Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 14 Juni

Tarehe **14 Juni** ni siku ya 165 ya mwaka (ya 166 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 200.

## Matukio

* 1502 - Vasco da Gama anafikia bandari ya Sofala (Msumbiji) katika safari yake ya pili kutoka Ureno kwenda Uhindi

## Waliozaliwa

* 1868 - Karl Landsteiner, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1930
* 1924 - James Black, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1988
* 1946 - Donald Trump, mfanyabiashara na Rais wa Marekani
* 1993 - Thomas Ulimwengu, mchezaji wa mpira kutoka Tanzania

## Waliofariki

* 1905 - Tippu Tip, mfanyabiashara kutoka Tanzania
* 1914 - Adlai Stevenson, Kaimu Rais wa Marekani (1893-1897)
* 1968 - Salvatore Quasimodo, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka wa 1959
* 1986 - Jorge Luis Borges, mwandishi kutoka Argentina

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu nabii Elisha, Proto wa Aquileia, Valeri na Rufini, Fortunati wa Napoli, Eteri wa Vienne, Metodi I wa Konstantinopoli, Anastasi, Felisi na Digna n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **14 Juni** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Gome

Mchoro wa shina lililokatika: 0 = ugale, 1 = mpaka wa mviringo wa ukuaji, 2 = mifereji ya sandarusi, 3 = miwale ya mosi ya ubao, 4 = miwale ya pili ya ubao, 5 = kambio, 6 = miwale ya ubao katika gome la ndani, 7 = kambio ya gome la nje, 8 = gome la ndani, 9 = gome la nje
**Gome** (kwa Kiingereza: bark) ni gamba la mti: gamba hilo ni kama nguo ya mti inayolinda uhai wake unaotegemea utomvu unaopanda kutoka mizizini kwenda matawini.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Gome** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Mlolongo wa Kitume

Mlolongo wa Kitume unasadikiwa kupitia tendo la maaskofu kumwekea mtu mikono kichwani na kumuombea katika kumpatia daraja takatifu.
**Mlolongo wa Kitume** (kwa Kiebrania האפיפיור הירושה, kwa Kigiriki Αποστολική διαδοχή) ni jambo linalodaiwa na imani ya baadhi ya madhehebu ya Ukristo, ya kwamba ni lazima viongozi wa Kanisa washiriki mamlaka ya Mitume wa Yesu katika mlolongo usiokatika wa kuwekewa mikono na maaskofu katika kuwapatia daraja takatifu.

Imani hiyo inatiwa maanani hasa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki, lakini pia Waanglikana na wengineo.

Kwao, maaskofu wa leo ni waandamizi wa wale wa jana na juzi hata kurudia kwa wale waliowekewa mikono na mitume wenyewe katika karne ya 1.

Mlolongo huo unahakikisha uhalali wa mamlaka yao katika kufundisha, kutakasa na kuongoza.

Kwa madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti, suala la mikono si la lazima, kwani kwao ni muhimu zaidi kuendeleza mafundisho ya mitume.

## Vyanzo na viungo vya nje

* Against Heresies, Online-text, Irenaeus, *Against Heresies*
* Apostolicity in the Catholic Encyclopedia
* Christian Cyclopedia article on apostolic succession
* Methodist Apostolicity Ilihifadhiwa 4 Mei 2008 kwenye Wayback Machine. by Gregory S. Neal
* Methodist Episcopacy: In Search of Holy Orders (1990) Ilihifadhiwa 15 Mei 2008 kwenye Wayback Machine. by Gregory S. Neal
* Scott Hahn on the Papacy Ilihifadhiwa 9 Oktoba 2006 kwenye Wayback Machine. by Scott Hahn. Discusses "the *chamberlain* of the royal household of ancient Israel" or "*Prime minister*" of the "*house of David*" (Isaiah 22:22 Ilihifadhiwa 9 Februari 2008 kwenye Wayback Machine.) vis-à-vis *Dynastic Succession* .
* Views on apostolic succession at WikiChristian
* "Was Wesley Ordained By Bishop Erasmus?" *The Methodist Quarterly Review* (1878) Ilihifadhiwa 1 Desemba 2007 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu dini ya Ukristo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Mlolongo wa Kitume** kama historia yake, matokeo au athari zake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Nusumaisha

Majaribio ya Nusumaisha kwa kutumia kete
**Nusumaisha** (kwa Kiingereza: *half-life*) ni istilahi ya fizikia inayotaja muda unaohitajika kwa kiasi cha atomu za dutu nururifu kupungua kwa asilimia hamsini.

Elementi nururifu huwa na atomu ambazo viini si thabiti kwa sababu protoni na nyutroni huelekea kuachana. Hivyo viini hivyo vinazidi kubadilika na kuwa elementi tofauti kabisa. Katika mchakato huo unaoitwa mbunguo nururifu vinatoa chembe nururifu kama za alfa, beta au gamma.

Mfano atomu nururifu ya Kaboni-14 inatoa chembe ya beta na kuwa atomu ya nitrojeni-14.

Kama mfano wa mwatuko wa nyuklia, atomu ya fermi-256 inaweza kugawanyika kwa atomu mbili za zenoni-140 na palladi-112 ikiachana na nyutroni nne.

Urani-232 huwa na nusumaisha ya miaka 69. Plutoni-238 ina nusumaisha ya miaka 88, lakini isotopi ya Plutoni-242 ina nusumaisha ya miaka 375,000. Kaboni-14 inayotumiwa kugundua umri wa visukuku ina nusumaisha ya miaka 5,730.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya fizikia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Nusumaisha** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kipindi cha mzunguko

**Kipindi cha mzunguko** ni muda ambapo kiolwa cha angani kinazunguka kiolwa chengine mara moja. Katika elimuanga, huhusu sayari au visayari vizungukavyo Jua, miezi izungukayo sayari, sayari-nje zizungukazo nyota nyingine, au nyota maradufu. Pia huhusu muda ambapo satelaiti au vipimaanga vinamaliza mzunguko mmoja juu ya kiolwa cha angani.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kipindi cha mzunguko** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |