi na ana mamlaka makubwa ya kiutendaji, wakati Waziri Mkuu anaongoza serikali na anawajibika mbele ya Bunge. Bunge lina mabunge mawili, Bunge la Taifa na Seneti. Ufaransa ina nafasi kubwa katika masuala ya kimataifa kama mwanachama wa Umoja wa Ulaya, Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, NATO, na mashirika mengine ya kimataifa.

Ufaransa pia ina utambulisho thabiti wa kitamaduni na kihistoria unaoathiri nafasi yake duniani. Imekuwa kituo kikuu cha sanaa, falsafa, sayansi, na fikra za kisiasa kwa karne nyingi. Lugha na utamaduni wa Kifaransa vinahamasishwa sana kupitia taasisi za kimataifa na diplomasia. Nchi hii pia ina maeneo ya ng’ambo katika mikoa mbalimbali, ambayo yanaongeza ushawishi wake wa kisiasa, kiuchumi, na kimkakati nje ya Ulaya ya bara.

## Jiografia

Mnara wa Eiffel
Topografia ya Ufaransa
Ufaransa ina pwani ndefu kwenye bahari ya Atlantiki pande za kaskazini na magharibi halafu kwenye Mediteranea upande wa kusini.

Ufaransa ina pia maeneo mengi ya ng'ambo yaliyokuwa makoloni yake zamani lakini kwa sasa ni sehemu rasmi za Jamhuri ya Ufaransa na wakazi wao ni raia wenye haki zote. Kati ya maeneo haya kuna hasa visiwa katika Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kusini, Bahari ya Karibi, Afrika, Bahari Hindi halafu Bahari ya Pasifiki.

### Mito

Baadhi ya mito ya Ufaransa ni:

* Mto Charente
* Mto Doubs
* Mto Garonne
* Mto Isère
* Mto Loire
* Mto Marne
* Mto Rhine
* Mto Rhône
* Mto Saône
* Mto Seine
* Mto Yser

## Historia

### Historia ya awali

Ufaransa ulikaliwa na watu tangu muda mrefu sana. Utafiti wa akiolojia umeonyesha vifaa vya mawe vyenye umri wa miaka laki iliyopita.

### Gallia

Watu wa Ufaransa waliingia katika historia andishi kupitia taarifa za waandishi wa Roma ya Kale walioeleza habari za majirani wao Wagallia katika Italia ya kaskazini na Ufaransa wa leo. Hao Wagallia walikuwa Wakelti na mara kwa mara katika hali ya vita kati yao na Waroma.

Kuanzia mwaka 58 KK Juliasi Caesar aliteka na kutawala Gallia yote kwa niaba ya Jamhuri ya Roma.

Gallia ikaendelea kuwa moja ya majimbo tajiri ya Roma na wakazi wengi walitumia lahaja za Kilatini kilichopata kuwa mama wa Kifaransa cha sasa. Lahaja za Kikelti zilibaki katika maeneo ya kando tu, kwa mfano Bretagne.

Polepole wakazi wengi walipata kuwa Wakristo wa Kanisa Katoliki.

### Sehemu ya Milki ya Wafaranki

Wakati wa kuporomoka kwa Dola la Roma makabila ya Kigermanik waliingia katika eneo la Ufaransa na kuchukua utawala mikononi mwao.

Kabila la Kigermanik la Wafaranki lilitawala sehemu kubwa ya Ufaransa pamoja na Ujerumani ya magharibi mnamo mwaka 500.

Mfalme wao Chlodvig I (*tamka klod-vig*) alipokea Ukristo wa Kikatoliki kama dini rasmi ya milki yake.

Mfalme Karolo Mkuu alipanua mipaka ya milki hadi Ujerumani ya kaskazini na Italia na mwaka 800 akapokea cheo cha Kaisari wa Roma kwa mikono ya Papa Leo III.

### Chanzo cha ufalme wa Ufaransa

Baada ya kifo cha Karolo na mwanawe, milki iligawiwa kati ya warithi kwenye mkataba wa Verdun mwaka 843.

Miaka 100 baadaye mtemi wa Paris Hugo Capet alichukua nafasi ya wajukuu wa Karolo na wafuasi wake waliendelea kuimarisha mamlaka ya kifalme.

Ugawaji wa mwaka 843 ulikuwa chanzo cha Ufaransa kama nchi ya pekee. Mwanzoni ilijulikana kama "milki ya Wafaranki wa magharibi" ilhali sehemu za Ujerumani ziliitwa "milki ya Wafaranki wa mashariki". Lakini Wagermanik katika Ufaransa walikuwa wameshaacha lugha yao asilia na kutumia kile Kilatini-Kifaransa cha siku zile.

Wafalme wa sehemu walikuwa dhaifu mwanzoni na mamlaka kubwa ilikuwa mikononi wa makabaila katika majimbo ya ufalme.

### Ufaransa na Uingereza

Kwa karne kadhaa historia ya Ufaransa ilikuwa na ugumu wa pekee kutokana na mchanganyiko wake na historia ya Uingereza. Mwaka 1066 mtemi William wa Normandi aliyekuwa chini ya mfalme wa Ufaransa alivamia Uingereza na kuwa mfalme huko lakini yeye pamoja na warithi wake waliendelea kuwa watemi wa jimbo la Normandi. Kwa njia hiyo watemi wa Normandi waliingia mara nyingi kwa nguvu katika siasa ya Ufaransa.

Baada ya kifo cha mtawala wa mwisho kutoka ukoo wa Hugo Capet Wanormandi walidai cheo cha mfalme wa Ufaransa na hii ilikuwa chanzo cha vita ya miaka 100. Mwishowe Waingereza walipaswa kuacha karibu mali yote kutoka urithi wa Wanormandi.

### Kilele cha ufalme hadi mapinduzi ya 1789

*Francia*, 1703
Milki ya Ufaransa iliendelea kuwa nchi yenye nguvu katika Ulaya.

Katika vita ya miaka 30 (1618 - 1648) iliweza kujipatia nafasi ya mwamuzi katika siasa ya Ulaya bara.

Wakati huohuo matengenezo ya Kiprotestanti yalikuwa yameshaenea na watemi Waprotestanti walitawala maeneo makubwa ya Ufaransa.

Mfalme Louis XIV wa Ufaransa aliona hali hiyo kama hatari kwa mamlaka yake, akafuta ahadi zote kwa Waprotestanti hadi wakaondoka nchini kwa wingi.

Baada ya Louis XIV, waandamizi wake waliongeza madeni ya serikali kwa vita vingi dhidi ya Uingereza na ujenzi wa majumba makubwa.

Matatizo makali ya kiuchumi pamoja na mawazo mapya ya Zama za Mwangaza yalisababisha mapinduzi ya Kifaransa ya mwaka 1789.

Mamlaka ya mfalme iliondolewa na baada ya kipindi jamhuri kutangaziwa ilhali mfalme alishtakiwa kuwa msaliti na kupewa adhabu ya mauti.

### Napoleone

Baada ya mapinduzi, Ufaransa uliingia katika vita na falme nyingine za Ulaya zilizoona mapinduzi ni hatari kwao. Wapinzani walikuwa hasa Uingereza, Austria na pia Prussia. Kwa jumla jeshi la kimapinduzi lilifaulu kutetea eneo la Ufaransa na kuingia katika sehemu za Ujerumani, Uholanzi na Italia.

Katika vita hivyo afisa kijana, kwa jina Napoleon Bonaparte, alipanda vyeo haraka hadi kuingia katika siasa; mwaka 1799 alichukua mamlaka yote kwa kutumia cheo cha "konsuli wa kwanza" na tangu 1804 alijiita "Kaisari wa Wafaransa".

Katika vita vya mfululizo aliteka sehemu kubwa ya nchi za Ulaya au kuzilazimisha kumfuata. Baada ya kushinda Prussia na Austria na kutawala Italia pamoja na Hispania alikuwa mkuu wa Ulaya.

Lakini vita alivyoanzishwa mwaka 1812 dhidi ya Urusi vilikuwa msingi wa kushindwa kwake.

Mwaka 1814 alipaswa kusalimu amri, akapelekwa kwenye kisiwa cha Elba (Italia); aliporudi barani na kujaribu kuwa mkuu wa Ufaransa tena, jeshi lake lilishindwa katika mapigano ya Waterloo mwaka 1815 na Napoleon akawa mfungwa kwenye kisiwa cha St Helena hadi kifo chake.

### Karne mbili za mwisho

Baadaye ufalme ulirudishwa kwa msaada wa nchi zilizoshauriana pamoja kwenye mkutano wa Vienna 1815, lakini ulipinduliwa tena.

Katika karne ya 19 Ufaransa ulijitwalia makoloni mengi, hasa Afrika.

Katika vita vikuu vya kwanza, ulivamiwa na Wajerumani, lakini mwisho uliibuka na ushindi na kurudishiwa mikoa ya Alsace na Lorraine iliyotekwa na Ujerumani katika vita vya mwaka 1870.

Baada ya vita vikuu vya pili ambako nchi ilitekwa na Ujerumani kwa kiasi kikubwa, Ufaransa ulipata katiba mpya na kujiunga na NATO (1949) na mwanzo wa Umoja wa Ulaya (tangu 1951). Ilihesabiwa kati ya washindi wa vita na kupata kiti cha kudumu kwenye Baraza la Usalama la UM.

Wakati huohuo utawala wake juu ya makoloni ulianza kuporomoka. Baada ya kushindwa katika Vita vya kwanza vya Indochina mwaka 1954 Ufaransa ulipaswa kukubali uhuru wa Vietnam Kaskazini, Vietnam Kusini, Laos na Kambodia.

Makoloni yake mengi katika Afrika yalipata uhuru bila vita mnamo 1960. Ila Aljeria, iliyowahi kutangazwa kuwa sehemu ya Ufaranya yenyewe, ilipata uhuru wake baada ya vita vikali vya kupigania uhuru vya miaka 1954 - 1962.

Katika kipindi hiki cha vurugu jenerali Charles de Gaulle alichaguliwa kuwa rais chini ya katiba mpya iliyounda mfumo wa rais kama kiongozi wa serikali mwenye mamlaka makubwa.

Vyama mbalimbali vilivyoendelea kutetea itikadi ya de Gaulle hata baada ya kifo chake vinaendelea kuwa mkondo muhimu katika siasa ya Ufaransa na marais walichaguliwa ama kutoka mkondo huo (Jaques Chirac, Nicolas Sarkozy) au kutoka Chama cha Kisoshalisti (Francois Mitterand, Francois Hollande).

Tangu miaka ya 1980 chama kipya cha Front National kilianza kupata kura kikipinga uhusiano wa karibu na Umoja wa Ulaya na wahamiaji Waislamu kutoka nchi za Afrika ya Kaskazini.

Katika uchaguzi wa rais wa mwaka 2017 ilitokea kwa mara ya kwanza ya kwamba wagombea wa vyama vikubwa walishindwa kupata kura nyingi na awamu ya mwisho ya uchaguzi ilikuwa kati ya mgombea wa kujitegemea Emmanuel Macron (aliyepata urais) na Marine Le Pen wa Front National.

## Utawala

 Hauts-de-
France
Normandi
Île-de-
France
Grand Est
Bourgogne-
Franche-
Comté
Centre-
Val de Loire
Pays de
la Loire
Bretagne
Nouvelle-
Aquitaine
Auvergne-
Rhône-Alpes
Occitanie
Provence-Alpes-
 Côte d'Azur
Corsica
Guyana ya Kifaransa
Guadeloupe
Martinique
Mayotte
Réunion*Ubelgiji*
*Luxemburg*
*Ujerumani*
*Uswisi*
*Italia*
*Ufalme wa Maungano*
*Andorra*
*Brazil*
*Suriname*
*Hispania**Mfereji wa Kiingereza*
*Ghuba ya
Biskaia*
*Bahari ya
Liguria*
*Bahari ya Mediteranea*

Baada ya mapinduzi ya mwaka 1789 Ufaransa yote iligawiwa katika wilaya (kwa Kifaransa "département") zilizoongozwa na mkuu (prefect) aliyekuwa mwakilishi wa serikali kuu.

Tangu mwaka 1964 wilaya ziliwekwa chini ya ngazi mpya ya mikoa ("région").

Tangu mwaka 1982 Ufaransa ilianza kutumia mfumo wa ugatuzi na kuipa mikoa, wilaya na kata zake kiwango cha madaraka ya kujitawala. Mikoa huwa sasa na bunge zao.

Kiasili Ufaransa ya Ulaya ilikuwa na mikoa 22. Idadi hiyo ilipunguzwa mwaka 2016. Kwa sasa kuna mikoa 13 Ufaransa ya Ulaya halafu mikoa 5 ya ng'ambo huko Amerika Kusini na katika Bahari Hindi.

## Demografia

Tangu muda mrefu Ufaransa imepokea wahamiaji wengi, hivi kwamba 7.7% za wakazi ni wageni; tena 23% wana walau mzazi au babu/bibi mmoja aliyezaliwa nje ya nchi.
13% za wakazi wana asili ya Afrika (kaskazini au kusini kwa Sahara).

### Lugha

Lugha ya taifa ni Kifaransa lakini kuna lugha za maeneo kama vile Kibaski, Kibretoni, Kikatalani, Kikorsika, Kijerumani, Kiholanzi na Kioksitania. Wahamiaji kutoka nchi zilizokuwa makoloni ya Ufaransa walileta pia lugha zao, hasa Kiarabu na Kiberber kutoka Afrika ya Kaskazini.

### Dini

Ufaransa haina dini rasmi lakini wakazi walio wengi (47%) ni Wakatoliki. 2% ni Waprotestanti na 1% Wakristo wengine. 4% ni Waislamu kutokana na wahamiaji milioni 5-6 kutoka makoloni ya zamani katika Afrika ya Kaskazini au Magharibi pamoja na watoto wao. 2% ni Wabuddha na 1% Wayahudi. 33% hawana dini yoyote.

### Majiji

* **Orodha ya miji ya Ufaransa**

1. Paris
2. Lyon
3. Marseille
4. Toulouse
5. Toulon
6. Lille
7. Brest
8. Nice
9. Amiens
10. Angers
11. Bordeaux
12. Caen
13. Dijon
14. Metz
15. Nantes
16. Nîmes
17. Rennes
18. Montpellier
19. Grenoble
20. Strasbourg
21. Saint-Étienne

## Uchumi

Paris, Ufaransa
Uchumi wa Ufaransa ni miongoni mwa mkubwa zaidi duniani na wa pili kwa ukubwa ndani ya Umoja wa Ulaya, ukiwa na pato la taifa la kawaida linalokadiriwa kufikia takriban dola trilioni 3.24 mwaka 2026. Ni uchumi ulioendelea sana wa aina ya soko mchanganyiko unaojulikana kwa ushiriki mkubwa wa serikali katika sekta muhimu kama nishati, usafiri, na huduma za umma. Nchi inanufaika na miundombinu iliyoendelea, nguvu kazi yenye ujuzi, na ushirikiano mkubwa ndani ya soko la pamoja la Ulaya. Euro ni sarafu rasmi, kwani Ufaransa ni mwanachama wa eneo la euro.

Sekta ya huduma ndiyo inayoongoza uchumi wa Ufaransa, ikichangia sehemu kubwa zaidi ya pato la taifa na ajira. Maeneo muhimu ni fedha, bima, biashara ya rejareja, mawasiliano ya simu, afya, elimu, na utawala wa umma. Utalii ni sehemu muhimu sana ya uchumi, kwani Ufaransa mara kwa mara huwa miongoni mwa nchi zinazotembelewa zaidi duniani, ikipokea mamilioni ya watalii wa kimataifa kila mwaka. Paris ni kituo kikuu cha kimataifa cha biashara, utamaduni, mitindo, na fedha.

Viwanda na kilimo pia vina nafasi muhimu katika uchumi wa Ufaransa. Sekta ya viwanda inajumuisha anga na usafiri wa anga, utengenezaji wa magari, kemikali, dawa, bidhaa za anasa, na uzalishaji wa nishati, huku Ufaransa ikiwa miongoni mwa wauzaji wakuu wa ndege duniani kupitia kampuni kama Airbus. Kilimo ni miongoni mwa kilimo chenye tija kubwa zaidi barani Ulaya, kikizalisha nafaka, divai, bidhaa za maziwa, na nyama, kikiwa kinaungwa mkono na mbinu za kisasa za kilimo na sera za kilimo za Umoja wa Ulaya. Ufaransa pia ni muuzaji mkubwa wa bidhaa na huduma nje ya nchi, ikiwa na uhusiano imara wa kibiashara ndani ya Ulaya na duniani kote.

## Watu maarufu

* Adolphe Adam
* Albert Camus
* Albert Schweitzer
* Alois Maria wa Montfort
* Anselm wa Canterbury
* Bernardo wa Clairvaux
* Blaise Pascal
* Charles de Foucald
* Charles Sacleux
* Daniel Auber
* François Mauriac
* Fransisko wa Sales
* Gregori wa Tours
* Henri Bergson
* Henri Matisse
* Hilari wa Poitiers
* Jacques Maritain
* Jacques Monod
* Jean-Jacques Rousseau
* Jeanne d'Arc
* Jean-Paul Sartre
* John Calvin
* Koleta Boylet
* Le Corbusier
* Louis Pasteur
* Ludoviko IX
* Marcel Proust
* Margareta Maria Alacoque
* Marie Curie
* Martino wa Tours
* Molière
* Paul Sabatier
* Paulino wa Nola
* Pierre Curie
* René Descartes
* Teresa wa Mtoto Yesu
* Valdo
* Victor Hugo
* Vinsenti wa Paulo
* Voltaire
* Yoana Antida Thouret
* Yoana Fransiska wa Chantal
* Yohane Baptista de La Salle
* Yohane Maria Vianney

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Ufaransa
* Orodha ya départements za Ufaransa
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Marejeo

## Viungo vya nje

* France Travel Guide Ilihifadhiwa 18 Oktoba 2006 kwenye Wayback Machine.
* Pages Jaunes Ufaransa kitabu cha simu
* France Pictures Ilihifadhiwa 9 Julai 2006 kwenye Wayback Machine.
* France Map Ilihifadhiwa 9 Julai 2006 kwenye Wayback Machine.
* France Weather Ilihifadhiwa 19 Desemba 2014 kwenye Wayback Machine.

## Marejeo