# Jiografia

Ramani ya dunia.
**Jiografia** ni somo la Dunia na vipengele vyake, wakazi wake, na maajabu yake.

Neno la Kiswahili *jiografia* linafuata matamshi ya Kiingereza ya neno la Kigiriki "γεωγραφία", *geo-grafia* kutoka *gê* "dunia" na *graphein* "kuandika". Lina maana ya "kuandika kuhusu Dunia". Neno hili lilianza kutumiwa kwa mara ya kwanza na mwanasayansi Eratosthenes (276-194 KK).

Sehemu za jiografia ni vitu kama mabara, bahari, mito na milima. Wakazi wake ni watu wote na wanyama waishio juu yake. Maajabu yake ni vitu vinavyotokea kama vile maji kujaa na kupwa, upepo, na tetemeko la ardhi.

## Nchi za Afrika

### Afrika ya Mashariki

* Burundi
* Eritrea
* Jibuti
* Kenya
* Komoro
* Rwanda
* Shelisheli
* Somalia
* Tanzania
* Uganda
* Uhabeshi (Ethiopia)
* Sudan Kusini

### Afrika ya Kati

* Gabon
* Guinea ya Ikweta
* Jamhuri ya Afrika ya Kati
* Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
* Jamhuri ya Kongo
* Kamerun
* Sao Tome na Principe

### Afrika ya Kaskazini

* Algeria
* Libya
* Misri
* Moroko
* Sahara ya Magharibi
* Sudan
* Tunisia

### Afrika ya Kusini

* Angola
* Botswana
* Eswatini
* Lesotho
* Malawi
* Mauritius
* Msumbiji (Mozambiki)
* Namibia
* Afrika Kusini
* Zambia
* Zimbabwe

### Afrika ya Magharibi

* Benin
* Burkina Faso
* Chadi
* Cabo Verde
* Ivory Coast
* Gambia
* Ghana
* Guinea
* Guinea Bisau
* Liberia
* Mali
* Mauritania
* Niger
* Nigeria
* Senegal
* Sierra Leone
* Togo

## Nchi za Amerika ya Kaskazini

* Kanada
* Marekani (*Maungano wa Madola ya Amerika*)
* Meksiko (*Maungano a Madola ya Mexiko*)

## Nchi za Amerika ya Kati

### Nchi za barani

* Belize
* Guatemala
* Honduras
* El Salvador
* Nikaragua
* Kosta Rika
* Panama

*\*(Meksiko mara nyingi huhesabiwa katika Amerika ya Kati kwa sababu za kiutamaduni)*

### Nchi za visiwa vya Karibi

* Antigua na Barbuda
* Bahamas
* Barbados
* Dominica
* Jamhuri ya Dominika
* Grenada
* Haiti
* Jamaika
* Kuba
* Saint Kitts na Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent na Grenadini

## Nchi za Amerika ya Kusini

* Argentina
* Bolivia
* Brazil
* Chile
* Ekuador
* Guyana
* Guyana ya Kifaransa
* Kolombia
* Paraguay
* Peru
* Surinam
* Uruguay
* Venezuela

## Nchi za Asia

### Asia ya Kati

* Afghanistan
* Kazakhstan
* Kirgizistan
* Mongolia
* Tajikistan
* Turkmenistan
* Usbekistan

### Asia ya Kaskazini

* Siberia (sehemu ya Urusi)

### Asia ya Mashariki

* Uchina (pamoja na Taiwan)
* Japani
* Korea Kaskazini
* Korea Kusini

### Asia ya Kusini-Mashariki

* Brunei
* Indonesia
* Kamboja
* Laos
* Malaysia
* Myanmar (zamani iliitwa Burma)
* Philippines
* Singapur
* Thailand (zamani iliitwa Siam)
* Timor Mashariki
* Vietnam

### Asia ya Kusini

* Bangladesh
* Bhutan
* Uhindi (au India)
* Maledivi
* Nepal
* Pakistan
* Sri Lanka (zamani iliitwa Ceylon)

### Asia ya Magharibi

* Armenia
* Azerbaijan
* Georgia
* Irak
* Israeli
* Yordani
* Libanon
* Palestina
* Shamu (au: Syria)
* Uajemi (au Iran au Persia)
* Uturuki

#### Bara Arabu

* Bahrain
* Kuwait
* Muungano wa Falme za Kiarabu
* Oman
* Qatar
* Saudia
* Yemen

## Nchi za Ulaya

## Nchi za Oceania

## mfumo wa Jua

* Jua
* Utaridi
* Zuhura (Ng'andu)
* Dunia (Ardhi)
* Mirihi (Meriki - Mars)
* Mshtarii
* Zohari
* Uranus
* Neptun

## Tazama pia

* Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

## Tanbihi

## Viungo vya nje

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Jiografia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |