# Turkmenistan

TürkmenistanTurkmenistan**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bendera
 | Nembo
 |

 |
| Kaulimbiu ya taifa: |
| Wimbo wa taifa: Wimbo wa taifa huru na huria |
|  |
| **Mji mkuu** | Ashgabat 37°58′ N 58°20′ E |
| **Mji mkubwa nchini** | Ashgabat |
| **Lugha rasmi** | Kiturkmeni |
| **Serikali** Rais | Udikteta Serdar Berdimuhamedow |
| **Uhuru** Ilitangazwa Ilitambuliwa |  27 Oktoba 1991 8 Desemba 1991 |
| **Eneo**  - Jumla  - Maji (%) |   491,210 km² (ya 53) 4.9 |
| **Idadi ya watu**  - Desemba 2020 kadirio  - Msongamano wa watu |   6,031,187 (ya 113) 10.5/km² (ya 221) |
| **Fedha** | Manat (Turkmenistan) (`TMM`) |
| **Saa za eneo**  - Kiangazi (DST) | TMT (UTC+5) (UTC+5) |
| **Intaneti TLD** | .tm |
| **Kodi ya simu** | `+993`
- |

**Turkmenistan**, rasmi kama **Jamhuri ya Turkmenistan**, ni nchi isiyo na pwani iliyoko Asia ya Kati, inapakana na Kazakhstan kaskazini-magharibi, Uzbekistan kaskazini na mashariki, Afghanistan kusini-mashariki, Iran kusini-magharibi, na Bahari ya Kaspi magharibi. Ina idadi ya watu takriban milioni 6.5, ikiwa ya 113 kwa idadi ya watu duniani. Mji mkuu wake na jiji kubwa zaidi ni Ashgabat. Turkmenistan imegawanyika katika mikoa mitano (welaýatlar) na jiji la Ashgabat lenye hadhi ya kiutawala. Inajulikana kwa akiba kubwa ya gesi asilia na Jangwa la Karakum linalochukua sehemu kubwa ya eneo lake.

## Jiografia

Ramani ya Turkmenistan.
Nchi ina eneo la km² 488,100, karibu sawa na Kamerun.

Sehemu kubwa (80 %) ni jangwa, hasa jangwa la Karakum.

Milima ya Kopet Dag kusini magharibi inafikia kimo cha mita 2,912.

Kati ya mito mikubwa ni Amu Darya, mto Murghab na mto Hari Rud.

Hali ya hewa si baridi sana lakini kuna joto kali wakati wa kiangazi.

Mvua ni chache; zanyesha hasa kati ya Januari na Mei.

Miji muhimu ni Ashgabat, Turkmenbashi (zamani Krasnovodsk) na Dashoguz.

## Historia

Turkmenistan ilitwaliwa na Urusi tangu mwisho wa karne ya 19 ikaingia hivyo katika Umoja wa Kisovyeti baada ya mwaka 1917 na kuwa jamhuri ndani yake kwa jina la Jamhuri ya Kisovyeti ya Kijamii ya Kiturkmeni hadi mwaka 1991.

Wakati wa kusambaratika kwa Umoja wa Kisovyeti, kiongozi wa chama cha kikomunisti Saparmirat Niyasov akaendelea kushika uongozi akitawala kama rais hadi kifo chake mwaka 2006.

Niyasov alibadilisha utawala wa chama cha kikomunisti kuwa udikteta wake mwenyewe. Akaanza kutumia jina la "Turkmenbashi" (Baba wa Waturkmeni wote) na sanamu zake zikasimamishwa kote nchiniː mara nyingi zilikuwa sanamu za dhahabu hata kama wananchi walikuwa na maisha magumu.

Mapato kutoka gesi na mafuta ya petroli yalimwezesha kuendesha uchumi wa nchi kwa hiari yake bila mabadiliko makubwa jinsi ilivyokuwa kawaida wakati wa anguko la ukomunisti kwingineko.

Zaidi ya nusu ya wananchi walikuwa hawana ajira na kuishi maisha ya umaskini, lakini wanapewa chumvi, umeme na maji bure. Mkate na petroli zinauzwa kwa bei ya chini sana, lakini kuna uhaba wa mara kwa mara.

Baada ya kifo cha Niyasov kamati ya viongozi ilimteua makamu wa waziri mkuu Gurbanguly Berdimuhammedov kuwa rais mpya ingawa kadiri ya katiba mwenyekiti wa bunge alitakiwa kuchukua nafasi hiyo.

Mwenyekiti wa bunge alishtakiwa mahakamani juu ya makosa fulani na Berdimuhammedov alithibitishwa katika uchaguzi wa tarehe 11 Februari 2007 kwa 89% za kura. Watazamaji walidai kura ilikuwa ya uwongo.

Mwaka 2013 kwa mara ya kwanza ulifanyika uchaguzi wa vyama vingi.

## Watu

Waturkmeni wenyewe ni 81.8% za wakazi wote, wakifuatwa na Wauzbeki (9.4%), Warusi (2.2%), Wakazaki (1.6%) na Waarmenia (1.1%).

Lugha rasmi na ya kawaida ni Kiturkmeni (72%). Kinafuata Kirusi (12%).

Wakazi walio wengi ni Waislamu; kuna kadirio ya Waislamu asilimia 96.1 kati ya wakazi wote lakini haijulikani ni wangapi wanaofuata kweli dini yao. Wakristo ni 3.6%, hasa Waorthodoksi.

## Tazama pia

* Orodha ya lugha za Turkmenistan
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Tanbihi

## Marejeo

* Brummel, Paul (2006). *Bradt Travel Guide: Turkmenistan*. Bradt Travel Guides. ISBN 978-1841621449.
* Abazov, Rafis (2005). *Historical Dictionary of Turkmenistan*. Scarecrow Press. ISBN 978-0810853621.
* Clammer, Paul; Kohn, Michael; Mayhew, Bradley (2014). *Lonely Planet Guide: Central Asia*. Lonely Planet. ISBN 978-1741799538.
* Hopkirk, Peter (1992). *The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia*. Kodansha International. ISBN 978-1568360225.
* Blackwell, Carole (2001). *Tradition and Society in Turkmenistan: Gender, Oral Culture and Song*. Routledge. ISBN 978-0700713547.
* Kaplan, Robert (2001). *Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus*. Vintage. ISBN 978-0375705762.
* Kropf, John (2006). *Unknown Sands: Journeys Around the World's Most Isolated Country*. Dusty Spark Publishing. ISBN 978-0976356516.
* Rall, Ted (2006). *Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?*. NBM Publishing. ISBN 978-1561634545.
* Theroux, Paul (28 Mei 2007). "The Golden Man: Saparmurat Niyazov's reign of insanity". *The New Yorker*.`{{cite web}}`: CS1 maint: date auto-translated (link)
* Vilmer, Jean-Baptiste (2009). *Turkménistan* (kwa French). Editions Non Lieu. ISBN 978-2352700685.`{{cite book}}`: CS1 maint: unrecognized language (link)

## Viungo vya nje

* Turkmenistan entry at *The World Factbook*
* Modern Turkmenistan photos
* Turkmenistan Ilihifadhiwa 7 Juni 2008 kwenye Wayback Machine. at *UCB Libraries GovPubs*
* Turkmenistan katika Open Directory Project
* Turkmenistan profile from the BBC News
* Wikimedia Atlas of Turkmenistan
* Key Development Forecasts for Turkmenistan from International Futures

Serikali
* Turkmenistan government information portal
* Chief of State and Cabinet Members Ilihifadhiwa 14 Januari 2009 kwenye Wayback Machine.
* Tourism Committee of Turkmenistan Ilihifadhiwa 22 Julai 2014 kwenye Wayback Machine.

Vingine
* "Chronicles of Turkmenistan". Publication of Turkmen Initiative for Human Rights. Ilihifadhiwa 31 Oktoba 2015 kwenye Wayback Machine.
* The Turkmenistan Project – weekly news and analysis in English and Russian
* Official photo gallery from Turkmenistan and Ashgabat Ilihifadhiwa 19 Agosti 2021 kwenye Wayback Machine.
* daily news and analysis in Turkish English and Turkmen Ilihifadhiwa 3 Novemba 2015 kwenye Wayback Machine.

|  |
| --- |
| **Nchi na maeneo ya Asia** |
|
Afghanistan | Armenia2 | Azerbaijan | Bahrain | Bangladesh | Bhutan | Brunei | China | Falme za Kiarabu | Georgia2 | Hong Kong3 | Indonesia | Iran | Iraq | Israel | Jamhuri ya China (Taiwan) | Japani | Kamboja | Kazakhstan | Kirgizia | Korea Kaskazini | Korea Kusini | Kupro2 | Kuwait | Laos | Lebanoni | Macau3 | Malaysia | Maldivi | Mongolia | Myanmar | Nepal | Omani | Pakistan | Palestina | Qatar | Saudia | Singapuri | Sri Lanka | Syria | Tajikistan | Timor ya Mashariki | Turkmenistan | Ufilipino | Uhindi | Urusi1 | Uthai | Uturuki1 | Uzbekistan | Vietnam | Yemen | Yordani |
| 1. Nchi ina maeneo katika Asia na Ulaya. 2. Nchi iko Asia lakini inahesabiwa pia kati ya nchi za Ulaya kwa sababu za historia au utamaduni. 3. Eneo la pekee la China. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Turkmenistan** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |