Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Demografia ya Afrika

Nchi nyingi za Afrika zina ongezeko la watu linalozidi asilimia 2 kwa mwaka.

|  |
| --- |
| Ramani ya Afrika ikizingatia Human Development Index (2004). |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|      above 0.950
     0.900–0.949
     0.850–0.899
     0.800–0.849
     0.750–0.799 |      0.700–0.749
     0.650–0.699
     0.600–0.649
     0.550–0.599
     0.500–0.549 |      0.450–0.499
     0.400–0.449
     0.350–0.399
     0.300–0.349
     under 0.300
     n/a |

 |

Matarajio ya kuishi

|  |  |
| --- | --- |
|      +80
     +77.5
     +75
     +72.5
     +70
     +67.5
     +65 |      +60
     +55
     +50
     +45
     +40
     - 40 |

**Idadi ya wakazi wa Afrika** imeongezeka sana katika karne ya mwisho, na kwa sababu hiyo wengi wao ni watoto na vijana, pia kwa sababu matarajio ya kuishi si ya miaka mingi (katika nchi nne ni chini ya miaka 50).

Katika miaka 1982–2009 idadi ya watu imekuwa maradufu tena ukihesabu miaka 1955–2009 imekuwa mara nne zaidi.

Kwa sasa ongezeko ni la asilimia 2.6 kwa mwaka na wakazi wa Afrika wamekuwa 1,225,080,510 (2016), sawa na 15% za watu wote duniani. Umoja wa Mataifa unatabiri kwamba wanaweza kufikia 26% mwaka 2050 (2,500,000,000) na 39% mwaka 2100 (4,400,000,000).

## Tazama pia

* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
* Demografia ya Afrika

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Demografia ya Afrika

## Tanbihi
# Kinyamadege

| **Kinyamadege** |
| --- |
|   |
| **Uainishaji wa kisayansi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Himaya: | Animalia (Wanyama)  |
| Faila: | Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)  |
| Ngeli: | Mammalia (Wanyama wenye viwele wanaonyonyesha wadogo wao)  |
| Oda: | Monotremata (Mamalia wanaotaga mayai kupitia tundu pekee nyuma (kloaka))  |
| Nusuoda: | Platypoda {Wanyama kama kinyamadege)  |
| Familia: | Ornithorhynchidae (Wanyama walio na mnasaba na kinyamadege)  |
| Jenasi: | *Ornithorhynchus* Blumenbach, 1800 |
| Spishi: | *O. anatinus* (Shaw, 1799) |

 |

**Kinyamadege** au **domobata** ni mamalia wa Australia aliye na mdomo wa bata, miguu yenye utando kati vidole kama ile ya fisi-maji na mkia kama biva. Ni moja ya spishi tano za mamalia wanaotaga mayai, lakini ananyonyesha watoto wake kama mamalia wote wengine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mnyama fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Kinyamadege** kama uainishaji wake wa kibiolojia, maisha au uenezi wake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Berlin

|  |
| --- |
| Berlin |
|  |
|  **Bendera** |  **Nembo** |
| Berlin
Mahali pa mji wa Berlin katika Ujerumani |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Ujerumani |
| Jimbo | Berlin |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 3,878,100 (2,023) |
| Tovuti:  www.berlin.de
 |

Mji wa Berlin
**Berlin** ni mji mkuu, pia mji mkubwa na jimbo la kujitawala la Ujerumani ikiwa na wakazi zaidi ya 3.8 milioni. Berlin iko mashariki mwa Ujerumani, palipo mto unaoitwa Spree.

Berlin ilianza kukua kama mji mkuu wa Prussia, ikawa mji mkuu wa Ujerumani tangu kuundwa kwa Dola la Ujerumani mwaka 1871. Kati ya miaka 1949 na 1991 ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani.

Kati ya miaka 1961 na 1989 mji ulitengwa na ukuta kati ya sehemu za mashariki na magharibi. Baada ya kuungana tena kwa Wajerumani mnamo 1990, Berlin ikawa tena mji mkuu wa Ujerumani yote.

## Usafiri

* Vituo vya reli ya masafa marefu ni Kituo kikuu, Spandau, Kituo cha mashariki na Gesundbrunnen
* Kituo kikuu cha mabasi ya masafa marefu Berlin kipo magharibi mwa Berlin
* Uwanja wa ndege mpya unaoitwa Berlin-Brandenbueg, lakini uko jimbo la Brandenburg, nje ya Berlin

## Tanbihi

## Viungo vya nje

* Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 9 Julai 2010 kwenye Wayback Machine. (Kiingereza)

|   **Majimbo ya Ujerumani** |  |
| --- | --- |
| **Baden-Württemberg** • **Bavaria** (Bayern) • **Berlin** • **Brandenburg** • **Bremen** • **Hamburg** • **Hesse** (Hessen) • **Mecklenburg-Pomerini Magharibi** (Mecklenburg-Vorpommern) • **Saksonia Chini** (Niedersachsen) • **Rhine Kaskazini-Westfalia** (Nordrhein-Westfalen) • **Rhine-Palatino** (Rheinland-Pfalz) • **Saar** (Saarland) • **Saksonia** (Sachsen) • **Saksonia-Anhalt** (Sachsen-Anhalt) • **Schleswig-Holstein** • **Thuringia** (Thüringen) |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ujerumani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Berlin** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Pauline Lesley Perry

'

| **Pauline Lesley Perry** |
| --- |
| Amezaliwa | 13 Agosti 1927  |

**Pauline Lesley Perry** (amezaliwa 13 Agosti 1927, London) ni mtaalamu wa mimea, mtaalamu wa bustani na mkusanyaji wa mimea kutoka Afrika Kusini.

## Maisha ya mapema na elimu

Pauline Lesley Perry alisoma Chuo cha Wye, Chuo Kikuu cha London mnamo 1946-1949, na kuhitimu Shahada ya Sayansi, na kisha kufundisha biolojia nchini Uingereza kabla ya kuja Afrika Kusini mnamo 1972.

## Kazi

Kuanzia mwaka 1976 Perry alifanya kazi kwwenye Bustani ya Kitaifa ya Mimea ya Afrika Kusini, iliyoko Karoo Botanic Granden, Worcester, maalumu kwa geophytes kutoka eneo la mvua za baridi la Cape, hasa Namaqualand. Yeye na Dierdre Anne Snijman walifanya safari nyingi katika eneo hili. Mnamo 1984, Perry alianza kukusanya mimea, hasa spermatophytes . Alichapisha majina 85 ya mimea.

Pauline Lesley Perry alistaafu mwaka 1989. Baada ya kustaafu, aliendelea kuchapisha makala na vitabu vya kisayansi, kama vile *A vegetation survey of the Karoo National Botanic Garden Reserve, Worcester* (1990), *Growing Geophytes at the Karoo Gardens* (1991),  *A revision of the genus Eriospermum (Eriospermaceae)* (1994), and *Bulbinella in South Africa* (1999) based on the part of a M.Sc. tasnifu iliyowasilishwa na Idara ya Mimea ya Chuo Kikuu cha Cape Town .

## Marejeleo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Pauline Lesley Perry** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# KIRASA

Mfano wa anuani ya mtandao.
**Kijilisi rasilimali sare** (**KIRASA**), vilevile **anuani ya mtandao,** ni marejeleo yanayoonyesha pahali pa rasilimali ya mtandao.

## Marejeo
# COBOL

| COBOL |
| --- |
|  |
| Shina la studio | namna : namna ya utaratibu
inaozingatiwa kuhusu kipengee |
| Imeanzishwa | Septemba 18 1959 (1959-09-18) |
| Mwanzilishi | Howard Bromberg, Howard Discount, Vernon Reeves, Jean E. Sammet, William Selden, Gertrude Tierney, Mary K. Hawes |
| Ilivyo sasa | Ilivutwa na: AIMACO, C++, COMTRAN, Eiffel, FACT, FLOW-MATIC, Smalltalk
Ilivuta: CobolScript, EGL, PL/I, PL/B |
| Mahala | Short Range Committee |
| Tovuti |  |

**COBOL** ni lugha ya programu. Iliundwa na Howard Bromberg, Howard Discount, Vernon Reeves, Jean E. Sammet, William Selden, Gertrude Tierney na Mary K. Hawes na ilianzishwa tarehe 18 Septemba 1959. Iliundwa ili kuumba programu kwa benki na biashara. Leo tunatumia COBOL 2014. Ilivutwa na C++.

Inaitwa COBOL kwa sababu ni kifupi cha maneno "common business-oriented language"

## Historia

Ilianzishwa 18 Septemba 1959 nchini Marekani. Lakini Howard Bromberg, Howard Discount, Vernon Reeves, Jean E. Sammet, William Selden, Gertrude Tierney na Mary K. Hawes walianza kufanya kazi kuhusu COBOL mwaka wa 1958.

## Falsafa

Namna ya COBOL ni namna ya utaratibu na inaozingatiwa kuhusu kipengee.

## Sintaksia

Sintaksia ya COBOL ni ngumu sana kinyume cha lugha za programu nyingine kama JavaScript, Python au Ruby. Ilivutwa na sintaksia ya COMTRAN, lugha ya programu nyingine.

## Mifano ya COBOL

Programu kwa kuchapa « Jambo ulimwengu !».

```
000100 IDENTIFICATION DIVISION.
000200 PROGRAM-ID. SALUTTOUS.
000300 DATE-WRITTEN. 21/05/05 19:04.
000400 AUTHOR UNKNOWN.
000500 ENVIRONMENT DIVISION.
000600 CONFIGURATION SECTION.
000700 SOURCE-COMPUTER. RM-COBOL.
000800 OBJECT-COMPUTER. RM-COBOL.
000900
001000 DATA DIVISION.
001100 FILE SECTION.
001200
100000 PROCEDURE DIVISION.
100100
100200 DEBUT.
100300 DISPLAY " " LINE 1 POSITION 1 ERASE EOS.
100400 DISPLAY "Jambo ulimwengu !" LINE 15 POSITION 10.
100500 STOP RUN.

```
Programu nyingine kwa kuchapa "Jambo ulimwengu !" (COBOL-85)

```
Identification division.
  Program-id. Hello.
  Procedure division.
  Display "Jambo ulimwengu !" line 15 position 10.
  Stop run.

```

## Marejeo

* Bemer, Bob (1971). "A View of the History of COBOL" (PDF). Honeywell Computer Journal. 5 (3). Archived from the original (PDF) on 22 January 2016. Retrieved 28 June 2014.
* Beyer, Kurt (2009). Grace Hopper and the Invention of the Information Age. MIT Press. ISBN 978-0262013109. LCCN 2008044229.
* Brown, William R. (1 December 1976). "COBOL". In Belzer, Jack; Holzman, Albert G.; Kent, Allen (eds.). Encyclopedia of Computer Science and Technology: Volume 5. CRC Press. ISBN 978-0824722555.
* Carr, Donald E.; Kizior, Ronald J. (31 December 2003). "Continued Relevance of COBOL in Business and Academia: Current Situation and Comparison to the Year 2000 Study" (PDF). Information Systems Education Journal. 1 (52). ISSN 1545-679X. Retrieved 4 August 2014.
* CODASYL (July 1969). "CODASYL COBOL Journal of Development 1968". National Bureau of Standards. ISSN 0591-0218. LCCN 73601243.
* Conner, Richard L. (14 May 1984). "Cobol, your age is showing". Computerworld. 18 (20): ID/7–ID/18. ISSN 0010-4841.
# Roboti ya viwandani

Seti ya roboti za ekseli sita zinazotumika kuchomelea.
**Roboti ya viwandani(kwa Kiingereza: industrial robot)* ni mfumo wa roboti unaotumika katika uzalishaji wa bidhaa. Roboti za viwandani ni za kiotomatiki, zinaweza kupangwa na zinaweza kusonga kwa ekseli tatu au zaidi.

Roboti za viwandani hutumiwa kwa shughuli kama kuchomelea vyuma, kupaka rangi, kuunganisha na kutenganisha, kuchukua na kuweka vipuli kwa bodi za saketi zilizochapishwa, kuweka lebo, ukaguzi wa bidhaa na majaribio; yote yametimizwa kwa kasi, na usahihi. Zinaweza kusaidia katika utunzaji wa nyenzo.

Katika mwaka wa 2020, roboti za viwandani milioni 1.64 zilikuwa zikifanya kazi kote ulimwenguni kulingana na Shirikisho la Kimataifa la Roboti (IFR).

## Marejeo

## Viungo vya nje

* + Industrial robots and robot system safety (by OSHA, so in the public domain).
	+ International Federation of Robotics IFR (worldwide)
	+ Robotic Industries Association RIA (North America) Ilihifadhiwa 19 Januari 2008 kwenye Wayback Machine.
	+ BARA, British Automation and Robotics Association (UK) Ilihifadhiwa 3 Aprili 2019 kwenye Wayback Machine.
	+ Center for Occupational Robotics Research by NIOSH
	+ Safety standards applied to Robotics Ilihifadhiwa 14 Aprili 2021 kwenye Wayback Machine.
	+ Strategies for addressing new technologies from the INRS Ilihifadhiwa 21 Februari 2018 kwenye Wayback Machine.
	+ Machine Guarding - Why It's a Legal Requirement Ilihifadhiwa 15 Aprili 2021 kwenye Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Roboti ya viwandani** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Viktoria wa Uingereza

| Malkia Victoria |
| --- |
| Malkia Victoria mnamo mwaka 1882 |
| Amezaliwa | Alexandrina Victoria 24 Mei 1819  Kasri ya Kensington, London, Ufalme wa Muungano |
| Amekufa | 22 Januari 1901 (miaka 81) Kasri la Osborne, Kisiwa cha Wight, Ufalme wa Muungano |
| Sababu ya kifo | Kiharusi |
| Elimu | Elimu ya kifalme kupitia waalimu wa nyumbani |
| Kazi yake | Mtawala wa kifalme |
| Ndoa | Prince Albert wa Saxe-Coburg and Gotha (waliofunga ndoa: 1840–1861) |
| Watoto | Watoto 9, wakiwemo Mfalme Edward VII, Viktoria, Binti wa Kifalme Mkuu, na Princess Alice |
| Wazazi | Prince Edward, Duke wa Kent na Strathearn Princess Victoria wa Saxe-Coburg-Saalfeld |

**Malkia Viktoria** (24 Mei 1819 – 22 Januari 1901) alikuwa malkia wa Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire ya Kaskazini tangu 1837 hadi 1901. Hakukuwa na mfalme au malkia mwingine aliyeshika nafasi ya mkuu wa dola kwa muda mrefu zaidi hadi alipopitwa na Elizabeti II.

Alipewa hadhi ya malkia akiwa na umri wa miaka 18. William IV aliyekuwa mfalme alipofariki Viktoria amekuwa mrithi kwa sababu baba yake alikuwa ameshaaga dunia.

Alipokuwa malkia Uingereza ilikuwa tayari ufalme wa kikatiba na madaraka ya mfalme au malkia yameshapungua. Lakini aliheshimiwa sana akawa ishara ya maendeleo na enzi ya Uingereza. Wakati wake nchi iliendelea kuwa yenye nguvu duniani na kujenga utawala juu ya makoloni mengi. Mapinduzi ya viwanda yalifikia kilele chake na Uingereza ilishinda nchi zote za dunia kiteknolojia, kiuchumi na kijeshi.

Kwenye mwisho wa utawala wake uwezo huu umeshapungua kutokana na maendeleo ya nchi kama Ujerumani na Marekani lakini alisimamia milki iliyounganisha theluthi moja ya watu wote duniani sehemu ya tano (20%) ya uso wa dunia.

Kipindi chake huitwa mara nyingi "enzi ya Viktoria".

Mwaka 1840 aliolewa na Albert wa Saksonia-Coburg na Gotha akazaliana naye watoto 9. Albert aliaga dunia mapema mwaka 1861 akiwa na miaka 42 pekee na Viktoria aliendelea kuonyesha huzuni yake kwa kuvaa nguo za mjane kwa miaka mingi iliyofuata.

Wakati Uingereza ilipopanua utawala wake duniani alipewa pia cheo cha kaisari cha Uhindi. Binti yake wa kwanza aliolewa na Kaisari Wilhelm II wa Ujerumani.

Kipindi chake kilikuwa kipindi cha maendeleo ya kiuchumi na matabaka ya juu na ya kati yaliona maendeleo makubwa maishani lakini matabaka ya chini bado yalikuwa na maisha magumu. Hata kama jeshi la Uingereza ilipigana vita vingi duniani katika makoloni yake watu wa Uingereza yenyewe waliona kipindi kirefu cha amani na maendeleo.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mtu huyo bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Viktoria wa Uingereza** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Queensland

Sehemu ya Queensland
Palipo na doa jekundu ndiyo ukubwa wa eneo la Queensland
**Queensland** ni moja ya majimbo manane ya kujitawala ya Jumuiya ya Australia. Idadi ya wakazi wake ni takriban 4,827,200 (Machi 2016). Mji wake mkuu ni Brisbane.

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Australia

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Queensland

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Australia bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Queensland** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

|   Majimbo na maeneo ya Australia |  |
| --- | --- |
| Australia Kusini | Australia ya Magharibi | Australian Capital Territory | New South Wales | Northern Territory | Queensland | Tasmania | Victoria |
# Sokrates

| *Sokrates* |
| --- |
|  Sokrates (sanamu ya kiroma katika Louvre ya Paris) |
| **Alizaliwa** | mnamo 470 KK |
| **Alikufa** | mnamo 399 KK |
| **Nchi** | Athens (Ugiriki ya Kale) |
| **Kazi yake** | Mwanafalsafa, mwalimu |

**Sokrates** (kwa Kigiriki Σωκράτης, Sōkrátēs, 470 KK – 399 KK) alikuwa mwanafalsafa Mgiriki (mtu wa Athens).

Nje ya falsafa, anajulikana hasa kwa kifo chake. Alifariki kutokana na kunywa sumu baada iliyokuwa adhabu yake kwa kupatikana na hatia katika mahakama ya watu wa Athens. Ilidaiwa kwamba mafunzo yake yaliingilia dini ya mji wa Athens na kupotosha vijana wake. Ingawa alipewa nafasi kutoroka ili kuepukana na hukumu yake na kwenda uhamishoni, Sokrates alichagua kunywa sumu hiyo kwa sababu alikuwa amekubali kwa hiari yake afuate sheria za Athens, akaamini kwamba angalikwepa hukumu yake angaliuaibisha mkataba huo.

Maarifa mengi kuhusu Sokrates yametokea katika majadiliano yaliyoandikwa na Plato, mwanafunzi wake na mwanafalsafa, maandiko ya Zenephon, mtu wa rika lake, Aristofanes, na Aristotle. Kuna matatizo katika maandiko yanayomhusu Sokrates, hivyo si vyema kutegemea chanzo kimoja tu. Ukitazama mambo yanayofanana baina ya maandiko, ukaachilia mbali mambo yanayofikiriwa kuongezwa na mwandishi, Sokrates mwenyewe ataonekana.

## Tazama pia

* Pithagoras

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwandishi fulani wa Ulaya bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Sokrates** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 1924

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 19 |
**Karne ya 20**
| Karne ya 21

◄ |
Miaka ya 1890 |
Miaka ya 1900 |
Miaka ya 1910 |
**Miaka ya 1920**
| Miaka ya 1930
| Miaka ya 1940
| Miaka ya 1950
| ►

◄◄ |
◄ |
1920 |
1921 |
1922 |
1923 |
**1924**
| 1925
| 1926
| 1927
| 1928
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **1924 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

* 3 Machi - Uongonzi wa Khalifa umepinduliwa na Kemal Atatürk.

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

* 10 Januari - Max Roach, mwanamuziki kutoka Marekani
* 11 Januari - Roger Guillemin, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba, mwaka wa 1977
* 8 Februari - Lisel Mueller, mshairi kutoka Marekani
* 23 Februari - Allan Cormack, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1979
* 3 Aprili - Marlon Brando, mwigizaji filamu kutoka Marekani
* 11 Mei - Antony Hewish, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1974
* 16 Mei - Dawda Jawara, Rais wa Gambia (1970-1994)
* 3 Juni - Torsten Wiesel, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1981
* 12 Juni - George H. Bush, Rais wa Marekani (1989-93)
* 14 Juni - James Black, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1988
* 1 Agosti - Georges Charpak, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia, mwaka wa 1992
* 19 Agosti - Willard Boyle, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 2009
* 22 Agosti - James Kirkwood, mwandishi Mmarekani, na mshindi wa Tuzo ya Pulitzer, mwaka wa 1976
* 31 Agosti - Buddy Hackett, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 2 Septemba - Daniel arap Moi, Rais wa pili wa Kenya
* 13 Septemba - Maurice Jarre, mwanamuziki kutoka Ufaransa
* 1 Oktoba - Jimmy Carter, Rais wa Marekani (1977-81)
* 28 Novemba - Dennis Brutus, mwandishi kutoka Afrika Kusini
* Desemba - Girma Wolde-Giorgis, Rais wa Ethiopia

## Waliofariki

* 21 Januari - Vladimir Lenin, kiongozi wa Umoja wa Kisovyeti
* 3 Februari - Woodrow Wilson, Rais wa Marekani, na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 1919
* 19 Mei - Mtakatifu Maria Bernarda Buetler, bikira Mfransisko mmisionari kutoka Uswisi
* 3 Juni - Franz Kafka, mwandishi wa Kijerumani kutoka milki ya Austria-Hungaria
* 12 Oktoba - Anatole France, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi, mwaka wa 1921
* 29 Novemba - Giacomo Puccini, mtunzi wa opera kutoka Italia
* 29 Desemba - Carl Spitteler, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi, mwaka wa 1919

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 1924
# Upington

Maeneo ya Upington
**Upington** ni mji wa Afrika Kusini katika jimbo la Rasi ya Kaskazini.

Mwaka 2011 ulikuwa na wakazi 62,406.

## Tazama pia

* Orodha ya miji ya Afrika Kusini

## Tanbihi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika Kusini bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Upington** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Transvaal

Bendera ya Transvaal - "Vierkleur" (kwa maana ya rangi nne).
 Ramani ya Transvaal
**Transvaal** ni eneo lililo kaskazini mwa Afrika Kusini.

Jina linamaanisha "*ng'ambo ya mto Vaal".*

## Historia

Hapo mwanzo, iliunda sehemu kubwa ya jamhuri huru ya Makaburu Kusini mwa Afrika. Baada ya Vita ya Uingereza dhidi ya Makaburu ya miaka 1899-1902 ikawa koloni la Kiingereza la Transvaal. Mwaka 1910 iliingia katika Muungano wa Afrika Kusini kama moja ya majimbo asilia manne. Pretoria ilikuwa moja ya miji mikuu ya Afrika Kusini ikiwa makao ya serikali hadi leo.

Baada ya mwisho wa mfumo wa ubaguzi wa apartheid majimbo ya Afrika ya Kusini yalipangwa upya na Transvaal ilikwisha kama jimbo la kisiasa. Maeneo yake yamekuwa majimbo mapya ya Gauteng, Limpopo na Mpumalanga na Jimbo la Kaskazini Magharibi. Ingawa haipo tena kama kitengo cha kiutawala, Transvaal bado ni neno la kijiografia linalotumiwa sana na lina maana yake ya kihistoria.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika Kusini bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Transvaal** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Koho

| **Koho** |
| --- |
|  Koho aliyekamata samaki |
| **Uainishaji wa kisayansi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Himaya: | Animalia (Wanyama)  |
| Faila: | Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)  |
| Ngeli: | Aves (Ndege)  |
| Oda: | Accipitriformes (Ndege kama vipanga)  |
| Familia: | Pandionidae (Ndege walio na mnasaba na koho)  |
| Jenasi: | *Pandion* (Koho) Savigny, 1809 |
| Spishi: | *P. cristatus* Vieillot, 1816
*P. haliaetus* Linnaeus, 1758  |

 |

**Koho** ni ndege wakubwa kiasi wa jenasi *Pandion*, jenasi pekee ya familia Pandionidae. Zamani spishi moja tu ilifahamiwa, lakini bingwa kadhaa wamekupa nususpishi ya Australasia cheo cha spishi sasa na IOC (Muungano wa Kimataifa wa Wataalamu wa Ndege) unaiafiki. Lakini wataalamu wengine hawakubali.

Mwili wa koho ana sm 50-66 na upana wa mabawa ni sm 127-180. Mgongo wake una rangi ya kahawa na kidari na tumbo ni nyeupe. Mara nyingi kidari kina michirizi kahawia. Kichwa ni cheupe chenye kinyago. Vidole vyote vina urefu sawa na vina kucha za mviringo bila mfuo kinyume na vipanga na jamaa. Kidole cha nje kinaweza kugeuzwa kuelekea nyuma, kiasi kwamba koho anaweza kushika mawindo kwa vidole viwile mbele na viwili nyuma. Hii inafaa hasa akikamata samaki wenye kuteleza. Koho hula samaki takriban pekee, lakini pengine hukamata wagugunaji, amfibia, watambaazi na ndege wengine. Hutengeneza tago lao kwa vijiti juu ya mti, mhimili ya huduma za umma au mwamba. Jike huyataga mayai 2-4.

## Spishi ya Afrika

* *Pandion haliaetus* Koho Magharibi (Western Osprey)
	+ *Pandion h. haliaetus* Koho wa Ulaya (Eurasian Osprey)

## Spishi za mabara mengine

* *Pandion cristatus* (Eastern Osprey)
* *Pandion haliaetus* (Western Osprey)
	+ *Pandion h. carolinensis* (American Osprey)
	+ *Pandion h. haliaetus* (Eurasian Osprey)
	+ *Pandion h. ridgwayi* (Caribbean Osprey)

## Picha

* Koho mashariki
* Koho magharibi akisinzia angani
* Mayai ya koho magharibi

## Marejeo