Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Urani

| Urani (uranium)  |
| --- |
|  Mtapo wa urani |
| **Jina la Elementi** | Urani (uranium) |
| **Alama** | U |
| **Namba atomia** | 92 |
| **Mfululizo safu** | Metali |
|  **Uzani atomia**  | 238.0289 |
| **Valensi** | 2, 8, 18, 32, 21, 9, 2 |
| **Densiti** | 19.1  g·cm³ |
| **Ugumu (Mohs)** | {{{ugumu}}} |
| **Kiwango cha kuyeyuka** | 1405.3 K (1132.2 °C) |
| **Kiwango cha kuchemka** | 4404 K (4131 °C) |
| **Asilimia za ganda la dunia** | 3 · 10-4 % |
| **Hali maada**  | mango |

Uraniamu
**Urani** (kwa Kiingereza *uranium*) ni elementi katika mfumo radidia yenye alama **U**. Namba atomia ni **92** na uzani atomia ni 238. Atomi yake ina protoni 92 na elektroni 92.

Jina limechaguliwa kutokana na sayari iliyoitwa Uranus kwa kumbukumbu ya mungu mmojawapo wa Dola la Roma.

Urani ni metali nururishi. Isotopi za kawaida katika urani ni urani-238 na urani-235.

Urani ina uzani atomia wa juu kati ya elementi zote zinazotokea kiasili maana yake masi ya atomu yake ni kubwa zaidi. Hata hivyo densiti yake si juu zaidi hivyo mchemraba wa cm³ 1 wa urani ni mwepesi kuliko mchemraba wa cm³ 1 wa dhahabu.

Urani ni metali nyeupe nururishi katika mfululizo wa aktinidi. Isotopi yake 235U ni dutu asilia pekee inayoweza kuwa na mmenyuko mfululizo wa kinyuklia.

Kwa sababu hiyo hutumiwa katika tanuri nyuklia na katika silaha za nyuklia kwa ajili ya vita. Bomu la nyuklia la kwanza lililorushwa juu ya Hiroshima lilitengenezwa kwa urani.

## Umuhimu wa kiuchumi

Ikiwa ni metali nururishi pekee inayopatikana duniani kiasili hutumiwa kwa utengenezaji wa umeme katika tanuri nyuklia. Takriban asilimia 10 ya umeme duniani hutengenezwa kwa njia hii, katika nchi kadhaa ni sehemu kubwa ya umeme.

Mwanzoni mwa upatikanaji wa teknolojia hiyo katika karne ya 20 kulikuwa na matumaini makubwa ya kuwa italeta umeme nafuu kwa watu wote hasa tangu ilitambuliwa ya kwamba akiba za makaa mawe na mafuta ya petroli zitakwisha. Ila tu matatizo ya takataka nyuklia na ajali hatari za tanuri nyuklia yalichelewesha maendeleo ya matumizi yake. Vilevile maendeleo ya uzalishaji wa nishati mbadala kama vile umemejua au umeme wa upepo yalileta mitazamo mipya.

Tena upatikanaji wa urani yenyewe ni tatizo kwa sababu akiba za urani duniani zinazofaa kwa uchimbaji rahisi kiuchumi hukadiriwa kudumu kwa miaka 50-100 pekee.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kemia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Urani** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Asia ya Mashariki

**Asia ya Mashariki** ni kanda la bara la Asia linalojumuisha takriban 15% za eneo la bara lote.

Asia ya Mashariki.
Nchi zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu za Asia ya Mashariki:

* China (pamoja na Hong Kong na Macau)
* Jamhuri ya China (Taiwan)
* Korea Kaskazini
* Korea Kusini
* Japani
* Mongolia

Kiutamaduni nchi hizi zote zimeathiriwa na China jinsi inavyonekana katika maandishi, falsafa ya Konfutse, Ubuddha wa Mahayana na mtindo wa kula kwa kutumia vijiti.

## Tazama pia

* Asia ya Kati
* Asia ya Kusini-Mashariki
* Asia ya Kusini
* Mashariki ya Kati

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Asia ya Mashariki** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Lugha za Kihmong-Mien

**Lugha za Kihmong-Mien** ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika Asia ya Kusini-Mashariki, hasa nchini Uchina, Vietnam na Laos. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 20 takriban. Zamani lugha za Kihmong-Mien zilifikiriwa kuwa tawi la lugha za Kisino-Tibeti lakini siku hizi zinaaminiwa kuwa familia tofauti yenyewe.

## Viungo vya nje

* lugha za Kihmong-Mien katika Glottolog

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Lugha za Kihmong-Mien** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Nasaba ya Han

Eneo la utawala wa Han katika Uchina.
**Nasaba ya Han** (kwa Kichina cha asili: 漢朝 ; Kichina rahisi: 汉朝; Hanyu Pinyin: Hàn cháo; Wade-Giles: Han Ch'au; 206 KK – 220 BK) ilitawala Uchina baada ya nasaba ya Qin, na ilitangulia Madola Matatu. Utawala huu ulianzishwa na familia maarufu iliyofahamika kama ukoo wa Liu.

Watu wa China huhesabu nasaba ya Han iliyodumu kwa karne nne kuwa kati ya vipindi vikuu katika historia yote ya nchi. Hivyo, jamii kubwa ya China hujihesabu mpaka leo “watu wa Han”, kwa heshima ya familia ya Han na utawala waliouanzisha.

## Viungo vya nje

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Nasaba ya Han** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |