Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Universal Studios

Logo ya Universal Studios.
**Universal Studios** ni kampuni ya utayarishaji na usambazaji wa filamu kutoka nchini Marekani.

Makao makuu yako 5555 Melrose Avenue huko mjini Hollywood, California.

## Viungo vya Nje

* Tovuti rasmi ya Universal Studios

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya uchumi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Universal Studios** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Karne ya 15

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 13 |
Karne ya 14 |
**Karne ya 15**
| Karne ya 16
| Karne ya 17
| ►

Miaka ya 1400 |
Miaka ya 1410 |
Miaka ya 1420 |
Miaka ya 1430 |
Miaka ya 1440 |
Miaka ya 1450 |
Miaka ya 1460 |
Miaka ya 1470 |
Miaka ya 1480 |
Miaka ya 1490

**Karne ya 15** ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 1401 hadi 1500. Kikamilifu kilianza tar. 1 Januari 1401 na kuishia 31 Desemba 1500. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".

Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya kibinadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu - hali halisi maendeleo na mabadiiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.

Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii.

## Watu na matukio

Kristoforo Kolumbus katika Amerika, 12 Oktoba 1492

|  |
| --- |
| **Karne**: Karne ya 14 | **Karne ya 15** | Karne ya 16 |
| **Miongo** na miaka |
| **Miaka ya 1400** | 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409 |
| **Miaka ya 1410** | 1410 1411 1412 1413 1414 1415 1416 1417 1418 1419 |
| **Miaka ya 1420** | 1420 1421 1422 1423 1424 1425 1426 1427 1428 1429 |
| **Miaka ya 1430** | 1430 1431 1432 1433 1434 1435 1436 1437 1438 1439 |
| **Miaka ya 1440** | 1440 1441 1442 1443 1444 1445 1446 1447 1448 1449 |
| **Miaka ya 1450** | 1450 1451 1452 1453 1454 1455 1456 1457 1458 1459 |
| **Miaka ya 1460** | 1460 1461 1462 1463 1464 1465 1466 1467 1468 1469 |
| **Miaka ya 1470** | 1470 1471 1472 1473 1474 1475 1476 1477 1478 1479 |
| **Miaka ya 1480** | 1480 1481 1482 1483 1484 1485 1486 1487 1488 1489 |
| **Miaka ya 1490** | 1490 1491 1492 1493 1494 1495 1496 1497 1498 1499 |

* Ulaya kutoka Karne za kati inaingia hali mpya kuanzia Italia
* Huko Amerika ustaarabu wa Waazteki (Meksiko) na wa Wainkas (Peru)
* Mwisho wa Vita vya miaka mia
* Mwisho wa Dola la Bizanti (1453); Waturuki wanaenea Ulaya mashariki kusini
* Wakristo wanamaliza kuteka tena Hispania kutoka utawala wa Uislamu 1492
* Kristoforo Kolumbus (Genova, 1451 - Valladolid, 1506), anafungua njia za baharini kati ya Ulaya na Amerika
* Leonardo wa Vinci, mwanasayansi na mwanasanaa bora
* Johann Gutenberg, anabuni uchapishaji kwa herufi za kuhamishwahamishwa

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Karne ya 15

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Karne ya 15** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Tamasha la 21 la Kimataifa la Filamu la Berlin

**Tamasha la 21 la Kimataifa la Filamu Berlin** lilifanyika kuanzia tarehe 26 Juni hadi 6 Julai 1971. Katika toleo hilo, kipengele kipya kiitwacho Jukwaa la Watayarishaji wa Filamu Chipukizi kilianzishwa, ambacho baadaye mwaka 1987 kilibadilishwa jina na kuitwa Jukwaa la Kimataifa la Sinema Mpya.

Tuzo ya Dubu wa Dhahabu ilitolewa kwa filamu ya The Garden of the Finzi-Continis iliyoongozwa na Vittorio De Sica.

# Marejeo
# Mkoa wa Lai Châu

Mahali pa Lai Châu katika Vietnam
**Lai Châu** ni mkoa wa Vietnam. Mji mkuu ni Lai Châu. Eneo lake ni 9,059.4 km². Mwaka 2009 wakazi 370,502 walihesabiwa.

## Tazama pia

* Mikoa ya Vietnam

## Viungo vya nje

* Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 7 Oktoba 2009 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Johannesburg

|  |
| --- |
| Jiji la Johannesburg |
|  |
|  **Bendera** |  **Nembo** |
| Jiji la Johannesburg
Mahali pa mji wa Johannesburg katika Afrika Kusini |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Afrika Kusini |
| Majimbo | Gauteng |
| Tovuti:  www.joburg.org.za
 |

Kitovu cha mji wa Johannesburg
Kitovu cha mji wa Johannesburg
**Johannesburg**, inayojulikana kama "*Jo'burg*" au "*Jiji la Dhahabu,*" ni jiji kubwa zaidi nchini Afrika Kusini kwa idadi ya watu na moja ya maeneo makubwa ya mijini barani Afrika. Iko ndani ya mkoa wa Gauteng, jiji hili lilijulikana sana mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20 baada ya kugunduliwa kwa dhahabu, jambo lililochochea harakati za uchimbaji na kubadilisha jiji hili kuwa nguzo ya uchumi na ]fedha.

Leo, uchumi wa Johannesburg ni wa aina mbalimbali, na sekta kubwa za fedha, teknolojia, na utengenezaji. Jiji hili pia lina historia na utamaduni tajiri, likiwa na vivutio muhimu kama vile *Makumbusho ya Apartheid* na Hill ya Katiba, ambavyo vinaonyesha jukumu lake kuu katika mapambano ya Afrika Kusini dhidi ya utawala wa ubaguzi wa rangi. Johannesburg pia ina mandhari ya utamaduni hai, ikiwa na sanaa, mitindo, na vyombo vya habari, na Soweto, kitongoji cha kihistoria, kinajulikana kwa mchango wake mkubwa katika mapambano dhidi ya ubaguzi wa rangi, na kuwa na vivutio kama vile Makumbusho ya Hector Pieterson.

Mji ulianzishwa 4 Oktoba 1886 ukakua haraka baada ya kupatikana kwa dhahabu. Siku hizi ni kitovu cha kiuchumi wa Afrika Kusini na makao ya soko la hisa kubwa katika Afrika.

Japokuwa johannesburg ni mji mkubwa lakini sio miongoni mwa miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini lakini mahakama ya katiba inakaa hapa.

Pia kuna jengo lililosheheni maofisi kubwa kuliko yote barani Afrika ambalo linaitwa Carlton Centre lenye ghorofa 50 kuna pia jengo refu kabisa barani afrika linaloitwa Hillbrow Tower (mita 270 au maghorofa 90).

Karibu theluthi moja ya wakazi wa jiji la johannesburg huishi katika eneo la Soweto ambalo ni mtaa maarufu ulioengwa nje ya jiji asilia kwa ajili ya wafanyakazi Waafrika wakati wa Apartheid (siasa ya ubaguzi wa rangi).
Jozi kama inavyojulikana na wengi ni moja kati ya miji mikubwa duniani iliyoendelea(kujengeka) sehemu ambako hakuna mto,ziwa ama bahari ufukwe..! Imehaririwa na Selemani Mkonje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Johannesburg

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika Kusini bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Johannesburg** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Hadhira

Fanani na Hadhira
**Hadhira** ni watu wanaotarajiwa kupokea ujumbe wa msanii kutoka kwa fanani katika kazi ya fasihi

Hadhira huweza kupokea ujumbe huo kwa kusikiliza, kuona au hata kuona pamoja na kusikiliza.

Ujumbe wa kusikiliza ni kama nyimbo.

Ujumbe wa kuona ni kama alama (zinazofanana na alama za barabarani).

Ujumbe wa kuona na kusikiliza ni kama sanaa za maonesho.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya fasihi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Hadhira** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 1974

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 19 |
**Karne ya 20**
| Karne ya 21

◄ |
Miaka ya 1940 |
Miaka ya 1950 |
Miaka ya 1960 |
**Miaka ya 1970**
| Miaka ya 1980
| Miaka ya 1990
| Miaka ya 2000
| ►

◄◄ |
◄ |
1970 |
1971 |
1972 |
1973 |
**1974**
| 1975
| 1976
| 1977
| 1978
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **1974 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

* 10 Septemba - Nchi ya Guinea Bisau inapata uhuru rasmi kutoka Ureno.
* 12 Septemba - Kaisari Haile Selassie wa Ethiopia anapinduliwa na wanajeshi wa DERG.

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

* 5 Februari - Omarosa Manigault, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 16 Februari - Johnny Tri Nguyen, mwigizaji filamu wa Kimarekani kutoka Vietnam Kusini
* 28 Februari - David Hellenius, mwigizaji wa filamu kutoka Uswidi
* 12 Machi - Scarlet Ortiz, mwigizaji filamu kutoka Venezuela
* 4 Julai - Mick Wingert, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 22 Julai - Franka Potente, mwigizaji filamu kutoka Ujerumani
* 24 Julai - Eugene Mirman, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 15 Agosti - Natasha Henstridge, mwigizaji filamu kutoka Kanada
* 18 Septemba - Xzibit, mwanamuziki wa Marekani
* 12 Novemba - Ralf Krewinkel, mwanasiasa kutoka Uholanzi
* 30 Desemba - Khalilou Fadiga, mchezaji mpira kutoka Senegal

**bila tarehe Erik Thulin, mwandishi wa Uswidi

## Waliofariki

* 9 Machi - Earl Sutherland, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1971
* 18 Aprili - Marcel Pagnol, mwandishi kutoka Ufaransa
* 24 Mei - Duke Ellington, mwanamuziki wa Jazz kutoka Marekani
* 9 Juni - Miguel Asturias, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi, mwaka wa 1967
* 18 Juni - George Kelly, mwandishi kutoka Marekani
* 11 Julai - Par Lagerkvist, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi mwaka wa 1951
* 13 Julai - Patrick Blackett, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1948
* 23 Julai - James Chadwick, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1935
* 4 Oktoba - Anne Sexton, mshairi kutoka Marekani

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 1974
# Halijoto

Kipimajoto (thermomita) inaonyesha kiwango cha halijoto ama joto au baridi
**Halijoto** (pia: **Jotoridi**) ni neno la kutaja hali ya kitu kama ni baridi au moto.
Wanadamu wana mishipa inayoonyesha tofauti kati ya baridi na joto. Kwa kuwa na uhakika tunatumia thermomita inayoonyesha halijoto kwa kipimo kama selsiasi, kelvini au fahrenheit.

Kisayansi halijoto ni kiasi cha mwendo wa molekuli ndani ya gimba, kiowevu au mjao wa gesi. Ndani ya gimba mango na pia ndani ya kiowevu na gesi molekuli huchezacheza kiasi; mkasi wa kucheza unaonekana kama halijoto yaani kiwango kidogo cha kucheza ni "baridi" na kiwango kikibwa cha kucheza ni "joto". Mkasi wa mwendo wa molekuli (au atomi) ndani ya gimba hutegemea na nishati mwendo ya molekuli zake. Nishati mwendo inaweza kuongezeka au kupunguza kiasi jinsi molekuli zinapokea nishati kutoka nje au kupitisha nishati yao kwa kitu kingine.

Kupasha moto chini ya sufuria ya maji huongeza nishati mwendo ndani ya sufuria na ndani ya maji kwa sababu nishati ya joto inapokelewa na molekuli na kuwa nishati mwendo. Hivyo halijoto ya sufuria na ya maji hupanda juu. Kinyume chake ni kupoa maana molekuli za maji na sufuria hupitisha nishati mwendo kwa molekuli za hewa na kwa njia hii halijoto ya sufuria inashuka.

Pasipo na mwendo kabisa ndani ya mada huitwa kiwango cha joto cha sifuri halisi ambacho ni sawa na vizio −273.15° kwenye skeli ya selsiasi au vizio 0° kwenye skeli ya kelvini. Hiki ni kiwango cha duni kabisa hakuna baridi zaidi. Kiwango cha juu hakijulikani inawezekana hakuna.

## Viwango muhimu vya halijoto duniani

Katika mazingira ya dunia kuna viwango fulani vya joto ambavyo ni muhimu hasa:

* Maji huganda mnamo halijoto ya 0 °C, 32 °F, au 273.15 K.

* Maji huchemka mnamo halijoto ya 100 °C, 212 °F, au 373.15 K. (habari za maji zinalingana na kimo sawa na uwiano wa bahari)

* Mwili wa kibinadamu hwa na halijoto ya 37 °C kama mtu ni mzima.

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 halijoto
# Boroni

| Boroni (Boron)  |
| --- |
|  |
| **Jina la Elementi** | Boroni (Boron) |
| **Alama** | B |
| **Namba atomia** | 5 |
|  **Uzani atomia**  | 10,8 u |
| **Valensi** | 2, 3 |
| **Ugumu (Mohs)** | ~9.5 |
| **Kiwango cha kuyeyuka** | 2349 K (2076 °C) |
| **Kiwango cha kuchemka** | 4200 K (3927 °C) |
| **Asilimia za ganda la dunia** | 0 |

Boroni
**Boroni** ni elementi ya kikemia yenye namba atomia 5 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 10.811. Alama yake ni **B**.

## Tabia

Boroni ni nusumetali au metaloidi; ina valensi tatu. Elementi peke yake haipatikani katika mazingira asilia duniani ila tu katika kampaundi kama vile borasi (Na2B4O7·10H2O ).

## Umbo hobela au la fuwele

Inapotapaswa kutoka kwa kampaundi zake hupatikana katika umbo hobela kama unga wa rangi ya kahawia au la fuwele nyeusi na ngumu isiyohami umeme. Boroni ni dutu ngumu kuliko zote duniani baada ya almasi na kati ya elementi zote ni imara dhidi ya nguvu ya mvuto.

## Matumizi kiteknolojia

Matumizi ya boroni ni katika teknolojia ya kihami na katika dawa za kupausha au kung'arisha. Inatumiwa pia kama nyongeza katika aloi kwa ajili ya sehemu za eropleni zinazotakiwa imara ma nyepesi. Katika teknolojia ya kinyuklia hutumiwa kama kinga dhidi ya nyutroni katika matanuri ya nyuklia.

## Nafasi ya kibiolojia

Kwa kiasi kidogokidogo boroni ina kazi katika miili ya wanyama: haijaeleweka ni kazi gani, isipokuwa imeonekana ni muhimu. Asidi ya boroni ni kiuawadudu (insecticide), hasa dhidi ya sisimizi, viroboto na mende, lakini haiudhi wanyama wenye uti wa mgongo.

## Picha

*

## Tanbihi

## Viungo vya nje

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kemia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Boroni** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Sanamu ya Uhuru

Sanamu ya Uhuru mjini New York
**Sanamu ya Uhuru** (Kiing.:**Statue of Liberty**) ni sanamu kubwa inayosimama katika bandari ya jiji la New York. Ilifika Marekani mwaka 1885 kutoka Ulaya kama zawadi ya watu wa Ufaransa kwa watu wa Marekani ikasimamishwa na kuzimikwa rasmi 1886..

Sanamu lina kimo cha mita 46.5 na pamoja na msingi wake linafikia mita 93. Inasimama kwenye kisiwa kidogo kilichopo mdomoni mwa bandari.

Imetengenezwa kwa kutumia mabati ya shaba yanayolala juu ya kiunzi cha feleji ndani yake. Kwa jumla uzito wake ni tani 225. Rangi imekuwa kibichi kwa sababu shaba imeoksidishwa kwa nje.

Umbo la sanamu ni mwanamke anayeshika mwenge juu ya kichwa chake. Mwanamke ni ishara ya uhuru na mchongaji alitaka kuweka kumbukumbu ya kufutwa kwa utumwa katika Marekani mwaka 1861. Umbo linaiga mifano ya sanaa ya Ugiriki ya Kale na Roma ya Kale; mungu wa Kigiriki Helios alionyeshwa kwa mavazi yaleyale na pia na taji kama sanamu ya uhuru; kwa Helios ncha za taji zilikuwa ishara ya mishale ya jua; kwenye sanamu ya uhuru mishale saba inadokeza kwa bahari saba na mabara saba na ujumbe wa uhuru kwa wote. Mwenge ni ishara ya mwangaza unaotoka kwenye uhuru kwa mataifa yote.

Kusudi la zawadi ilikuwa kuweka kumbukumbu kwa uhusiano mwema kati ya Marekani na Ufaransa na msaada uliofika Marekani kutoka Ufaransa wakati wa vita ya uhuru dhidi ya Uingereza.

Baadaye wahamiaji mamilioni waliofika Marekani kwa njia ya meli walisalimiwa na sanamu ya uhuru wakati wa kuingia bandarini.

Sanamu ni kati ya majengo ya Marekani yanayojulikana zaidi.

## Viungo vya nje

* (Kiingereza) Tovuti rasmi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Marekani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Sanamu ya Uhuru** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Sanamu ya Uhuru** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Uzito

Kifaa cha kupimia uzito.
**Uzito** wa kitu (jinsi chembe zilivyowekwa kwenye maada) ni kipimo cha kani inayoathiri kitu hiko kwa sababu ya uvutano au mchapuko. Uzito haupaswi kuchanganywa na dhana inayohusiana na tungamo. Kwa vitu vidogo duniani (au katika violwa vengine vya angani), uzito inaelekezwa kuelekea katikati ya sayari.

Kwa lugha ya kawaida, uzito unaweza kueleweka kirahisi pale unapopimwa karibu na dunia au kwenye uso wa dunia. Uzito kwa kawaida hupimwa kwa kutumia vizio vya tungamo kama vile kilogramu, gramu n.k., lakini kizio chake ni Newton (kifupi "N").

Kwa miaka mingi ya historia ya binadamu uzito umekuwa ukipimwa katika uso wa dunia. Uzito una uwiano sawa na tungamo. Kitu chochote chenye tungamo sawa kina uzito sawa. Imekuwa kawaida kuvitumia vitu hivyo viwili kila siku kwa pamoja. Kwa kawaida inawachanganya watu wengi kuhusiana na vitu hivyo viwili, tungamo na uzito.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya fizikia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Uzito** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kratom

| **Mitragyna speciosa** |
| --- |
|   |
| **Uainishaji wa kisayansi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Himaya: | Plantae (Mimea)  |
| (bila tabaka): | Angiospermae (Mimea inayotoa maua)  |
| (bila tabaka): | Eudicots (Mimea ambayo mche wao una majani mawili)  |
| (bila tabaka): | Asterids (Mimea kama alizeti)  |
| Oda: | Gentianales (Mimea kama mwadiga)  |
| Familia: | Rubiaceae (Mimea iliyo mnasaba na mbuni)  |
| Jenasi: | *Mitragyna* Korth. |
| Spishi: | *M. speciosa* (Korth.) Havil. |

 |

**Kratom** (jina la Kilatini: *Mitragyna speciosa*) ni mti wa kijani wa kitropiki katika familia ya kahawa (Rubiaceae) wenye asili ya kusini mashariki mwa Asia. Mti huu unapatikana kwa wingi nchi za Thailand, Indonesia, Malaysia, Myanmar, na Papua New Guinea ambako umetumika kama dawa ya asili tangu karne ya 19.

Hadi mwaka wa 2018, hakuna majaribio ya kisayansi yaliyofanywa ili kuelewa madhara ya kratom kwa afya. Baadhi ya watu hutumia mti huu kama dawa ya kupunguza maumivu ya muda mrefu, kwa kutibu madhara ya kuacha matumizi ya madawa ya kulevya kama heroini, opioidi au kwa ajili ya burudani.

Madhara madogo ya kawaida yanayotokana na mti huu ni pamoja na kichefuchefu, kutapika, na kuvimbiwa. Madhara makubwa ni pamoja na shinikizo la damu, kuwa mteja wa kudumu wa dawa hii, shida ya kulala, sumu ya ini. Mti huu huweza pia kusababisha kifo. Nchini Marekani, kulikuwa na vifo kumi na tano kutokana na matumizi ya kratom kati ya mwaka 2014 na 2016. Matumizi yake ni kinyume cha sheria kwenye nchi mbalimbali za Ulaya kama vile Uingereza na Ufaransa. Nchini Marekani majimbo yake yana sheria zinazotofautiana kidogo kuhusu matumizi yake.

Kwenye jamii ambako mti huu unapatikana, Kratom imekuwa ikitumika kama dawa ya asili au mitishamba. Majani yake hutafunwa kupunguza maumivu ya mifupa na kuongeza nguvu, hamu ya chakula na matamanio ya kujamiiana kama vile miraa na kokaini. Majani yake hutumika kutibu majeraha. Hutumika pia kutibu kikohozi, kuharisha na matatizo ya tumbo. Majani yake hutumiwa pia na wafanyakazi wa kazi ngumu ili kuondoa uchovu. Tofauti za matumizi yake hutegemea pia aina za mti wenyewe maana kuna aina mbalimbali zinazotofautiana kati ya nchi na nchi. Huko Thailand Kratom ilitumika kama kitafunio cha kukaribisha wageni na pia ilitumika kwenye ibada za miungu ya jadi.

## Marejeo

## Viungo vya nje

* Kuhusu kratom toka European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction
* Kuhusu kratom toka toxnet

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mmea fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kratom** kama uainishaji wake wa kibiolojia, uenezi au matumizi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Percy Bridgman

Percy Bridgman
**Percy Williams Bridgman** (21 Aprili 1882 – 20 Agosti 1961) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za halijoto na kanieneo. Mwaka wa 1946 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Percy Bridgman** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# Pierre-Gilles de Gennes

Pierre-Gilles de Gennes
**Pierre-Gilles de Gennes** (24 Oktoba 1932 – 18 Mei 2007) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa anajulikana kwa kuchunguza fuwele miminiko na sifa zake. Mwaka wa 1991 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mshindi wa Tuzo ya Nobel bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Pierre-Gilles de Gennes** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Norman Ramsey

Norman Ramsey

**Norman Foster Ramsey** (amezaliwa 27 Agosti 1915) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu na mbinu na kuzichunguza. Mwaka wa 1989, pamoja na Wolfgang Paul na Hans Georg Dehmelt alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Norman Ramsey** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |