# Homa ya matumbo

**Homa ya matumbo** (kwa Kiingereza *typhoid fever*) husababishwa na bakteria anayeitwa Salmonella* Typhi**. Ugonjwa huu huambukizwa kwa mtu kula au kunywa chakula au maji yaliyo na kinyesi cha mtu aliyeambukizwa. Bakteria hao hutoboa na kunyonya chakula kwenye matumbo ya binadamu.

## Dalili

* Homa kali
* Kutoka kwa jasho jingi
* Kuharisha (bila ya kutoa damu)
* Mara nyingine, vitone vyekundu huonekana kwenye mwili.

Kwa kawaida, homa ya matumbo isipotibiwa huwa na hatua nne, kila hatua ikichukua takriban wiki moja.

Katika wiki ya kwanza:

* Joto la mwili huongezeka
* Kichwa huuma
* Kukohoa
* Damu kutoka puani, ingawa tukio hili huwa ni nadra kutokea.
* Maumivu ya tumbo pia huweza kutokea

Katika wiki ya pili:

* Homa huongezeka
* Mgonjwa huanza kupagawa, kama mwenda wazimu
* Vitone vyekundu huanza kutokea kwenye kifua
* Kuharisha, takriban mara sita au nane kwa siku.
* Kutapika kwa mgonjwa
* Ini linavimba
* Homa huongezeka katika wakati wa alasiri kwenye wiki ya kwanza na ya pili.

Wiki ya tatu:

* Matumbo hutoa damu
* Matumbo hutoboka

Wiki ya tatu ikimalizika, homa huanza`kutulia. Hii huendelea hadi wiki ya nne.

## Matibabu

Mara nyingi, homa ya matumbo haiui binadamu. Dawa kama ampicillin, chloramphenicol, trimethoprim-sulfamethoxazole, amoxicillin and ciprofloxacin hutumika kutibu wagonjwa.

## Hatua za kuzuia kupata homa hii

* Usafi wa mazingira na wa nafsi ni hatua bora ya kujikinga dhidi ya ugonjwa huo.
* Homa ya matumbo haiathiri wanyama kwa hiyo maambukizi ni kutoka kwa binadamu mmoja hadi mwingine.
* Homa hii huweza kuenea kwenye mazingira ambayo kinyesi cha binadamu hutangamana na vyakula vyao. Upishi wa makini na uoshaji mikono ni kinga bora zaidi kwa kuzuia maradhi haya kuenea.
* Chanjo ni za aina mbili: moja inayotiwa kwa njia ya mdomo iitwayo *Ty21a* (au *Vivotif Berna*) na nyingine ya sindano kwa majina *Typhim Vi* iliyotengenezwa na Sanofi Pasteur au *Typherix* iliyotengenezwa na GlaxoSmithKline.

## Historia

Mnamo mwaka 2004-2005, janga la homa ya matumbo lilizuka katika nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo iliyoathiri watu 42,000 na kuua watu 214 (kulingana na ripoti ya Shirika la Afya Duniani).

## Waathiriwa maarufu

* Mary Mallon, aliyejulikana kama Typhoid Mary.
* Louisa May Alcott, mwandishi wa Little Women.
* Charles Darwin, mwanasayansi, aliathirika pindi alipoenda nchini Chile mnamo 1835.
* Eugenia Tadolini, alikufa mjini Paris mnamo 1872.
* William Wallace Lincoln, mtoto wa tatu wa Abraham Lincoln, rais wa 16 wa Marekani, pamoja na Mary Todd Lincoln, walifariki kutokana na maradhi haya mnamo 20 Februari 1862.
* Wilbur Wright, alikufa mnamo 30 Mei 1912 baada ya kuugua homa hii.

## Marejeo

## Kusoma zaidi

* Easmon C (2005-04-01). "Typhoid fever and paratyphoid fever". *Travel Health*. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2008-10-13. Iliwekwa mnamo 2008-10-05. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
* Harrison NG. Walter Reed and Typhoid Fever, 1897–1911. *Univ of Virgina*. Retrieved on 2008-10-05.
* Nicolson publisher=BBC News, Stuart (2008-06-26). "Typhoid left city (Aberdeen) 'under siege'". Iliwekwa mnamo 2008-10-05. `{{cite news}}`: Missing pipe in: `|last=` (help)
* O'Hara C (2006-01-26). "Typhoid Fever Led To The Fall Of Athens". Elsevier. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2008-11-30. Iliwekwa mnamo 2008-10-05.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya tiba bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Homa ya matumbo** kama sababu yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |