Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Utamaduni wa Jibuti

| Utamaduni wa Jibuti |
| --- |
|  |
| Bendera ya Jibuti |
| Idadi ya makabila | Takribani 5 (Wasomali, Waafar, Waarabu, Wafaransa, na wengineo) |
| Lugha rasmi | Kifaransa na Kiarabu |
| Lugha nyingine | Kisomali, Kiafar |
| Vyakula vikuu | Skoudehkaris, lahoh, maraq, samaki wa tanuri, wali wa viungo |
| Dini kubwa | Uislamu (hasa Sunni), Ukristo, na dini za jadi |

Wanawake wa Jibuti katika vazi la jadi.
Utamaduni wa Jibuti unaakisi mchanganyiko wa urithi wa Wasomali, Waafar, na athari za Kiarabu, Kifaransa, na Kiitaliano kutokana na historia ya ukoloni na biashara ya kimataifa. Uislamu ndio dini kuu, ukifuatwa na zaidi ya asilimia 90 ya wakazi, hasa wa madhehebu ya Sunni, na unaathiri kwa kiasi kikubwa mavazi, sherehe, na maadili ya kijamii. Sherehe za Eid al-Fitr na Eid al-Adha huadhimishwa kwa sala za pamoja, karamu, na matendo ya hisani, huku Krismasi na Sikukuu ya Uhuru (27 Juni) pia zikiwa na nafasi muhimu.

## Mavazi

Mavazi ya jadi hujumuisha jalabiya kwa wanaume na kanzu au hijabu kwa wanawake, yakionyesha heshima kwa mila za Kiislamu. Muziki wa jadi hutumia ala kama oud, darbuka, na tambura, huku dansi za kikabila za Waafar na Wasomali zikichezwa katika sherehe za harusi na tamasha za kijamii. Sanaa ya kaligrafia ya Kiarabu na uchongaji wa vinyago huendelea kuheshimiwa, hasa katika mapambo ya misikiti na nyumba za jadi.

## Chakula

Chakula cha Jibuti ni mchanganyiko wa ladha za Kiarabu, Kiswahili, na Kifaransa. Pishi konki ni skoudehkaris (wali wa viungo na nyama), maraq (kitoweo cha viungo), lahooh (chapati ya kuvutika), na samaki wa kuoka. Vyakula hivi huandaliwa kwa viungo vya halal na huliwa kwa mikono, hasa katika familia na mikusanyiko ya kijamii.

## Maadili

Maadili ya kijamii yanazingatia ukarimu, mshikamano wa familia, na heshima kwa wazee. Familia pana ni msingi wa jamii, huku madrasa zikihifadhi elimu ya Qurani na maadili ya Kiislamu. Usufi pia una nafasi katika maisha ya kiroho, kupitia matambiko, muziki wa kiroho, na mikusanyiko ya kidini.

## Marejeo

* "Culture of Djibouti". *Encyclopædia Britannica* (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 10 Julai 2025.
* "Historia ya Kiislamu na Utamaduni wa Djibouti". *IqraSense*. Iliwekwa mnamo 10 Julai 2025.
* "The Culture of Djibouti". *StudyCountry* (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 10 Julai 2025.
# Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Georg Wilhelm Friedrich Hegel 1831
**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (27 Agosti 1770 – 14 Novemba 1831) alikuwa mwanafalsafa wa Ujerumani aliyeathiri watu wengi katika karne ya 19 na karne ya 20.

Kati ya wanafunzi wake walikuwa Bauer, Stirner na Marx pia Sartre na Küng walichukua mengi kutoka kwake. Wengine waliompinga kama Kierkegaard, Schopenhauer, Nietzsche, Heidegger na Schelling waliathiriwa naye pia.

## Viungo yva Nje

 Wikiquote ina mkusanyiko wa dondoo kuhusu: Georg Wilhelm Friedrich Hegel The new HegelWiki
* A superior biography of Hegel with graphics
* Hegel.net - resources available under the GNU FDL
* Hegel.net Ilihifadhiwa 3 Mei 2008 kwenye Wayback Machine. - wiki article on Hegel
* Alicia Farinati - Hegelian Works Ilihifadhiwa 3 Septemba 2013 kwenye Wayback Machine. Several articles on Hegel. Available in English, Spanish and French
* Commented link list
* Hegel mailing lists in the internet
* Explanation of Hegel, mostly in German
* Discussion of the Hegelian tradition, including the Left and Right schism Ilihifadhiwa 27 Aprili 2005 kwenye Wayback Machine.
* The Hegel Society of America
* Hegel in Stanford Encyclopedia of Philosophy
*
* Hegel page in 'The History Guide'
* Is Hegel a Christian? Ilihifadhiwa 23 Mei 2008 kwenye Wayback Machine.
* Rethinking the Place of Philosophy with Hegel - Call for Papers for Cosmos and History Ilihifadhiwa 14 Aprili 2008 kwenye Wayback Machine.

### Hegel kwa Kiingereza mtandaoni

* Works by Georg Wilhelm Friedrich Hegel katika Project Gutenberg
* Philosophy of History Introduction
* Hegel's The Philosophy of Right
* Hegel's The Philosophy of History
* Hegel by HyperText reference archive
# Jamhuri

**Aina za jamhuri duniani**
 \Nyekundu** - Serikali ya kiraisi

\Kijani** - Serikali ya raisi pamoja na athira kubwa ya bunge

\Kijani-kizeituni** - Serikali ya kiraisi pamoja na waziri mkuu

\Machungwa** - Serikali ya kibunge

\Kahawiya** - Jamhuri zinazoruhusu chama kimoja pekee

**Mengine**: Ufalme au serikali ya kijeshi

**Angalizi**: Nchi mbalimbali zinazojiita "jamhuri" hutazamiwa na wengine kama udikteta. Ramani inaonyesha hali ya kisheria si hali halisi.

**Jamhuri** inataja aina za serikali zisizo na mfalme, malkia, sultani au mtemi wowote.

Mara nyingi wananchi humchagua kiongozi wao akiitwa mara nyingi rais. Kuna pia vyeo vingine.

Katika nadharia jamhuri inatakiwa kufuata muundo wa demokrasia. Lakini kuna pia jamhuri pasipo na serikali inayochaguliwa zikifuata kwa mfano muundo wa udikteta au utawala wa kijeshi.

Kinyume chake kuna pia muundo wa ufalme pamoja na demokrasia, kwa mfano Uingereza au Uswidi.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya siasa bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Jamhuri** Unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuongezea habari Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# Kanisa la Magharibi

Mitume Petro na Paulo walivyochorwa na El Greco katika karne ya 16, Hermitage Museum, Russia. Ndio walioathiri zaidi Ukristo wa Magharibi.
**Kanisa la Magharibi** (au **Ukristo wa Magharibi**) linajumlisha Kanisa la Kiroma-Katoliki pamoja na madhehebu ya Kiprotestanti. Huitwa "la magharibi" kwa sababu asili yake ni upande wa magharibi wa Bahari ya Kati yakiwa na mwelekeo tofauti na ile ya Makanisa ya Mashariki iliyoenea hata nje ya Dola la Roma.

Katika Karne za kati, taratibu Kanisa la Roma liliunganisha magharibi yote chini yake, hata kwa kufuta mapokeo tofauti, kama ya Makanisa ya Kiselti katika visiwa vya Britania.

Hata baada ya Kanisa la Magharibi kupatwa na mafarakano mengi, hasa katika karne ya 16, bado kuna mambo mengi yanayofananisha Kanisa la Kilatini na madhehebu mengi ya Uprotestanti yaliyotokana yote nayo ama moja kwa moja ama kupitia madhehebu yaliyokwishajitenga.

Ndiyo aina ya Ukristo iliyoenea zaidi duniani (85% hivi) pamoja na ustaarabu wa magharibi ulioathiriwa nayo, kiasi kwamba katika sehemu nyingi Ukristo wa Mashariki haujulikani au walau haueleweki.

Matawi ya Ukristo yalivyotokea katika historia ya Kanisa. Upande wa juu ndio Kanisa la Magharibi, upande wa chini Makanisa ya Mashariki. Unene wa mistari haulingani na ukubwa wa madhehebu husika.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu dini ya Ukristo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kanisa la Magharibi** kama historia yake, matokeo au athari zake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Taasisi

**Taasisi** ni mpangilio ulioundwa na binadamu unaojumuisha sheria, kanuni, na utaratibu unaoongoza mienendo ya kijamii. Kwa ujumla, fasili zote za taasisi hukubaliana kuwa kitu hiki lazima kiwe na uendelevu na kuendelea kuwepo kwa muda.

Mambo kama sheria, kanuni, mikataba ya kijamii, na desturi yote haya ni mifano ya taasisi. Taasisi zinaweza kuwa rasmi sana au zisizo rasmi, kutegemea namna zilivyojengwa na jinsi jamii inavyozifuata.

Pia, taasisi hubeba maarifa na uzoefu wa jinsi jamii inavyofanya mambo, kiasi kwamba mara nyingi hutazamwa kama sayansi ya kijamii, sawa na jinsi nadharia zinavyotazamwa katika sayansi za asili.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sheria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Taasisi** kama historia yake au uhusiano wake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Upostulanti

**Upostulanti** (kutoka neno la Kilatini "postulare", yaani kuomba) ni hatua ya awali katika safari ya malezi utawani.

Kwa kawaida unatangulia hatua ya unovisi.

Mpostulanti amekaribishwa jumuiani ili aone zaidi maisha yalivyo na upande wake watawa waone tabia na nia zake zilivyo.

Urefu wa muda wa upostulanti (miezi au miaka) unategemea sheria za shirika, maendeleo ya mhusika n.k.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu dini ya Ukristo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Upostulanti** kama historia yake, matokeo au athari zake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Sappho

Kichwa cha sanamu cha Sappho.
**Sappho** (Kigiriki **Σαπφώ** sap-phō au **Ψάπφω** psap-phō; \* kati ya 630 KK na 612 KK; † mnamo 570 KK)) alikuwa mshairi wa kike wakati wa ustaarabu wa Ugiriki ya Kale. Aliishi mjini Mytilene kwenye kisiwa cha Lesbos. Sehemu kubwa ya kazi zake zimepotea.

Alitunga shairi juu ya miungu na mapenzi. Nyakati za kale zilikusanywa katika vitabu tisa vilivyosafiwa na watu mashuhuri kama Plato na Horasi.

Alikusanya kundi la wanafunzi wa kike na kuwafundisha ushairi, muziki na uimbaji. Sehemu ya shairi na nyimbo zake ziliimbia mapenzi kati ya wanawake. Kwa hiyo lugha nyingi za Ulaya hutumia jina la kisiwa alipoishi kwa mapenzi kati ya wanawake (Kiing. "lesbian").

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwandishi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Sappho** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Milenia

**Milenia** (kutoka neno la Kiingereza *millennium*, ambalo mizizi yake ni katika Kilatini: *mille*, elfu, na *annus*, mwaka) ni kipindi cha miaka elfu moja.

Hii ni sawa na kusema milenia ina karne kumi.

Kwa sasa tuko katika milenia ya pili BK iliyoanza tarehe 1 Januari 2001. Lakini watu wengi walisheherekea tarehe 1 Januari 2000 ingawa mwaka 2000 ilikuwa mwaka wa mwisho wa karne na milenia iliyotangulia.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Milenia** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Inaba Masakuni

**Inaba Masakuni**|稲葉 正邦||26 Julai 1834 – 15 Julai 1898}} alikuwa daimyō wa Japani wa kipindi cha mwisho cha Edo .

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu huyo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Inaba Masakuni** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Funguvisiwa la Karolini

Eneo la funguvisiwa hilo.
**Funguvisiwa la Karolini** (kwa Kiingereza: *Caroline Islands*) ni funguvisiwa la Mikronesia lililosambaa sana katika Bahari ya Pasifiki hadi umbali wa kilomita 3,540. Ni visiwa vidogo 500 hivi vyenye asili ya matumbawe.

Sehemu kubwa ni ya Shirikisho la Mikronesia, ila Palau ni nchi huru ya pekee.

## Historia

Visiwa vimekaliwa na watu tangu miaka 4,000 iliyopita, hasa kutoka Rasi ya Malay na visiwa vya Indonesia. Wengine wametokea visiwa vya Polinesia.

Kisiwani Yap kulitokea dola na utawala wa kifalme.

Tangu kufika kwa Wahispania katika karne ya 16 visiwa vilikuwa chini ya ubwana wa nje lakini maisha ya kawaida yaliendelea bila mabadiliko makubwa kwa muda mrefu.

Mwisho wa karne ya 19 Hispania iliuza koloni hilo kwa Ujerumani; utawala wa Kijerumani ulikwisha katika Vita vikuu vya kwanza ukachukuliwa na Japani hadi mwisho wa Vita vikuu vya pili.

Japani ilifuatwa na Marekani iliyoendelea kutawala kwa niaba ya UM hadi uhuru (mwaka 1986 kwa shirikisho na 1994 kwa Palau).

## Tanbihi

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Funguvisiwa la Karolini

|  |
| --- |
| **Nchi\_na maeneo ya Australia na Pasifiki** |
| Australia | Fiji | Guam | Hawaii | Kaledonia Mpya | Kiribati | Kisiwa cha Pasaka | Mikronesia | Nauru | Nyuzilandi | Niue | Pitcairn | Polinesia ya Kifaransa | Palau | Papua Guinea Mpya | Samoa | Samoa ya Marekani | Visiwa vya Cook | Visiwa vya Mariana ya Kaskazini | Visiwa vya Marshall | Visiwa vya Solomon | Tonga | Tuvalu | Vanuatu | Wallis na Futuna |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Rada

Antena ya rada ya masafa maerefu
**Rada** (ing. *radar*) ni jina kwa mitambo inayotumia mawimbi ya redio kutambua vitu na vyombo mbalimbali kwa kuangalia mambo kama aina, mwelekeo, kasi n.k.

Rada hutumika kuchunguza ndege, meli, roketi, magari, mawingu katika utabiri wa hali ya hewa, n.k.

Mfumo wa rada unatumia transimita kuzalisha mawimbi ya umeme na sumaku aina ya redio na antena ya kurusha na antena ya kupokea (mara nyingi antena hiyohiyo hutumika kwa kurusha na kupokea) na chombo cha kupokea na kutafsiri kitu kinachochunguzwa.

Rada iliundwa na mataifa kadhaa kwa siri kwa matumizi ya kijeshi katika kipindi cha kabla na wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia.

## Viungo vya nje

* Mafunzo kwa video kuhusu mfumo wa rada unavyofanya kazi
* Historia ya rada

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya teknolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hiyo kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |