Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Utaratibu (uhandisi wa programu)

**Utaratibu** (kwa Kiingereza: *subroutine*) ni sehemu ya programu ya kompyuta iliyopewa jina au inayotambuliwa kwa njia nyingine yenye elezo la seti yoyote ya matendo au hatua. Utaratibu unaweza kuvutwa kutoka sehemu mbalimbali za programu mara nyingi. Katika lugha mbalimbali za programu taratibu zinaweza kuwa na majina kama *procedure*, *function*, *routine*, *method* au *subprogram*.

## Makusudi

Kwanza taratibu zilitokea kama chombo cha kufanya programu kuwa bora kabisa kuhusu kiasi cha kumbukumbu ya kompyuta zinazokaliwa nazo. Programu hizo ziliwezesha kutorudia sehemu za msimbo zilizo sawa katika programu bali kuzieleza mara moja na kuzivuta wakati unapohitajiwa. Sasa kazi hiyo ya utaratibu ikawa ya kusaidia na wajibu wake mkuu ni kupanga sehemu za programu kwa kurahisisha kuifahamu na kuitengeneza.

* Utengaji wa seti ya matendo katika utaratibu na kuivuta wakati unapohitajiwa zinawezesha kulitenga kimantiki fumbo la chini kamilifu lenye utoshelezi sanifu. Tendo hilo lina nafuu tena tofauti na marudio ya matendo ya namna ileile (ghairi ya uokoaji wa kumbukumbu) yaani mabadiliko yoyote yaliyofanyiwa katika utaratibu (kwa mfano kusahihisha makosa, kufanya kuwa bora kabisa, kuongeza kazi) yanaathiri miwito yake yote maadam wakati wa kurudufu kila badiliko lazima ziwekwe katika kila uingiaji wa msimbo unaobadilika.
* Hata wakati katika utaratibu kunatolewa na seti ya matendo inayotekelezwa mara moja, hii ni ya maana kwa sababu inawezesha kudogesha ukubwa wa blocku kamilifu za msimbo zinazotengeneza programu, yaani kufanya programu iweze kufahamika na kutazamiwa zaidi.

## Mifano

### Ruby

```
def fib(n)
 zinazotangulia, hii = 1, 1
 3.upto(n) {
 zinazotangulia, hii = hii, (zinazotangulia + hii)
 }
 hii
end

fib(1) # 1
fib(2) # 1
fib(3) # 2
fib(20) # 6765

```

### Python

```
def fib(n):
    zinazotangulia, hii = 1, 1
    for i in range(3, n + 1):
        zinazotangulia, hii = hii, (zinazotangulia + hii)
    return hii

fib(20)     # 6765

```

### Javascript

```
function fib(n) {
 var zinazotangulia = 1;
 var hii = 1;
 for (var i = 3; i <= n; i++) {
 var nakalaYaZinazotangulia = zinazotangulia;
 zinazotangulia = hii;
 hii = hii + nakalaYaZinazotangulia;
 }
 return hii;
}

fib(20); // 6765

```

### Blocky

## Mifano (recursive)

### Ruby

```
def fib(n)
 return n if n <= 1
 fib(n - 1) + fib(n - 2)
end

fib(20) # 6765

```

### Python

```
def fib(n):
    if n <= 1:
        return n
    return fib(n - 1) + fib(n - 2)

fib(20)     # 6765

```

### Javascript

```
function fib(n) {
 if (n <= 1) {
 return n;
 }
 return fib(n - 1) + fib(n - 2);
}

fib(20); // 6765

```

## Angalia pia

* Fibonacci
* Blocky

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya teknolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hiyo kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Diski gandamize

Mfano wa Diski Gandamize.
CD-R, ya kuhifadhia maelezo muhimu ya tarakilishi.
CD-R, ya kuhifadhia maelezo muhimu ya tarakilishi.
**Diski gandamize** (kwa kifupi: **DIGA**; pia: **diski songamano**; kwa Kiingereza: co*mpact disc*; kifupi: *CD*) ni kifaa cha kutunzia data katika utarakilishi, inayotumika hasa kuandika, kutunza au kucheza sauti, video au data nyingine kwenye hali ya kidijiti.

Diski hii ni ya kigae, au/na ya plastiki.

## Tanbihi

## Marejeo

* Kiputiputi, O. (2011). Kamusi sanifu ya kompyuta. Taasisi ya Taaluma za Kiswahili, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, K.602.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya teknolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu mada hiyo kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Visiwa vya Mariana ya Kaskazini

**Commonwealth of the Northern Mariana Islands
*Sankattan Siha Na Islas Mariånas|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bendera
 | Nembo
 |

 |
| Kaulimbiu ya taifa: |
| Wimbo wa taifa: *Gi Talo Gi Halom Tase* (Kichamoru) *Satil Matawal Pacifico*  (Kikarolini) |
|  |
| **Mji mkuu** | Saipan 15°15′ N 145°45′ E |
| **Mji mkubwa nchini** |  |
| **Lugha rasmi** | Kiingereza , Kichamoru, Kikarolini |
| **Serikali** Mkuu wa Dola Gavana | Serikali ya kiraisi Demokrasia Donald Trump Eloy Inos |
| **Eneo la ng'ambo la Marekani** Mkataba |  1975 |
| **Eneo**  - Jumla  - Maji (%) |   463.63 km² (ya 196) ‘‘(kidogo sana)’’ |
| **Idadi ya watu**  - 2010 kadirio  - Msongamano wa watu |   53,833 () 116.1/km² (93) |
| **Fedha** | US Dollar (`USD`) |
| **Saa za eneo**  - Kiangazi (DST) | (UTC+10) (UTC) |
| **Intaneti TLD** | .mp |
| **Kodi ya simu** | `+1 670`
- |

**Visiwa vya Mariana ya Kaskazini** ni eneo la ng'ambo la Marekani linalojitawala katika Pasifiki ya magharibi, kusini kwa Japani.

## Jiografia

Visiwa 16 vyenye eneo la kilometa mraba 463 jumla ni sehemu ya funguvisiwa ya Mariana na vikubwa ni Saipan, Tinian na Rota. Sehemu ya kusini ya funguvisiwa ni Guam ambayo pia ni eneo la ng'ambo la Marekani.

## Historia

Wakazi wa kwanza wanaojulikana ni Wachamoru.

Tangu mwaka 1667 visiwa vilikuwa koloni la Hispania.

Baada ya vita ya Marekani dhidi Hispania sehemu ya kusini ya Mariana ikatwaliwa na Marekani. Kaskazini ikauzwa kwa Ujerumani.

Baada ya vita kuu ya kwanza ya dunia makoloni ya Ujerumani ziligawiwa kwa nchi mbalimbali na Mariana ya Kaskazini ziliwekwa chini ya utawala wa Japani.

Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia visiwa vikawa sehemu ya eneo lindwa la Pasifiki lililotawaliwa na Marekani.

Mwaka 1978 visiwa vikapata madaraka ya kujitawala kwa ushirikiano na Marekani. Guam, ambapo kuna kituo muhimu cha kijeshi, inaendelea kuwa kama koloni la Marekani.

## Watu

Wachamorro ndio wakazi asili.
Idadi ya wakazi imefikia 53,883 (2010): kati yao 50% wana asili ya Asia (Wafilipino, Wachina, Wakorea, Wajapani, Wabangladesh n.k.). Wakazi asili ni 37.9% tu.

Upande wa dini, wengi wao ni Wakatoliki (64.1%).

## Uchumi

Uchumi unategemea hasa utalii.

## Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

|  |
| --- |
| **Nchi\_na maeneo ya Australia na Pasifiki** |
| Australia | Fiji | Guam | Hawaii | Kaledonia Mpya | Kiribati | Kisiwa cha Pasaka | Mikronesia | Nauru | Nyuzilandi | Niue | Pitcairn | Polinesia ya Kifaransa | Palau | Papua Guinea Mpya | Samoa | Samoa ya Marekani | Visiwa vya Cook | Visiwa vya Mariana ya Kaskazini | Visiwa vya Marshall | Visiwa vya Solomon | Tonga | Tuvalu | Vanuatu | Wallis na Futuna |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu eneo fulani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu eneo hilo kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Je, unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuiongezea habari*.*
*Usitaje majina ya madiwani na viongozi au maafisa wengine wa sasa maana wanabadilika haraka mno.* |
# Visiwa vya Shetland

Ramani ya Shetland
Mahali pa Shetland kati ya Uskoti na Norwei
**Shetland** (au **Visiwa vya Shetland**) ni funguvisiwa upande wa kaskazini ya Uskoti (Scotland). Inahesabiwa kuwa sehemu ya Uskoti.

Visiwa vya Shetland viko baharini kati ya Visiwa vya Faroe na Visiwa vya Orkney. Visiwa vikubwa zaidi huitwa Mainland, Yell, Unst, Fetlar, Whalsay na Bressay.

Kwa jumla kuna visiwa 100 na kati yake 16 vinakaliwa na watu 22,920. Wengi wana asili ya Uskoti. Karibu nusu ni Wakristo, hasa Waprotestanti. Wengine wengi hawana dini yoyote.

Makao makuu ya utawala na mji mkubwa ni Lerwick. Mji wa pili unaitwa Scalloway nao ni kitovu cha kihistoria.

## Eneo

Funguvisiwa hili liko mpakani kati ya Bahari Atlantiki upande wa magharibi na Bahari ya Kaskazini upande wa mashariki.

Eneo la nchi kavu ni km² 1,426 na theluthi mbili zake ni eneo la kisiwa cha Mainland.

Tabianchi ni nusu aktiki na si baridi sana kutokana na athira ya mkondo wa ghuba.

Mwinuko wa juu ni kilima cha Ronas Hill chenye kimo cha mita 449 juu ya usawa wa bahari.

## Uchumi

Uchumi wa visiwa unategemea uvuvi, kilimo na hasa ufugaji wa kondoo.

Mwaka 1969 mafuta ya petroli yaligunduliwa yakawa chanzo kipya cha mapato.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Visiwa vya Shetland** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Vigano

Msaidizi wa Maktaba akiwasimuliwa watoto hadithi
**Vigano** ni hadithi fupifupi zinazosimuliwa kwa lengo la kueleza makosa au maovu ya watu fulani ili kutoa maadili mema yanayofaa kwa wanajamii.

Masimulizi ya vigano mara nyingi hutumia methali kama msingi wake wa maadili. Methali hiyo ndiyo hujengewa masimulizi yanayolenga kumwonya mwanajamii anayetenda kinyume na maadili ya jamii yake.

Kwa kawaida vigano hujengwa juu ya tukio (kisa kimoja) moja ambalo hutumiwa kuelezea maisha halisi ya jamii husika.

## Tazama pia

* Fasihi simulizi
# Ulaya ya Magharibi

Ulaya ya Magharibi kijiografia kufuatana na CIA-Factbook (njano); njano nyeupe: Ulaya ya Kusini-Magharibi
**Ulaya ya Magharibi** ni sehemu ya magharibi ya bara la Ulaya. Kuna maelezo tofauti ni nchi zipi ambazo ni sehemu ya kanda hilo. Maelezo hutofautiana kutokana na njia mbalimbali za kuangalia sehemu hiyo: kwa maana ya kijiografia, kihistoria, kisiasa au kiutamaduni.

## Kanda la kijiografia

Kama kanda la kijiografia mara nyingi nchi zifuatazo zinahesabiwa kuwa Ulaya ya Magharibi:

* Isle of Man
* Luxemburg
* Monako
* Ubelgiji
* Ueire
* Ufaransa
* Uholanzi
* Ufalme wa Muungano

Ulaya ya Magharibi kufuatana na mpangilio wa Umoja wa Mataifa (buluu nyeupe);
Buluu nyeusi: Ulaya ya Kaskazini
Kijani: Ulaya ya Kusini
Nyekundu: Ulaya ya Mashariki
## Mpangilio wa Umoja wa Mataifa

Umoja wa Mataifa umepanga kanda hili tofauti, hasa kwa kuhesabu Ufalme wa Muungano upande wa Ulaya ya Kaskazini, lakini pia kwa kuingiza Ujerumani, Austria na Uswisi ambazo zinahesabiwa mara nyingi kama sehemu ya Ulaya ya Kati wakati mpangilio wa UM hauna Ulaya ya Kati.

* Austria
* Liechtenstein
* Luxemburg
* Monako
* Ubelgiji
* Ufaransa
* Uholanzi
* Ujerumani
* Uswisi

Ulaya ya Magharibi kisiasa wakati wa Vita Baridi
Buluu: Ulaya ya Magharibi (NATO)
Kijivu: Nchi zisizofungamana na upande wowote
Nyekundu: Ulaya ya Mashariki (upande wa Umoja wa Kisovyeti)
## Ulaya ya Magharibi kihistoria katika karne ya 20

Wakati wa "vita baridi" Ulaya ya Magharibi ilimaanisha mara nyingi nchi zote za Ulaya zilizofungamana na upande wa magharibi yaani Marekani na NATO dhidi nchi za kikomunisti zilizoshikamana na Umoja wa Kisovyeti.
# Bismarck, North Dakota

Sehemu ya mkoa wa Bismarck, North Dakota

|  |
| --- |
| Bismarck |
| Bismarck
Mahali pa mji wa Bismarck katika Marekani |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Marekani |
| Jimbo | North Dakota |
| Wilaya | Burleigh |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 62,840 |
| Tovuti:  www.bismarck.org
 |

**Bismarck** ndiyo mji mkuu katika jimbo la North Dakota. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 108,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 514 kutoka juu ya usawa wa bahari.

| Miji mikuu ya majimbo ya Marekani |
| --- |
| Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • California • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • New Mexico • New York • North Carolina • North Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • South Carolina • South Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • West Virginia • Wisconsin • Wyoming |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Marekani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Bismarck, North Dakota** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Steiermark

Sehemu ya Jimbo la Steiermark
Mahali pa Steiermark katika Austria
bendera ya Steiermark
**Steiermark** (kwa Kislovenia: *Štajerska*) ni moja ya majimbo 9 ya kujitawala ya Austria lenye wakazi milioni 1.211 kwenye eneo la km² 16.392 (2013).

Mji mkuu ni Graz. Waziri mkuu ni Franz Voves (SPÖ).

## Jiografia

Steiermark imepakana na majimbo ya Austria ya Karinthia, Salzburg, Austria Juu, Austria Chini na Burgenland.

Miji mikubwa ni pamoja na Graz na Leoben.

Mur na Enns ndiyo mito muhimu zaidi.

## Picha za Steiermark

*
* Graz
* mlima Dachstein
* Gesäuse

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Steiermark Steiermark - Official Website (Kijerumani)(Kiingereza)

|   **Majimbo ya Austria** |  |
| --- | --- |
| **Austria Chini** (Niederösterreich) • **Austria Juu** (Oberösterreich) • **Burgenland** • **Karinthia** (Kärnten) • **Salzburg** • **Steiermark** • **Tirol** • **Vienna** (Wien) • **Vorarlberg** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Austria bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Steiermark** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Nelly Sachs

Nelly Sachs (1910)

**Nelly Leonie Sachs** (10 Desemba 1891 – 12 Mei 1970) alikuwa mwandishi na mshairi Myahudi kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1940 alisaidiwa na rafiki yake Selma Lagerlof kukimbia ukatili wa WaNazi na kuhamia Sweden. Katika mashairi na tamthiliya zake alieleza mateso ya Wayahudi, k.m. katika tamthiliya "Eli: Juu ya Mateso ya Israel" (kwa Kijerumani *Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels*) iliyotolewa mwaka wa 1951. Mwaka wa 1966, pamoja na Shmuel Yosef Agnon alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fasihi**.

## Viungo vya nje

* picha na kaburi ya Nelly Sachs

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwandishi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Nelly Sachs** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kizemba

| Zemba |
| --- |
| Dhimba |
| Inazungumzwa nchini | — |
| Ukanda | — |
| Jumla ya wazungumzaji | — |
| Familia ya lugha | Niger-Congo
* Atlantic-Congo
	+ Volta-Congo
		- Benue-Congo
			* Bantoid
				+ Southern
					- Narrow Bantu
						* Central
							+ R
								- Herero
									* Zemba
										+ Zemba
 |
| Misimbo ya lugha |
| ISO 639-1 | *None* |
| ISO 639-2 |  |
| ISO 639-3 | dhm |
|

**Kizemba** (au **Kidhimba**) ni lugha ya Kibantu nchini Angola na Namibia inayozungumzwa na Wazemba. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kizemba nchini Angola imehesabiwa kuwa watu 18,000. Pia kuna wasemaji 12,000 nchini Namibia (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kizemba iko katika kundi la R30.

## Viungo vya nje

* lugha ya Kizemba kwenye Multitree
* makala za OLAC kuhusu Kizemba
* lugha ya Kizemba katika Glottolog
*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kizemba** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Oslo

|  |
| --- |
| Oslo |
|  |
|  **Ngao** |
| Oslo
Mahali pa Oslo katika Norwei |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Norwei |
| Jimbo | Oslo |
| **Serikali** |
|  - Aina ya serikali | Jimbo na manispaa |
|  - Meya
  | Fabian Stang (H)  |
| **Eneo** |
|  - Jumla | 454.03 km²
 |
|  - Kavu | 426.9 km²  |
|  - Maji | 27.13 km²  |
| **Idadi ya wakazi** (2010) |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 590,041 |

Oslo: mji wa kale
**Oslo** ni mji mkuu wa Norwei pia mji mkubwa nchini mwenye wakazi 590,041(1.403.268) 2010). Rundiko la mji lina wakazi zaidi ya milioni.

## Jiografia

Olso iko kwenye mwisho wa kaskazini wa fyord ya Oslo (fyord ni jina la hori ndefu na nyembamba za pwani la Norwei). Visiwa 40 ni sehemu ya eneo la mji. Mahali pa juu ni mlima wa Kirkeberget mwenye kimo cha mita 629. Kuna misitu mingi ndani ya eneo la mji huu.

## Historia

Kumbukumbu za Norwei ziandai ya kwamba mji uliundwa na mfalme Harald III manmo mwaka 1048 lakini wataalamu wa akiolojia wamekuta makaburi ya kikristo yanayotangulia tarehe hii.

Jengo mashuhuri la mji ni boma la Akershus lililojengwa kuanzia mwaka 1290.

Mji ulichomwa na moto mnamo 1624. Ulipojengwa upya kwa amri wa mfalme Christian IV ikapewa jina la "Kristiana" (Mji wa Christian). 1925 jina la Oslo likarudishwa.

*
*
*
*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Norwei bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Oslo** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Kisranan

**Kisranan** (**Sranan Tongo**, yaani **Suriname Tongue** kwa Kiingereza) ni krioli ya Kiingereza inayotumika nchini Surinam na watu 520,000 hivi (2018).

## Viungo vya nje

* Kamusi
	+ SIL International “Sranan wortubuku, Sranan-Nederlands interaktief woordenboek” (Sranan-Dutch interactive dictionary)
	+ Sranan Tongo Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh list appendix)
	+ Webster's Sranan-English Online Dictionary
	+ SIL International “Sranan Tongo – English Dictionary” Ilihifadhiwa 30 Novemba 2020 kwenye Wayback Machine. (PDF format)
* Sarufi
	+ Conjugate Sranantongo verbs (Verbix)
* Mengineyo
	+ "Sranan Tongo Interactive Library": Sranan texts with a bilingual interactive dictionary
	+ How Transparent is Creole Morphology? A Study of Early Sranan Word Formation (30 p., Braun & Plag, 2002) (PDF format)
	+ Syntactic Developments in Sranan (408 p., Arends, 1989) (PDF format)
* Kujifunza
	+ Words of Life: Sranang Tongo talk (audio) (YouTube)
	+ “Mama Sranan” - *Mother Suriname*, a song in Sranantongo (with subtitled translation) by Steven Akkrum & Da Originals (YouTube)
* The New Testament in Sranan for iTunes

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kisranan** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Lugha za Kiitalia

Ramani ya Italia na lugha zake katika Zama za Chuma.
**Lugha za Kiitalia** ni jina la kundi la lugha za kale zilizotumika hasa katika rasi ya Italia. Kundi hilo linaainishwa kama mojawapo kati ya yale ya lugha za Kihindi-Kiulaya.

Kufikia mwanzo wa milenia ya 1 BK zote zilimezwa na Kilatini, lugha muhimu zaidi ya kundi hilo.

## Viungo vya nje

* TM Texts Italic A list of all Italic texts in Trismegistos.
* Michael de Vaan (2008) *Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages* p.826, Leiden Indo-European Etymological Dictionaries Series, Brill Academic Publishers, (part available freely online)
* "Tree for Italic". Linguist List, Eastern Michigan University. 2010. Iliwekwa mnamo 4 Aprili 2010.`{{cite web}}`: CS1 maint: date auto-translated (link)
* "A Glossary of Indo-European Linguistic Terms". Institut für deutsche Sprache und Linguistik. 2009. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 4 Desemba 2008. Iliwekwa mnamo 16 Septemba 2009.`{{cite web}}`: CS1 maint: date auto-translated (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Lugha za Kiitalia** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Starlink

**Startlink** ni mkusanyiko wa mtandao wa setilaiti unaoendeshwa na SpaceX, inayotoa ufikiaji wa mtandao wa setilaiti kwa nchi 46. Pia inalenga huduma ya kimataifa ya simu za mkononi baada ya 2023. SpaceX ilianza kuzindua satelaiti za Kiungo cha nyota mnamo 2019. Kufikia Desemba 2022, Kiungo cha nyota ina zaidi ya setilaiti ndogo 3,300 zilizozalishwa kwa wingi katika obiti ya chini ya Dunia (LEO), ambazo huwasiliana na vipitishio vilivyoteuliwa vya ardhini . Kwa jumla, karibu satelaiti 12,000 zimepangwa kutumwa, na uwezekano wa upanuzi wa baadaye hadi 42,000. SpaceX ilitangaza kufikia zaidi ya watumiaji milioni moja mnamo Desemba 2022.

Kituo cha ukuzaji cha setilaiti cha SpaceX huko Redmond, Washington kinahifadhi timu za utafiti, ukuzaji, utengenezaji, na udhibiti wa mzunguko wa Kiungo cha nyota. Gharama ya mradi wa miaka kumi ya kubuni, kujenga, na kupeleka kundinyota ilikadiriwa na SpaceX mnamo Mei 2018 kuwa angalau dola bilioni 10 za Kimarekani. SpaceX inatarajia zaidi ya dola bilioni 30 katika mapato ifikapo 2025 kutoka kwa satelaiti yake, wakati mapato kutoka kwa biashara yake ya uzinduzi yalitarajiwa kufikia dola bilioni 5 katika mwaka huo huo.

Wanaastronomia wameibua wasiwasi kuhusu athari ambayo kundinyota linaweza kuwa nayo kwenye unajimu wa ardhini na jinsi satelaiti hizo zitakavyoongeza mazingira ya obiti ambayo tayari yamesongamana. SpaceX imejaribu kupunguza wasiwasi wa unajimu kwa kutekeleza maboresho kadhaa kwa satelaiti za Kiungo cha nyota zinazolenga kupunguza mwangaza wao wakati wa operesheni. Setilaiti zina vifaa vya kusukuma vya Ukumbi vya krypton ambavyo huziruhusu kuacha obiti mwishoni mwa maisha yao. Zaidi ya hayo, satelaiti zimeundwa ili kuepuka migongano kwa uhuru kulingana na data ya ufuatiliaji iliyounganishwa.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Starlink** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1992

**Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1992** ulikuwa wa 52 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 3 Novemba. Upande wa "Democratic Party", mgombea Bill Clinton (pamoja na kaimu wake Al Gore) aliwashinda mgombea wa "Republican Party", Rais George H. Bush (pamoja na kaimu wake Dan Quayle), na mgombea Ross Perot.

## Matokeo

Clinton akapata kura 370, na Bush 168. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya siasa bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1992** Unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuongezea habari Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |