# Kijerumani

*"de" inaelekezwa hapa. Kwa matumizi mengine, tazama de (maana).*

| Kijerumani *Deutsch (de)* |
| --- |
| Lugha |
| Asili | Ujerumani Austria, Uswisi Liechtenstein, Luxemburg, Ubelgiji |
| Wasemaji | L1 : 76.1 Milioni
L2: 97 Milioni
Jumla: 155 Milioni |
| Familia za lugha | Kihindi-Kiulaya Kijerumaniki Kijerumaniki cha Magharibi |
| Aina za Awali | Kihindi-Kiulaya cha Kale Kijerumaniki cha Kale Kijerumani cha Kati |
| Mfumo wa kuandika | Alfabeti ya Kilatini |
| **Lugha Rasmi** |
| Lugha rasmi kwa | Nchi 6 |
| **Nambari za Msimbo** |
| ISO 639-1 | de |
| ISO 639-2 | deu |
| Glottolog | stan1295 |
|
 *Eneo ambako lugha ya Kijerumani huzungumzwa* |

Hadhi ya Kijerumani katika nchi mbalimbali.
**Kijerumani** (kwa Kiswahili cha kale: **Kidachi**, kwa Kijerumani: *Deutsch* au *(die) deutsche Sprache*) ni lugha ya Kijerumaniki ya magharibi katika jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya. Huzungumzwa hasa katika nchi za Ujerumani, Austria, Uswisi, Liechtenstein na Luxemburg. Kuna pia wasemaji asilia katika nchi jirani za Ujerumani / Austria kama Ubelgiji, Uholanzi, Ufaransa, Denmark, Polandi na Italia. Nchi nyingi za Ulaya ya Mashariki zilikuwa na wasemaji wa Kijerumani lakini wengi walifukuzwa au kuondoka wakati wa Vita Kuu vya Pili vya Dunia au baadaye; vikundi vimebaki hasa katika Hungaria, Romania, Ucheki, Urusi na Kazakhstan.

Vikundi vidogo vya watu waliohamia katika karne za 19 na 20 wanaoendelea kutumia Kijerumani wako katika Amerika ya Kaskazini (Marekani, Kanada), Amerika Kusini (Brazil, Chile) na Afrika (hasa Namibia na Afrika Kusini).

Kijerumani huzungumzwa na watu milioni 100 katika Ulaya, ambako ni lugha ya pili kwa wingi wa wasemaji baada ya Kirusi kushinda Kifaransa na Kiingereza.

## Lugha ya kitaifa

Kijerumani kinatumiwa kama lugha rasmi kitaifa katika nchi zifuatazo:

* Ujerumani
* Austria
* Liechtenstein
* Uswisi (pamoja na Kifaransa, Kiitalia na Kirumanj)
* Luxemburg (pamoja na Kiluxemburg na Kifaransa )
* Ubelgiji (pamoja na Kifaransa na Kiholanzi lugha rasmi ya kitaifa, katika wilaya za Eupen na Sankt Vith ni lugha rasmi ya utawala pamoja na Kifaransa)
* Namibia (Kijerumani ni kati ya lugha 20 zinazotambuliwa kuwa lugha za kitaifa; ilikuwa lugha rasmi ya kitaifa pamoja Kiingereza na Kiafrikaans hadi 1990)

### Lugha rasmi kieneo

Kijerumani kinatumiwa kama lugha rasmi ya utawala kieneo (ama kimkoa au kwenye ngazi ya miji / tarafa tu) katika nchi zifuatazo:

* Italia (katika wilaya ya Bolzano ya Italia Kaskazini pamoja na Kiitalia)
* Hungaria (mjini Ödenburg / Sopron baada ya Kihungaria)
* Romania (lugha rasmi kieneo pamoja na Kiromania)
* Urusi (lugha ya utawala kwenye wilaya zenye tabia ya kitaifa Asowo na Halbstadt katika Siberia ya magharibi)

### Umoja wa Ulaya

Kijerumani ni kati ya lugha rasmi za Umoja wa Ulaya pamoja na Kiingereza na Kifaransa. Ndani ya Umoja huo ndiyo lugha yenye wasemaji wengi kushinda nyingine zote.

## Lugha inayofundishwa

Kijerumani kama lugha ya kigeni kinafundishwa shuleni au kwenye taasisi za elimu ya watu wazima katika nchi nyingi. Mwaka 2004 idadi ya wanafunzi wa Kijerumani ilikuwa kama ifuatayo:

* Urusi: 4.657.500 (3,26%)
* Polandi: 2.202.708 (5,70 %)
* Ufaransa: 1.603.813 (2,52 %)
* Ucheki: 799.071 (7,80 %)
* Ukraine: 629.742
* Hungaria: 629.472
* Kazakhstan: 629.874
* Uholanzi: 591.190
* Marekani: 551.274

Kijerumani ni lugha ya pili katika mtandao (intaneti) baada ya Kiingereza. Takriban nusu ya kurasa zote mtandaoni ni za Kiingereza, lakini Kijerumani kinafuata kikiwa na 8% za kurasa zote.

Kijerumani kimeathiri kwa kiasi fulani lugha ya Kiswahili cha Tanzania bara kama vile kukikopesha maneno mbalimbali, kwa mfano: shule, hela n.k.

## Maneno machache

|  |  |
| --- | --- |
| hujambo? – sijambo | Wie geht es dir? – Mir geht es gut. |
| jambo | Hallo! |
| ndiyo | ja |
| hapana | nein |
| mgeni | Gast, Fremder |
| rafiki | Freund |
| karibu | Willkommen! |
| kwa heri | Auf Wiedersehen! |
| asante | Danke! |
| asante sana | Vielen Dank! |
| safari | Reise |
| ninakupenda | Ich liebe dich. |
| hatari | Gefahr |
| daktari | Doktor |
| polepole | langsam |
| Afya! (wakati wa kunywa na mwingine) | Prost! |
| kijiji | Dorf |
| mji | Stadt |

## Tanbihi

## Viungo vya nje

* Makala za OLAC kuhusu Kijerumani Ilihifadhiwa 3 Aprili 2015 kwenye Wayback Machine.
* Lugha ya Kijerumani katika Glottolog
* Muhtasari kuhusu Kijerumani kwenye *Ethnologue*
* Kamusi Ilihifadhiwa 11 Februari 2010 kwenye Wayback Machine.
* Kozi ya Kijerumani
* xLingua - Kamusi Kijerumani-Kiswahili / Kiswahili-Kijerumani Ilihifadhiwa 21 Agosti 2011 kwenye Wayback Machine.