Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bioanuwai

Ramani ya kanda za bioanwai duniani; kanda za tropiki huwa na idadi kubwa ya spishi tofauti
**Bioanwai** (pia **baioanwai**; kwa Kiing. *biodiversity*) ni dhana ya biolojia inayoleenga kueleza wingi wa anwai za spishi za kibiolojia katika mazingira fulani, pamoja na wingi wa jeni katika mimea na wanyama wa eneo fulani.

## Umuhimu wa bioanwai

Bioanwai ni muhimu kwa sababu viumbehai wote wanategemeana kwa namna fulani.

* Misitu ni makazi ya wanyama
* Wanyama hula mimea
* Mimea hutegemea udongo wenye tabia fulani kwa ustawi wake
* Fungi zinasaidia kuozesha mimea na wanyama waliokufa
* Wadudu kama nyuki hubeba chavua kutoka mmea mmoja hadi mwingine na hivyo kuwezesha mimea mingi kuzaa
* Kama bioanwai hiyo katika makazi fulani inapungua, uhusiano baina ya pande zake unafifia na pande zote zinaweza kupata hasara.

Bioanwai ni muhimu kwa binadamu kwa namna nyingi. Mimea hutoa oksijeni na kusafisha hewa chafu. Mimea hutoa pia chakula, kivuli, vifaa vya ujenzi, dawa na nyuzi za nguo na karatasi. Mizizi ya mimea inapunguza mmomonyoko na mafuriko. Mimea, fungi na wadudu hutunza rutuba ya udongo na kusafisha maji. Kadri bioanwai inavyopungua, mifumo hiyo inaharibika.

Mfano ni matumizi ya kemikali katika kilimo yaliyolenga wadudu wanaoharibu mazao; lakini dawa hizo zunaathiri wadudu wote; katika nchi zenye matumizi makubwa ya dawa hizo idadi ya wadudu kwa jumla imepungua na kuhatarisha kustawi kwa mimea mingi pamoja na kilimo cha matunda.

Kuelewa na kutunza bioanwai ni shabaha muhimu katika hifadhi ya mazingira.

## Viungo vya Nje

Simple English Wiktionary
Wikamusi ya Kiswahili ina maelezo na tafsiri ya maana ya neno:
biodiversity

 Wikiquote ina mkusanyiko wa dondoo kuhusu: Bioanuwai
Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Bioanuwai NatureServe: This site serves as a portal for accessing several types of publicly available biodiversity data
* Biodiversity Factsheet by the University of Michigan's Center for Sustainable Systems
* Color-coded images of vertebrate biodiversity hotspots

### Taarifa

* Biodiversity Synthesis Report (PDF) by the Millennium Ecosystem Assessment (MA, 2005)
* Conservation International hotspot map
* The Economics of Biodiversity: The Dasgupta Review 2021
* Zhuravlev, Yu. N., ed. (2000) *Стратегия сохранения биоразнообразия Сихотэ-Алиня = A Biodiversity Conservation Strategy for the Sikhote-Alin'* Vladivostok: Russian Academy of Sciences, Far Eastern Branch Archived 6 Februari 2016 at the Wayback Machine

### Marejeo

* GLOBIO, an ongoing program to map the past, current and future impacts of human activities on biodiversity
* World Map of Biodiversity an interactive map from the United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre
* Biodiversity Information Serving Our Nation (BISON) Ilihifadhiwa 18 Septemba 2021 kwenye Wayback Machine., provides a United States gateway for serving, searching, mapping and downloading integrated species occurrence records from multiple data sources
* Biodiversity Heritage Library – Open access digital library of taxonomic literature.
* Mapping of biodiversity
* Encyclopedia of Life – Documenting all species of life on earth.
# Palantolojia

Uchunguzi wa masalio ya dinosau huyu, aina ya *Tyrannosaurus*, unaonyesha alivyoweza kung'ata sana, lakini si kwenda mbio.
**Palantolojia** (kwa Kiingereza "Paleontology"; kutoka maneno ya Kigiriki: παλαiός palaiòs «ya kale», ὤν ṑn (genitive ὄντος òntos) «kiumbe» na λόγος lògos «somo») ni fani ya sayansi inayochunguza masalio ya viumbehai katika miamba kama mwongozo wa historia ya uhai duniani.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya sayansi bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Palantolojia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Mbinu ya kisayansi

Mbinu za kisayansi
**Mbinu ya kisayansi (** kwa kiingereza *Scientific method)** ni mchakato wa kupata maarifa kupitia uchunguzi wa makini, uundaji wa nadharia, na majaribio ya kuthibitisha au kupinga nadharia hizo. Ingawa dhana hii ilianza kutumika rasmi katika karne ya 17, misingi yake ilikuwepo tangu enzi za Aristotle, Alhazen, na wanasayansi wa zama za kati. Mbinu hii hutegemea ushahidi wa kimajaribio badala ya imani au mila, na inalenga kuelewa ukweli wa asili kwa njia ya mantiki na uthibitisho.

Kwa kawaida, mbinu ya kisayansi hujumuisha hatua zifuatazo: kutambua swali au tatizo, kufanya uchunguzi wa awali, kuunda nadharia inayoweza kupimwa, kufanya majaribio, kuchambua matokeo, na kutoa hitimisho. Mchakato huu ni wa mzunguko (*iterative*), ambapo hitimisho linaweza kuibua maswali mapya au kurekebisha nadharia ya awali. Ingawa hatua hizi huwasilishwa kama mfuatano wa hatua, kwa vitendo huwa zinabadilika kulingana na mazingira ya utafiti.

Nadharia katika mbinu ya kisayansi ni maelezo ya kinadharia yanayojaribu kueleza uchunguzi fulani. Ili nadharia iwe ya kisayansi, lazima iweze kutoa ubashiri unaoweza kupimwa na kupingwa. Kwa mfano, nadharia ya Einstein kuhusu mvutano ilitoa ubashiri kuhusu mwelekeo wa mwanga katika uwanja wa mvutano, ambao ulithibitishwa na uchunguzi wa kupatwa kwa jua mwaka 1919. Ubashiri huu huongeza uhalali wa nadharia, lakini hauthibitishi kwa asilimia mia moja.

Ingawa mbinu ya kisayansi imekuwa msingi wa maendeleo ya maarifa, haikosi changamoto. Baadhi ya wanafalsafa kama Paul Feyerabend walipinga wazo la kuwepo kwa mbinu moja ya kisayansi, wakidai kuwa sayansi ni mchakato wa kijamii unaobadilika. Pia, upendeleo wa kibinadamu, ukosefu wa data sahihi, au tafsiri potofu ya matokeo unaweza kuathiri uhalali wa uchunguzi. Hivyo, mbinu hii huhitaji uwazi, uadilifu, na ukaguzi wa wenzao (peer review) ili kuimarisha ubora wa maarifa.

Leo, mbinu ya kisayansi hutumika katika nyanja mbalimbali kama tiba, teknolojia, mazingira, na elimu. Imechangia ugunduzi wa dawa, ujenzi wa mitambo, na uelewa wa tabianchi. Katika elimu, wanafunzi hufundishwa kufikiri kwa njia ya kisayansi — yaani, kuuliza maswali, kufanya majaribio, na kuchambua ush ahidi. Mbinu hii si tu njia ya kutafuta ukweli, bali ni msingi wa maendeleo endelevu na maamuzi ya kisera yanayozingatia ushahidi.

## Marejeo
# Domeni

Ngazi za uainishaji katika biolojia; ngazi ndogo za kati hazionyeshwi.
**Domeni** (kutoka Kiingereza: *Domain*) ni ngazi inayotumika katika biolojia kuainisha viumbehai wote katika makundi. Kila domeni imegawanyika katika himaya kadhaa.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Domeni** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Anatomia

Mondino dei Liuzzi, *Anathomia*, 1541
**Anatomia** (pia **anatomi**, *en:anatomy*, kutoka Kigiriki ἀνατέμνειν *anatemnein - kupasua, kufungua*) ni elimu ya miili ya viumbehai kama binadamu, wanyama na mimea. Inachungulia muundo na umbile la mwili na sehemu au viungo vyake.

Wataalamu wa anatomia hufungua mwili na kuikata kwa sehemu zake kwa kusudi la kuongeza elimu ya muundo wake.

Elimu hii inasaidia kuelewa magonjwa, pamoja na sababu na matokeo yake. Ni pia msingi wa mafundisho ya tiba na elimu ya matibabu.

## Marejeo

## Tazama pia

* Biolojia
* Sayansi

## Viungo vya nje

* Anatomia katika Open Directory Project
* Anatomy Ilihifadhiwa 17 Februari 2015 kwenye Wayback Machine., *In Our Time*. BBC Radio 4. Melvyn Bragg with guests Ruth Richardson, Andrew Cunningham and Harold Ellis.
* "Anatomy of the Human Body". 20th edition. 1918. Henry Gray
* Anatomia Collection: anatomical plates 1522 to 1867 (digitized books and images)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya anatomia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Anatomia** kama matumizi yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Biokemia

Biokemia
**Biokemia** ni elimu ya michakato ya kikemia ndani ya viumbehai. Inachunguza muundo na shughuli za sehemu za seli kama vile protini, kabohidrati, lipidi, homoni, vimeng'enya na mengine.

Kuna molekuli nyingi zinazounda mwili wa binadamu. Biokemia inazichunguza na kuzifanyia utafiti.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Biokemia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kemia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Biokemia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Fiziolojia

**Fiziolojia** ni utafiti wa jinsi viumbe vinavyofanya kazi. Wanaikolojia wanaweza kujifunza jinsi viungo vya mwili vinavyofanya kazi pamoja ili kufanya mambo kutokea.

Somo hili mara nyingi hugawanyika katika kategoria tatu:

* fiziolojia ya binadamu,

* fiziolojia ya wanyama,

* fiziolojia ya mimea.

Kwa binadamu, kwa mfano, homoni za mmeng'enyo wa chakula na kemikali nyingine hufanywa na tumbo, ini na kongosho. Kusinyaa kwa misuli hutokea kwa sababu ya ujumbe wa kikemikali uliofanywa na neva za hiyo misuli.

Kwa kujifunza jinsi mwili hufanya kazi kwa kawaida, wanafiziolojia na madaktari wanaweza kuelewa vizuri kinachotokea wakati viungo havifanyi kazi kawaida.

Kwa mfano, ufahamu wa jinsi kazi ya tezi ya thairoidi imesaidia katika kutibu rovu. Uchunguzi wa mfumo wa mzunguko wa damu na wa mfumo wa neva umewasaidia madaktari kuelewa na kutibu magonjwa kama vile magonjwa ya moyo, kiharusi na shinikizo la damu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Fiziolojia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Metaboli

**Metaboli** (gir. μεταβολή *metabolē,* "badiliko"; pia: **umetaboli**) inamaanisha jumla la michakato ya kikemia mwilini mwa viumbehai.
Viumbehai vinahitaji nguvu, yaani nishati kwa kukua, kudumisha maisha yao na kufanya kazi. Nguvu hii inapatikana kwa njia ya chakula pamoja na pumzi. Ndani ya mwili mfumo wa mmeng'enyo wa chakula (tumbo, utumbo) inavunja chakula kwa vipashio vyake vya kikemia ambavyo vinatumiwa na mwili kama lishe. Vivyo hivyo oksijeni inayofika kwa njia ya pumzi inapitishwa mwilini kwa njia ya damu hasa. Kutokana na mmenyuko wa hivi vyote mwili unapata nishati ya kujidumisha na pia maada ya kujenga seli au sehemu nyingine za mwili. Vipashio visivyotumiwa tena vinaondolewa mwilini.

Umetaboli wote hutofautishwa katika hali mbili

* Kataboli inayovunja maada ogania (kwa mfano chakula) kwa vipashio vyake vya kikemia na kuvuna nishati
* Anaboli inayotumia nishati hii kwa kujenga molekuli kama proteini au Amino asidi.

Vimeng'enya (ing. *enzymes*) huwa na nafasi muhimu sana katika michakato hii maana vinatawala na kulenga mimenyuko ya kikemia mwilini.

Mfumo wa umateboli wa kiumbehai unaamua dutu gani ni za faida yaani lishe ni zisizo hasara yaani sumu. Kwa mfano kuna bakteria kadhaa zinazotumia sulfidi ya hidrojeni kama lishe ilhali ni sumu kwa wanyama.

## Kemikali za kimsingi

Kuna hasa aina tatu za molekuli zinazojenga miili ya wanyama, mimea na bakteria: amino asidi, kabohidrati na mafuta. Molekuli hizi ni za kimsingi kwa uhai. Kwa hiyo ama zinatengenezwa katika metaboli kwa kujenga seli na tishu ya mwili ama zinavunjwa katika mtaboli kwa kuzitumia na chanzo cha nishati kwenye mmeng'enyo wa chakula. Vipashio vya kemikali hizi zatumiwa katika metaboli kujenga DNA au protini.

## Marejeo
# Biolojia ya molekuli

Mfano wa DNA ambao ni mojwapo wa maeneo ya kisomo katika biolojia ya molekuli.
**Biolojia ya molekuli** ni tawi la biolojia ambalo hujihusisha na misingi ya molekuli katika shughuli za kibiolijia ndani na kati ya seli katika viumbe hai, ambayo huhusisha usanisi wa kimolekuli, mabadiliko na mwingiliano pamoja na uathiriano uliopo kati ya molekuli.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Biolojia ya molekuli** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Tabia

**Tabia** (au **mwenendo**) inaweza kuwa na maana ya vitu viwili vinavyohusiana. Kimsingi inamaanisha: kile ambacho mtu, mnyama au mmea hupenda kufanya kama kwa silika. Lakini binadamu anaweza kujijengea tabia kwa utashi wake.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Tabia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Ekolojia

**Ekolojia** (gir. οἶκος *oikos* "nyumba" + -λογία *logia* "elimu ya..") ni tawi la biolojia inayoangalia viumbehai na mazingira yao, kama ni hali asilia au viumbehai wengine.

Kwa hiyo ukiuliza jinsi gani samaki wanahusiana na samaki na wanyama wengine na binadamu pamoja na mimea na hali ya maji wanamoishi unauliza maswali kuhusu ekolojia yao.

Wataalamu wa ekolojia huchungulia kila kitu kuanzia bakteria ndogo katika myeyusho wa kuwalisha hadi athira ya msitu wa mvua kwa halihewa ya dunia.

Ekolojia inalenga kuelewa jinsi gani pande mbalimbali za uhai duniani zinahusiana na mazingira yao. Kila spishi ya viumbehai inategemea makazi maalumu kwa kudumisha maisha yake. Hapo ekolojia inachungulia pia athira ya mabadiliko yanayosababishwa na binadamu kwa makazi haya na ekolojia yao.

Kwa mfano matumizi ya madawa ya kuua wadudu katika kilimo yanaweza kubadilisha ekolojia ya makazi kwa nyuki; kupotea kwa nyuki katika eneo kunaathiri pia kustawi wa mimea inayotegemea nyuki kwa kuzalisha matunda yao.

Kwa hiyo ekolojia ni elimu ya msingi kwa kutambua uharibifu wa mazingira na kutambua hatua muhimu ya kuhifadhi mazingira.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Ekolojia** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Nasaba ya Song

Maeneo ya nasaba ya Song (960–1279) wakati wa upanuzi mkubwa kwenye mwaka 1111.
**Nasaba ya Song** ilikuwa nasaba ya kifalme ya China iliyotawala kutoka mwaka 960 hadi 1279. Nasaba hiyo ilianzishwa na kaizari Taizu wa Song, ambaye alinyakua utawala wa WaZhou wa Baadaye na kuendelea kushinda Falme Kumi. Hivyo alimaliza kipindi cha Nasaba tano na milki kumi (907 – 960).

Wasong walishindana na nasaba za Liao, Xia wa Magharibi na Jin walioshika maeneo ya kaskazini mwa China wakati huohuo. Baada ya kuhamia kusini mwa China, Wasong hao hatimaye walishindwa na Wamongolia walioanzisha Nasaba ya Yuan.

Kipindi cha nasaba hiyo hugawanywa katika sehemu mbili : Wasong wa Kaskazini na Wasong wa Kusini.

Wakati wa Wasong wa Kaskazini (960–1127), mji mkuu ulikuwa Bianjing (leo Kaifeng) na nasaba hiyo ilidhibiti sehemu kubwa ya eneo ambalo leo ni China ya Mashariki.

Usong wa Kusini (mnamo 1142)
Wasong wa Kusini (1127–1279) inarejelea kipindi baada ya Song kupoteza udhibiti wa nusu yake ya kaskazini kwa nasaba ya Jin iliyoongozwa na Wajurchen kutoka Manchuria. Wakati huo, Wasong walipeleka mji mkuu huko Lin'an (leo Hangzhou) upande wa kusini wa Mto Yangtze. Hata baada ya kupoteza sehemu za kaskazini, Wasong wa Kusini waliendelea kutawala juu ya watu wengi na ardhi yeye rutuba. Uchumi, jeshi na utamaduni wao vilikuwa na nguvu.

Mnamo 1234, nasaba ya Jin ilishindwa na Wamongolia, ambao walichukua udhibiti wa kaskazini mwa China. Wasong walishirikiana na Wamongolia katika vita dhidi Jin lakini baadaye walifarakana kuhusu ugawaji wa maeneo ya kaskazini.

Hivyo Wamongolia walishambulia Wasong wa Kusini walioweza kujitetea kwa miongo kadhaa. Baada ya kutwaa maeneo mengi ya kusini ya China, mtawala wa Wamongolia Kublai Khan alijitangaza kama kaizari wa China akianzisha nasaba ya Yuan mnamo 1271. Hatimaye majeshi ya Kublai Khan yalishinda mabaki ya maeneo ya Song kwenye mwaka wa 1279. China iliunganishwa tena chini ya nasaba ya Yuan.

Sayansi, teknolojia, falsafa, hisabati na uhandisi zilistawi katika enzi ya Song. Nasaba hiyo ilikuwa ya kwanza katika historia ya Dunia kutoa noti za benki (pesa halisi za karatasi). Ilikuwa serikali ya kwanza ya China kuanzisha jeshi la kudumu la wanamaji. Fomula ya kikemia ya baruti inashuhudiwa mara ya kwanza katika muswada ya kipindi hicho. Wakati huo silaha za kwanza za baruti zilibuniwa kama vile mishale ya moto, mabomu na mikuki ya moto. Kaskazini halisi iliweza kuonyeshwa kwa kutumia dira. Katika kipindi cha Song tunaona pia taarifa za kwanza kuhusu mlango wa mashua, na miundo iliyoboreshwa ya saa za nyota.

Uchumi wa milki ya Song ulikuwa mara tatu kuliko ule wa Ulaya yote katika karne ya 12. Idadi ya wakazi wa China iliongezeka maradufu kati ya karne ya 10 na 11. Ukuaji huo uliwezekana kwa upanuzi wa kilimo cha mpunga, matumizi ya mpunga kutoka Kusini-mashariki na Kusini mwa Asia unaoiva mapema. Uzalishaji wa chakula cha ziada ulienea. Sensa ya Song wa Kaskazini ilirekodi milioni 20 za kaya, mara mbili ya zile za nasaba za Han na Tang. Ongezeko kubwa la idadi ya watu lilichochea mapinduzi ya kiuchumi katika China ya siku zile.

## Marejeo
# Ugiriki ya Kale

Athena,Ugiriki
**Ugiriki ya Kale** ni kipindi cha historia ambapo Ugiriki ulipanuka katika eneo kubwa la Mediteraneo na Bahari Nyeusi, na kudumu kwa karibu milenia moja, hadi Ukristo ulipoanza. Wakati wa Yesu, kitovu cha ustaarabu huo kilikuwa mji wa Aleksandria (Misri).

Unadhaniwa na wanahistoria wengi kuwa ni utamaduni anzilishi wa ustaarabu wa magharibi lakini iliathiri pia elimu ya Waislamu.

Wanafalsafa na wataalamu wake wa fani mbalimbali waliweka misingi muhimu ya maendeleo ya sayansi katika karne zilizofuata.

Hata baada ya Ugiriki kuingizwa katika Dola la Roma, utamaduni wa Kigiriki ulikuwa na nguvu kubwa ya ushawishi.

Maendeleo ya elimu katika himaya ya Uislamu yalitegemea kwa kiasi kikubwa kazi ya ufasiri wa vitabu vya Wagiriki kwenda lugha ya Kiarabu.

Ugiriki ya kale umeathiri pia lugha, siasa, mifumo ya elimu, falsafa, sayansi, sanaa, ufundi sanifu wa Dunia ya kisasa, na kuchochea Mwamko Mpya katika Ulaya Magharibi; na kuchipuka tena katika vipindi mbalimbali vya uamsho wa tamaduni za kisasa za Kigiriki, ndani ya karne ya 18 na ya 19 katika Ulaya na Amerika.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Ugiriki ya Kale** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Lesbo

Lesbo ilivyo.
Mlima Olympus una kimo cha mita 967.
kijiji cha Agiasos.
**Lesbo** (kwa Kigiriki: Λέσβος, Lésvos) ni kisiwa cha Ugiriki katika Bahari ya Aegean chenye eneo la Km² 1,633.

Kina wakazi 86,436 (2011) wanaotegemea zaidi uvuvi na utalii. Makao makuu yako Mutilene.

Mwaka 58 Mtume Paulo, katika safari yake ya tatu ya kimisionari, aliabiri kutoka huko hadi Samos akielekea Yerusalemu.

## Tanbihi

## Viungo vya nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Lesbo Official website
* Lesvos News
* "Prefecture of Lesvos". *Maps*. Hellenic Ministry of Culture. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo Apr 8, 2007. Iliwekwa mnamo 2020-05-11. `{{cite web}}`: More than one of `|archivedate=` na `|archive-date=` specified (help); More than one of `|archiveurl=` na `|archive-url=` specified (help)CS1 maint: date auto-translated (link)
* Guide of Lesbos Island
* News of Mytilene and Lesvos Island
* "World's Monuments Watch List" (PDF). World Monuments Fund (WMF). 2008. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo Machi 20, 2013. Iliwekwa mnamo 2020-05-11. `{{cite web}}`: More than one of `|archivedate=` na `|archive-date=` specified (help); More than one of `|archiveurl=` na `|archive-url=` specified (help)CS1 maint: date auto-translated (link) CS1 maint: unfit URL (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Ugiriki bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Lesbo** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |