# Kiebrania

"Jisrael" ni neno "Israeli" kwa lugha ya Kiebrania na kwa mwandiko wa Kiebrania
**Lugha ya Kiebrania** (עברית *‘Ivrit*,  matamshi ya kisasa ?) ni moja ya lugha za kisemiti na moja kati ya lugha mbili za kitaifa nchini Israeli (pamoja na Kiarabu). Ni kati ya lugha za kale zaidi duniani kote.

Kiebrania kwa kawaida huandikwa kwa herufi za Kiebrania. Mwandiko huo ni wa konsonanti hasa, kwa kuwa mara nyingi vokali haziandikwi kutokana na mfumo wa lugha yenyewe.

Kiebrania ndiyo lugha iliyotumika kuandikia Torati na sehemu kubwa ya maandiko mengine ya Biblia ya Kiebrania. Sehemu hiyo ya Kiebrania pamoja na sehemu ndogo ya Kiaramu huitwa "Tanakh" katika mapokeo ya Kiyahudi na imo katika Agano la Kale ya Biblia ya Kikristo.

## Lugha za Kisemiti

Lugha ya Kiebrania pamoja na zile za Kiarabu, Kiaramu, Kiamhari (Ethiopia) na nyinginezo zinatokana na asili moja ya lugha ya Kisemiti. Kuna lugha nyingine ambazo zinatokana na asili hiyohiyo kama Kiashuru, Kifoinike, Kikaldayo na kadhalika.

## Alfabeti ya Kiebrania

*Makala kuu: Mwandiko wa Kiebrania*

Mwandiko wa lugha hiyo hufanywa kwa mwandiko wa pekee unaojulikana tangu miaka 3,000. Mwandiko huu ni wa konsonanti hasa, kwa kuwa mara nyingi vokali haziandikwi. Tabia hii ni sawa na alfabeti nyingine za Kisemiti kama Kiaramu au Kiarabu.

Mfano: Jina la Abrahamu huandikwa "**אַבְרָהָ֛ם**" ambazo ni herufi "aBRHM" pekee; Alef ambayo ni herufi la kwanza tena si "a" kwa hakika. Vokali zinaweza kuonyeshwa kwa nukta na mistari chini ya herufi lakini mara nyingi haziandikwi.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Alef** | **Bet/Vet** | **Gimel** | **Dalet** | **He** | **Waw** | **Zayin** | **Khet** | **Tet** | **Yod** | **Kaf/Khaf** |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ך |
| **Lamed** | **Mem** | **Nun** | **Samekh** | **Ayin** | **Pe/Fe** | **Tsadeh** | **Qof** | **Resh** | **Shin/Sin** | **Taw** |
| ל | מ | נ | ס | ע | פ | צ | ק | ר | ש | ת |
|  | ם | ן |  |  | ף | ץ |

## Historia

Kiebrania kilikuwa lugha ya Israeli ya Kale wakati wa Biblia kuanza kuandikwa. Baada ya Uhamisho wa Babeli Wayahudi walianza kutumia Kiaramu, na polepole Kiebrania hakikuzungumzwa tena, ila kilifundishwa kama lugha ya kidini. Wayahudi wa kawaida walikitumia katika ibada na wataalamu waliandika vitabu kwa lugha hiyo.

Katika karne ya 20 Wayahudi wa Ulaya waliamua kukifufua kiwe tena lugha hai. Kimekuwa lugha ya nchi mpya ya Israeli tangu mwaka 1948. Watu waliohamia Israeli kutoka mahali pengi duniani walijifunza Kiebrania na watoto wao wameishika kama lugha yao ya kawaida.

## Viungo vya nje

* Ghil'ad Zuckermann (2003), *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1403917232 . (Kiingereza)
* makala za OLAC kuhusu Kiebrania Ilihifadhiwa 17 Mei 2015 kwenye Wayback Machine. (Kiingereza)
* lugha ya Kiebrania katika Glottolog (Kiingereza)
* Muhtasari kuhusu Kiebrania kwenye *Ethnologue* (Kiingereza)
* Modern Hebrew resources (Kiingereza)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kiebrania** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |