Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arigoni

| Arigoni  |
| --- |
|  |
| **Jina la Elementi** | Arigoni |
| **Alama** | Ar |
| **Namba atomia** | 18 |
| **Mfululizo safu** | Gesi adimu |
|  **Uzani atomia**  | 39.948 |
| **Ugumu (Mohs)** | {{{ugumu}}} |
| **Kiwango cha kuyeyuka** | 83.80 K (−189.35 °C) |
| **Kiwango cha kuchemka** | 87.30 K (−185.85 °C) |
| **Kiwango utatu** | 83.8058 K |
| **Asilimia za ganda la dunia** | 4 · 10-4 % |
| **Hali maada**  | gesi |
| **Mengineyo** | {{{mengineyo}}} |

**Arigoni** (pia: **argoni**, ing. Argon, kut. kigiriki ἀργό(ν) „mvivu“ kwa sababu haipende kumenyuka kikemia) ni elementi yenye namba atomia **18** na uzani wa atomi 39.948. Alama yake ni **Ar**.

Duniani yapatikana katika angahewa kama gesi adimu na bwete isiyo na rangi wala ladha. Kwa sababu ya tabia yake ya ubwete kampaundi asilia hazijulikani ila tu zimetengenezwa katika maabara. Katika angahewa ni gesi adimu inayopatikana kwa wingi kwa sababu asilimia moja ya hewa yote ni arigoni.

Inapatikana wakati wa kupoza hewa kwa shabaha ya kupata oksijeni au hidrojeni ya kiowevu.

Kutokana ubwete wake hutumiwa kama gesi ya kuzuia mmenyuko kwa mfano katika vizima moto au ndani ya balbu inapochelewesha kuchomwa kwa nyuzi za balbu.

* Kipande cha barafu ya arigoni katika tesitubu kikiyeyuka
*
# Hans Bethe

Hans Bethe
**Hans Albrecht Bethe** (2 Julai 1906 – 6 Machi 2005) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Alizaliwa katika mji wa Strasbourg. Mwaka wa 1933 alihamia Marekani. Hasa alichunguza nadharia ya atomu. Mwaka wa 1967 alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani wa Ulaya bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Hans Bethe** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani wa Marekanibado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Hans Bethe** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Caravaggio

Caravaggio.
**Michelangelo Merisi da Caravaggio** (28 Septemba 1571 - 18 Julai 1610) alikuwa mchoraji aliyetokea huko Italia.

Alifanya kazi huko Roma, Napoli, Malta na Sicilia kati ya 1593 na 1610.

Alikuwa mchoraji ambaye alifanya aina ya sanaa inayoitwa *baroko*. Alikuwa mtu wa kwanza kuwa mzuri sana katika kuchora kwa njia hii.

Hata wakati alipokuwa hai, watu wengi walizungumza kuhusu Caravaggio. Watu wengine walipenda kuona kile alichofanya, na jinsi alivyoishi, na alidhaniwa kuwa mtu mzuri. Watu wengine walidhani alikuwa wa ajabu sana. Watu wengine walidhani alikuwa mbaya.

Alianza kuwa mchoraji maarufu huko Roma mwaka wa 1600. Watu wengi walimpa fedha ili kuwapa picha, lakini alitumia fedha zake zote na wakati mwingine alipata shida. Mnamo 1604 mtu aliandika gazeti juu yake, na akasema alikuwa mwangalifu na mtu mbaya.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu huyo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Caravaggio** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Svalbard

Ramani ya Svalbard.
Milima ya Adventtoppen na Hiorthfjellet karibu na fjord Adventfjorden, kaskazini mwa Longyearbyen, Svalbard.
**Svalbard** ni jina la funguvisiwa la Norwei katika Bahari ya Aktika, linalojulikana pia kama funguvisiwa la **Spitsbergen**.

Iko kati ya Norwei na ncha ya kaskazini ya dunia.

Kuna wakazi 2,756 kwenye visiwa vitatu vya Spitsbergen, Bjørnøya (Kisiwa cha Dubu) na Hopen. Makao makuu ni kijiji cha Longyearbyen.

Mkataba wa kimataifa wa Svalbard umekubali ya kwamba funguvisiwa liko chini ya Norwei lakini kuna masharti fulani. Raia wa nchi zote 40 zilizotia sahihi mkataba huo wana haki ya kuingia huko na kufanya shughuli zao. Hivyo kuna kijiji cha Kirusi cha Barentsburg ambako Warusi wanachimba madini.

Kisiwa cha Dubu (Bjørnøya *byornoya*, kwa Kiingereza: Bear Island) hutazamwa kama sehemu ya kusini kabisa ya Svalbard, ingawa ni kisiwa cha pekee chenye umbali wa km 235 kutoka Spitsbergen.

## Viungo vya Nje

* Governor of Svalbard Official site Ilihifadhiwa 3 Novemba 2007 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Norwei bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Svalbard** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kito (madini)

Vito na majina yao ya Kiingereza
"turquoise" ni feruzi; "ruby" ni yakuti;
Kito cha Zumaridi katika hali asilia pamoja na mwamba wa kawaida
**Kito** (pia: **johari**, **jiwe la thamani**) ni madini adimu na ngumu zinazopendeza kwa sababu ya uangavu na rangi yake. Vito mbalimbali vinapendwa na watu na kutumiwa kama mapambo. Kito chenye ugumu na thamani kubwa ni almasi.

Mara nyingi vinakatwa, kusuguliwa na kung'arishwa kwa namna mbalimbali na kutumiwa pamoja na metali adili kama dhahabu au fedha kuwa mapambo kama pete, hereni, mkufu au bizimu.

Mifano ya vito ni

* almasi
* feruzi
* yakuti
* zumaridi
* tanzanaiti

Lulu na korali hutajwa wakati mwingine pia kama kito ingawa si minerali asilia lakini dutu inayotengenezwa na wanyama.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kito (madini)** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kinyama-kigoga

| **Kinyama-kigoga** |
| --- |
|  Koloni ta vinyama-kigoga huko De Beldert, karibu na Tiel, Uholanzi |
| **Uainishaji wa kisayansi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Himaya: | Animalia  |
| Nusuhimaya: | Eumetazoa  |
| Faila ya juu: | Lophotrochozoa  |
| Faila: | Bryozoa Ehrenberg, 1831 |

 |
| Ngazi za chini |
| **Ngeli 3, oda 4: Gymnolaemata Allman, 1856
	+ Cheilostomata busk, 1852
	+ Ctenostomata Busk, 1852
* Phylactolaemata
	+ Plumatellida
* Stenolaemata Borg, 1926, 1996
	+ Cyclostomatida Busk, 1852
 |

**Vinyama-kigoga** (tafsiri la jina la kisayansi) ni wanyama wadogo wa maji matamu na ya chumvi wa faila Bryozoa. Ni wanyama sahili na karibu wote huishi katika makoloni yanayoshikamanisha kwenye nyuso mbalimbali, kama vile miamba, mawe, mchanga, makombe na miani. Kwa kawaida wana urefu wa takriban mm 0.5 na wana muundo maalum wa kujilisha unaoitwa lofofori (lophophore), "taji" ya minyiri inayotumiwa kwa kujilisha kwa njia ya kuchuja. Spishi nyingi za baharini huishi katika maji ya kitropiki, lakini kadhaa hupatikana katika mifereji ya bahari na maji ya maeneo ya ncha za dunia. Vinyama-kigoga wameainishwa kama spishi za baharini (Stenolaemata), spishi za maji tamu (Phylactolaemata) na spishi za baharini na pengine maji ya chumvi kidogo (Gymnolaemata). Spishi hai 5,869 zinajulikana. Spishi za jenasi moja huishi peke yao, nyingine zote huishi katika makoloni.

## Marejeo
# Zama za Chuma

Vifaa vya chuma
**Zama za Chuma** katika historia kilikuwa kipindi kirefu baada ya watu kuanza kutumia vifaa vya chuma. Kabla yake, walikuwa wakitumia vifaa vya shaba na awali mawe yaliyochongwa tu.

Sehemu nyingi za Ulaya, Afrika na Asia walifikia Zama hizi za Chuma kunako mwaka wa 500 KK. Kwa upande wa Ulaya, ni kipindi cha kabla ya historia, kwa sababu watu wa Zama za Chuma hawakuwa wakiandika kumbukumbu zao.

## Uhunzi

Chuma ni rahisi kukipata, lakini ni vigumu sana kukitengenezea vifaa. Inabidi kukiyeyusha kwa halijoto ya juu kuliko shaba. Watu waliojifunza namna ya kutengeneza vifaa kwa kutumia chuma walikuwa na uwezo wa kufanya vitu vingi sana kwa vyuma hivyo.

Hii inamaanisha kwamba tabia za watu hubadilika. Kwa mfano, watu wengi wana uwezo zaidi wa kumiliki jembe la chuma. Wameweza kulima mashamba yao vizuri na mazao kukua vyema kabisa.

Baadhi ya watu walibuni sarafu ili kusaidia kununua na kuuza mazao yao na vifaa vyao vya chuma.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Zama za Chuma** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Selene

*Makala hii ina dalili ya kutungwa kwa kutegemea programu ya kompyuta kama vile "Google translation" au "wikimedia special:content translation" bila masahihisho ya kutosha. Watumiaji wanaombwa kuchunguza tena lugha, viungo na muundo wake. Wakiridhika na hali yake wanaweza kuondoa kigezo hiki kinachoonekana kwenye dirisha la kuhariri juu ya matini ya makala kwa kutumia alama za **{{tafsiri kompyuta}} .

**Selene** ni jina la mungu wa mwezi katika mitholojia ya Ugiriki wa Kale. Jina latokana na neno Σελήνη *selene* „mwezi“ katika lugha ya Kigiriki.

Alihesabiwa kati ya miungu wa nasaba ya Watitani. Alionyeshwa kama mwanamke aliyepanda juu ya farasi au ng'ombe au kuendesha gari inayotokana na jozi ya viti vya mrengo. Sura yake ya mwangaza au msiba ulikuwa ni taji iliyowekwa juu ya kichwa chake au sehemu ya nguo iliyoinua, inayoangaza. Wakati mwingine alikuwa amesema kuendesha timu ya ng'ombe na crescent yake ya mwezi ilifananishwa na pembe mbili za pembe za ng'ombe.

Upendo mkubwa wa Selene ulikuwa kwa Mwalimu mkuu wa Endymion. Mvulana mzuri alipewa ujana wa milele na kutokufa na Zeus na kuwekwa katika hali ya usingizi wa milele katika pango karibu na kilele cha Mlima wa Lydia Latmos (Latmus). Bibi arusi wake wa mbinguni alijiunga naye huko usiku.

Nyaraka zingine pia zilihusishwa na mwezi, hata hivyo, Selene peke yake alikuwa amesimama na washairi wa kale wa Kiyunani waliwakilisha kama mwezi . Miungu mingine ya Kigiriki ya mwezi ilijumuisha Pasiphae, Leukippides (Leucippes), Eileithyia, Hekate (Hecate), Artemi, Bendis, na Hera (ambao mara nyingine walitokea kwa Selene katika hadithi ya Endymion)
# Uoto asilia

Aina na wingi wa uoto wa asili.

     Tundra     Taiga     Temperate broadleaf and mixed forest     Temperate grasslands     Subtropical moist forest     Mediterranean     Monsoon forest     Jangwa     Xeric shrubland     Dry steppe     Nusu-jangwa     Grass savanna     Tree savanna     Tropical and subtropical dry forest     Tropical rainforest     Alpine tundra     Montane forest

**Uoto asilia** (au **Uoto wa asili**) ni mimea yote inayoota kiasili, tofauti na ile inayooteshwa na binadamu. Kwa hali hiyo uoto wa asili huhusiana moja kwa moja na tabia ya nchi, kwa mfano nyasi, msitu, vichaka na mbuga.

Msitu ni mkusanyiko wa miti mirefu na mikubwa ambayo huota sehemu kubwa kwa kukaribiana na vichaka ambavyo ni miti midogomidogo na mifupi iliyokusanyika kwa pamoja sana na mbuga ni uoto wa kisavana ambao ni kama nyasi.

Uoto wa asili ni matokeo ya athari za hali ya hewa, ambayo nayo huhusiana na kuathiriwa na sura ya nchi. Kwa mfano misitu minene hustawi katika sehemu za milima zenye mvua nyingi.

Aina na kiasi cha uoto wa asili hubadilika kadiri mvua inavyobadilika. WUtunzaji wa uoto wa asilia ni njia bora ya kuwezesha maisha ya afya katika jamii kwa maana kupitia njia mbalimbali za uoto wa asili kuna mvua, hewa nzuri, makazi ya wanyama. na kama utunzaji wetu wa uoto wa asilia utakuwa bora, basi utatusaidia sisi pamoja na vizazi vijavyo mbeleni.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Uoto asilia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Australia Kusini

Palipo na doa jekundu ndiyo ukubwa wa eneo la Australia Kusini
**Australia ya Kusini** (Kiing.: *South Australia*) ni moja ya jimbo 8 ya kujitawala ya Jumuiya ya Australia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,601,800. Mji wake mkuu ni Adelaide.

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Australia

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Australia Kusini

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Australia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Australia Kusini** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

|   Majimbo na maeneo ya Australia |  |
| --- | --- |
| Australia Kusini | Australia ya Magharibi | Australian Capital Territory | New South Wales | Northern Territory | Queensland | Tasmania | Victoria |
# Colorado

Tambarare za juu za ukame huko Southeastern Colorado

|  |
| --- |
| Colorado |
|  |
|  **Bendera** |  **Nembo** |
| Nchi |  Marekani |
| Mji mkuu | Denver |
| **Eneo** |
|  - Jumla | 269,601 km²
 |
|  - Kavu | 268,627 km²  |
|  - Maji | 974 km²  |
| Tovuti:
 |

**Colorado** ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika magharibi kati ya Marekani bara. Mji mkuu na mji mkubwa jimboni ni Denver. Jimbo lina wakazi 4,939,459 (2008) wanaokalia eneo la kilomita za mraba 269,837. Colorado imekuna jimbo la Marekani tangu 1876.

Imepakana na Wyoming, Nebraska, Kansas, Oklahoma, New Mexico (Meksiko Mpya) na Utah.

Mto mkubwa ni Mto Colorado.

Colorado na Milima ya Miamba (Rocky Mountains)
## Viungo vya Nje

State of Colorado Official Website

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Colorado

| Majimbo ya Marekani |
| --- |
|
Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • California • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • New Mexico • New York • North Carolina • North Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • South Carolina • South Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • West Virginia • Wisconsin • Wyoming |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Marekani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Colorado** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Rebeka

Spagnoletto: *Yakobo akiibia baraka ya Isaka kwa msaada wa Rebeka* (1637), Prado, Madrid (Hispania).
**Rebeka** (kwa Kiebrania רבקה, Rivqah) alikuwa binamu na mke wa Isaka ambaye, baada ya utasa wa muda mrefu, hatimaye alimzalia watoto pacha Esau (au Edomu, babu wa Waedomu) na Yakobo Israeli (babu wa Waisraeli).

Kwa ujanja wake alifaulu kumfanya mume wake atoe baraka iliyokuwa haki ya mtoto wa kwanza kwa mdogo wake.

Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Septemba.

## Habari katika Biblia

Kadiri ya Mwa 25:19-34, Rebeka alimzalia Isaka watoto pacha wenye sura na silika tofauti, Esau na Yakobo. Wa kwanza analaumiwa hasa kwa kupuuzia baraka ya Mungu iliyokuwa haki ya kifunguamimba: kwa sahani ya dengu alikubali kukosa neema zile zote alizojitwalia Yakobo kwa imani yake (Eb 12:16-17).

Mwa 27 inasimulia jinsi Yakobo, akifundishwa na mama yake, alivyoweza kubarikiwa na baba. Ingawa uongo wake haukubaliki (Hos 12:3-5), Mungu alithibitisha baraka ya Isaka kadiri ya desturi yake ya kumpendelea mdogo: hivyo Yakobo, aliyekimbia nchi yake ana fimbo tu, alirudi miaka ishirini baadaye ana wake 2, masuria 2, watoto 11 na mifugo wengi ajabu (Mwa 32). Kabla hajaingia nchi yake Mungu alishindana naye usiku kucha akalazimika kumbariki na kumtajia jina jipya, Israeli.

## Tazama pia

* Watakatifu wa Agano la Kale
* Orodha ya Watakatifu Wakristo
* Orodha ya Watakatifu wa Afrika
* Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo
* Orodha ya Watakatifu Waaugustino
* Orodha ya Watakatifu Wabazili
* Orodha ya Watakatifu Wabenedikto
* Orodha ya Watakatifu Wadominiko
* Orodha ya Watakatifu Wafransisko
* Orodha ya Watakatifu Wajesuiti
* Orodha ya Watakatifu Wakarmeli
* Orodha ya Watakatifu Wakolumbani
* Orodha ya Watakatifu Wamersedari
* Orodha ya Watakatifu Waoratori
* Orodha ya Watakatifu Wapasionisti
* Orodha ya Watakatifu Wapremontree
* Orodha ya Watakatifu Waredentori
* Orodha ya Watakatifu Wasalesiani
* Orodha ya Watakatifu Waskolopi
* Orodha ya Watakatifu Wateatini
* Orodha ya Watakatifu Watrinitari
* Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria
* Orodha ya Watakatifu Wavinsenti

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu wa Biblia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Rebeka** kama habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Historia ya Israeli

Mpango wa Umoja wa Mataifa wa kugawa Palestina kati ya Wayahudi na Waarabu mwaka 1947.
**Historia ya Israeli** inahusu eneo ambalo leo linaunda nchi ya Israeli iliyoanzishwa tarehe 14 Mei 1948 lakini nyuma kuna historia ndefu, ambayo kwa sehemu muhimu inasimulia na Biblia kama kiini cha historia ya wokovu.

Ni kwamba historia ya Israeli inaenea kwa maelfu ya miaka hadi Mashariki ya Kati ya kale, ambako makabila ya awali ya Kisemiti yaliishi katika eneo lililojulikana kama Kanaani. Kufikia milenia ya 1 kabla ya Kristo, Waisraeli, walioshika imani ya Mungu mmoja iliyokuja kuwa msingi wa Uyahudi, walikuwa tayari wameanzisha ufalme wa Israeli uliogawanyika mapema. Falme mbili za Israeli na Yuda zilikuza mifumo ya kiutawala na mila za kidini zilizo tofauti. Hata hivyo, uhuru wao ulikabiliwa mara kwa mara na mashinikizo kutoka kwa himaya zenye nguvu. Ufalme wa kaskazini wa Israeli ulianguka mikononi mwa Waashuru katika karne ya 8 KK, huku Ufalme wa kusini wa Yuda ukishindwa na Wababeli katika karne ya 6 KK, tukio lililoambatana na uharibifu wa Yerusalemu na Hekalu la Kwanza pamoja na uhamisho wa sehemu kubwa ya wakazi.

Baada ya kipindi cha uhamisho, baadhi ya Wayahudi walirejea chini ya utawala wa Waajemi na kujenga upya Hekalu huko Yerusalemu. Baadaye, eneo hilo liliathiriwa na utamaduni wa Kiyunani kufuatia ushindi wa Aleksanda Mkuu, na hatimaye likaangukia chini ya utawala wa Warumi. Mivutano kati ya Wayahudi na Warumi ilisababisha maasi kadhaa, yaliyofikia kilele kwa kuharibiwa kwa Hekalu la Pili mwaka 70 BK na kuanza kwa mtawanyiko mkubwa wa Wayahudi duniani.

Kwa karne nyingi zilizofuata, eneo hilo lilitawaliwa na dola na falme mbalimbali, zikiwemo Dola la Bizanti, makhalifa wa Kiislamu, falme za Vita vya Msalaba, na baadaye Dola la Osmani, lililodhibiti eneo hilo kuanzia mapema karne ya 16 hadi mwisho wa Vita vya Kwanza vya Dunia.

Katika enzi ya kisasa, kudhoofika kwa Dola la Osmani kulifungua njia kwa kuibuka kwa harakati za utaifa. Mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20, harakati ya Uzayuni ilijitokeza, ikihamasisha kurejeshwa kwa makazi ya Wayahudi katika eneo hilo. Baada ya Vita vya Kwanza vya Dunia, Uingereza ilichukua udhibiti wa eneo hilo chini ya mfumo wa mamlaka ya udhamini, ambapo mvutano kati ya Wayahudi na Waarabu uliongezeka. Mwaka 1948, taifa la Israeli lilitangazwa rasmi, hatua iliyosababisha vita na nchi jirani za Kiarabu pamoja na kuhama kwa idadi kubwa ya Wapalestina. Tangu hapo, Israeli imeendelea kujijenga kama taifa la kisasa huku ikibaki kitovu cha migogoro ya kikanda na juhudi endelevu za kuleta amani.

Mji mkuu umekuwa Yerusalemu tangu mwaka 1950 lakini nchi nyingi hazikubali kuwa hivyo kwa sababu hali yake kadiri ya Sheria ya kimataifa haieleweki.

## Tanbihi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Historia ya Israeli** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Baku

Sehemu za Mji wa Baku

|  |
| --- |
| Jiji la Baku |
| Nchi | Azerbaijan |

Mahali pa Baku nchini Azerbaijan
Mnara wa Wasichana ni sehemu ya ukuta wa mji wa kale
**Baku** (Kiazeri: Bakı) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Azerbaijan. Iko kando la Bahari Kaspi kwenye rasi ya Apsheron kwa 40°23′N 49°52′E. Rundiko la mji lina wakazi milioni tatu pamoja na wakimbizi wengi kutokana na vita katika Kaukazi.

Mji una pande tatu:

* Mji wa Kale (İçəri Şəhər)
* Mji mpya uliojengwa tangu kupatikana kwa mafuta ya petroli katika karne ya 19 hadi 1920
* Mji wa Kisovyeti uliojengwa wakati wa utawala wa Umoja wa Kisovyeti.

Mji wa kale umezungukwa na ukuta kama boma. Sehemu hii iliingizwa na UNESCO katika orodha la urithi wa dunia.

Tangu 1872 Baku ilikuwa mahali pa maendeleo ya haraka sana kutokana na upatikanaji wa mafuta ya petroli. Kabla ya vita kuu ya kwanza ya dunia nusu ya mafuta yaliyopatikana duniani yalitokea Baku.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Baku** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# William Shockley

William Shockley

**William Bradford Shockley** (13 Februari 1910 – 12 Agosti 1989) alikuwa mhandisi na mwalimu kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mambo ya umeme na kuvumbua transista. Mwaka wa 1956, pamoja na John Bardeen na Walter Brattain alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **William Shockley** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# Kipanya donge

Kipanya donge kinachoitwa Kensington ExpertMouse.
Katika utarakilishi, **kipanya donge** (kwa Kiingereza: *Trackball*, pia **puku donge**) ni kifaa kielekezi kama kipanya kinachotumika ili kuingiliana kwa skrini cha tarakilishi.

Kipanya donge kinapata jina kutokana na donge ndani ya soketi na vihisio vya pahali.

## Marejeo

* Kahigi, K. K. (2007). Ujanibishaji wa Office 2003 na Windows XP kwa Kiswahili Sanifu. *Kioo cha Lugha*, *5*(1).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya teknolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hiyo kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |