Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

WIKIPEDIA
**Wikipedia** ni kamusi elezo huru ya lugha nyingi katika mtandao wa wavuti. Inalenga kukusanya elimu nyingi iwezekanavyo na kuisambaza kwa njia ya intaneti.Inatumia taratibu za wikiwiki. Ni bure kabisa, na inaweza kusomwa, kuandikwa, na kuhaririwa na mtu yeyote, popote pale. Yaani kila mtu anaweza kuchangia makala akiwa na uhuru wa kuboresha makala zilizopo kwa kuzihariri.

Kamusi hii inajengwa kwa utaratibu huria ambao unategemea falsafa ya ushirikiano ambako watu wengi hushirikiana kwa kujitolea bila kupokea malipo yoyote.

Falsafa hii inaonekana katika vuguvugu la programu huria ya tarakilishi, mikutano huria, demokrasia huria, n.k.

Wikipedia inaweza kusomwa pia nje ya mtandao kwa kutumia programu huria ya Kiwix.

## Historia

Wikipedia ilianzishwa kwa Kiingereza mwezi Januari mwaka 2001.

Mwaka 2003 kamusi elezo hii ilianzishwa katika lugha ya Kiswahili.

Wikipedia imeshachukua nafasi za kamusi elezo mashuhuri kama Encyclopedia Britannica zilizotazamwa kuwa mkusanyo wa elimu ya Dunia kabla ya kutokea kwa intaneti. Kwa lugha za Kiafrika kama Kiswahili ni mara ya kwanza ya kwamba jaribio la kukusanya elimu za fani mbalimbali limeanzishwa.

Hadi mwaka 2018 wachangiaji wa Wikipedia walishirikiana kuunda zaidi ya makala milioni 47 kwa lugha 300.

Wikipedia kubwa zenye makala zaidi ya milioni mbili zilikuwa kwenye Novemba 2018: Wikipedia ya Kiingereza (makala 5,758,502), ya Kicebuano (makala 5,379,917), ya Kiswidi (makala 3,764,225), ya Kijerumani (2,243,097) na ya Kifaransa (makala 2,060,362). Kwa jumla kulikuwa na Wikipedia zenye zaidi ya makala milioni moja kwa lugha 15.

## Taasisi ya Wikimedia Foundation

Kisheria maudhui yote ya Wikipedia si mali ya mtu yeyote kwa kuwa ni maudhui huria. Seva za wikipedia na programu zake zinatunzwa na taasisi ya Wikimedia Foundation ambayo ni shirika lisilo la kiserikali lililoandikishwa chini ya sheria za jimbo la Kalifornia, Marekani. Taasisi hii inapokea mapato yote kutoka kwa wafadhili wa kujitolea kote duniani.

## Taasisi ya kitaifa na makundi ya watumiaji

Katika nchi mbalimbali kuna shirika za kitaifa zinazojumuisha wanawikipedia ama kwa umbo la taasisi au kwa umbo la makundi ya watumiaji (Wikimedia User Groups).

Nchini Tanzania kuna kundi la Wikimedia Community User Group Tanzania. Kundi la Jenga Wikipedia ya Kiswahili ni jumuiya ya wachangiaji kutoka nchi mbalimbali wanaoangalia maendeleo ya Wikipedia ya Kiswahili.

## Tazama pia

* Wikipedia ya Kiafrikaansi
* Wikipedia ya Kifaransa
* Wikipedia ya Kihispania
* Wikipedia ya Kiingereza
* Wikipedia ya Kiingereza Rahisi
* Wikipedia ya Kijerumani
* Wikipedia ya Kiswahili
* Wikipedia ya Kiyoruba

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya elimu bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Wikipedia** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Amerika ya Kilatini

Nchi za **Amerika ya Kilatini** zinazotumia lugha za Kihispania, Kireno na Kifaransa. Belize imo kwa sababu ya wasemaji wengi wa Kihispania.
**Amerika ya Kilatini** ni jina linalotumika kutaja sehemu kubwa ya Amerika.

## Asili ya jina

Amerika ya Kilatini humaanisha kwa kawaida nchi za Amerika ambako lugha za Kihispania na Kireno pamoja na Kifaransa hutumiwa kama lugha rasmi au lugha ya watu wengi. Lugha hizo zote zimetokana na Kilatini na hujumlishwa pamoja na nyingine kama "Lugha za Kirumi".

## Nchi za Amerika ya Kilatini

Kuna tofauti kuhusu ya namna ya kutaja nchi za Amerika ya Kilatini. Mara nyingi Amerika ya Kusini, Amerika ya Kati na Meksiko hutajwa hivyo kwa jumla. Lakini kuna nchi ndogo kama Guyana, Surinam na nchi za visiwani vya Karibi zinazotumia zaidi Kiingereza au Kiholanzi zisizo lugha za Kirumi. Nchi hizo wakati mwingine hujumlishwa pamoja ndani ya Amerika ya Kilatini lakini mara nyingi zinatazamwa kuwa za pekee kutokana na tofauti za utamaduni.

Kiutamaduni hata sehemu ya Marekani ya Kusini yenye wasemaji wengi wa Kihispania ni karibu sana na Amerika ya Kilatini. Majimbo hayo ya Marekani kama Texas na Kalifornia yalikuwa sehemu za Meksiko hadi karne ya 19.

## Historia na utamaduni

Kipaumbele cha lugha za Kirumi kimetokana na historia. Baada ya Kristoforo Kolumbus nchi hizo zilikuwa makoloni ama ya Hispania ama ya Ureno hadi karne ya 19. Wakazi wengi ni watoto wa wahamiaji kutoka Ulaya Kusini au machotara waliotokana na wahamiaji hao na wakazi asilia.

Katika nchi kadhaa, hasa Meksiko na nchi za Andes, ambako Waindio wengi kidogo walibaki, wanaendelea kutumia lugha zao pamoja na Kihispania.

Dini kubwa katika Amerika ya Kilatini ni Ukristo wa Kanisa Katoliki lililokuwa kanisa rasmi ya Hispania na Ureno.
# Houston, Texas

|  |
| --- |
| Jiji la Houston |
|  |
|  **Bendera** |
| Jiji la Houston
Mahali pa mji wa Houston katika Marekani |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Marekani |
| Jimbo | Texas |
| Wilaya | Harris Fort Bend Montgomery |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 2,208,180 |
| Tovuti:  www.houstontx.gov
 |

**Houston** ni mji wa Marekani katika jimbo la Texas. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao milioni 5.73 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 13 kutoka juu ya usawa wa bahari.

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 Houston, Texas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Marekani bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Houston, Texas** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Springfield, Illinois

Mji wa Springfield

|  |
| --- |
| Springfield |
|  |
|  **Bendera** |
| Springfield
Mahali pa mji wa Springfield katika Marekani |
| Majiranukta: ﻿ / ﻿ |
| Nchi | Marekani |
| Jimbo | Illinois |
| Wilaya | Sangamon |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 116,482 |
| Tovuti:  www.springfield.il.us
 |

Barack Obama na Michelle Obama katika Springfield
**Springfield** ni jina la mji mkuu wa jimbo la Illinois nchini Marekani. Mji upo karibu kabisa na jimbo lake. Katika sensa iliofanyaika mnamo mwaka wa 2000, mji huu wa Springfield ulikuwa na takriban watu 110,000 wanaishi mjini hapa. Mji upo m 182 kutoka juu ya usawa wa bahari.

## Viungo vya Nje

* City of Springfield Ilihifadhiwa 21 Novemba 2004 kwenye Wayback Machine.
* Illinois General Assembly
* Lincoln Library, the Public Library of Springfield, Illinois
* The State Journal-Register
* Springfield (Illinois) travel guide kutoka Wikisafiri

| Miji mikuu ya majimbo ya Marekani |
| --- |
| Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • California • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • New Mexico • New York • North Carolina • North Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsylvania • Rhode Island • South Carolina • South Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • West Virginia • Wisconsin • Wyoming |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya Illinois bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Springfield, Illinois** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 1 Aprili

Tarehe **1 Aprili** ni siku ya 91 ya mwaka (ya 92 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 274.

## Matukio

* 1605 - Uchaguzi wa Papa Leo XI
* 1979 - Nchi ya Iran inatangazwa kuwa Jamhuri ya Kiislamu

## Waliozaliwa

* 1220 - Go-Saga, mfalme mkuu wa Japani (1242-1246)
* 1430 - Mehmed II, Sultani wa Milki ya Osmani
* 1815 - Otto von Bismarck, Chansella wa Dola la Ujerumani (1862-1890)
* 1865 - Richard Zsigmondy, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1925
* 1873 - Sergei Rachmaninoff, mtunzi wa muziki kutoka Urusi
* 1919 - Joseph Murray, daktari kutoka Marekani, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1990
* 1920 - Toshiro Mifune, mwigizaji wa filamu kutoka Japani
* 1933 - Claude Cohen-Tannoudji, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1997
* 1940 - Wangari Maathai, mwanasiasa kutoka Kenya na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 2004
* 1948 - Jimmy Cliff, mwanamuziki kutoka Jamaika
* 1970 - Method Man, mwanamuziki wa Marekani
* 1973 - Christian Finnegan, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
* 1981 - Dan Mintz, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani

## Waliofariki

* 304 - Mtakatifu Papa Marcellino
* 1933 - Charles Andler, mwanafalsafa wa Ufaransa
* 1968 - Lev Landau, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1962

## Sikukuu

Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Venansi, Anastasi na wenzao, Agape na Kionia, Maria wa Misri, Valeriko, Selso wa Armagh, Ugo wa Grenoble, Gilbati wa Caithness, Lodoviko Pavoni n.k.

## Viungo vya nje

* BBC: On This Day

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **1 Aprili** kama enzi zake au matokeo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Michezo

Mashindano ya mbio ya masafa marefu sana, maarufu kama Marathon.
**Michezo** ni amali au mazoezi ya kimwili ambayo mara nyingi yana ushindani ndani yake. Yanatendeka kufuatana na kawaida na taratibu maalumu zilizokubaliwa kati ya wachezaji au katika jamii.

Michezo ni ya aina nyingi ikiwemo michezo ya juu angani, majini, kwenye nchi kavu na pia kwenye barafu. Watu hushiriki kwenye michezo kushindania zawadi, kama aina ya mazoezi au kujiburudisha tu.

* Kuna michezo ambayo huhusisha mwili kama vile mbio ambazo huwa na vitengo tofautitofauti, miereka, dodi, karate, judo, taekwondo, kuruka juu, kuruka urefu, kuogelea n.k.
* Kuna michezo inayohusisha akili kama vile chesi, sataranji, bao n.k.
* Kuna michezo inayohusisha wanyama kama vile msabaka na mpira wa polo.
* Kuna michezo inayohusisha mashine kama vile mbio za magari, pikipiki, baisikeli, boti na kadhalika.
* Kuna pia michezo inayotumia vifaa kama vile mipira, silaha, viatu na mbao telezi (zijuilikanazo kwa Kiingereza kama "skating shoes"/"roller skates" na "skating boards") n.k.

Mifano maarufu ya michezo ni mpira wa miguu, mpira wa kikapu, mpira wa mkono, mpira wa magongo, aina za mbio, mashindano ya kuogelea na kadhalika.

Watu wengi hupenda kutazama mashindano ya michezo. Tabia hii imekuwa msingi kwa wachezaji wanaotekeleza michezo yao si kwa kujiburudisha, bali kikazi na kwa malipo, pengine makubwa ajabu.

Tangu kale watu wamekutana kwa mashindano makubwa ya michezo kati ya jamii, makabila au mataifa. Kati ya mashindano mashuhuri hasa ni Michezo ya Olimpiki iliyofanyika awali Ugiriki ya Kale na sasa inafanyika kwa ushiriki wa mataifa yote duniani kila baada ya miaka minne.

Kwa nchi ya Kenya michezo inayopendwa sana ni: kriketi, mbio za magari, mpira wa miguu, raga na ngumi.

Kwa nchi ya Tanzania michezo inayopendwa sana ni: mpira wa miguu, riadha, mpira wa pete, mpira wa wavu; pia kuna hamasa kubwa kwa watu kusoma magazeti kuhusu michezo ili kupata dondoo na habari muhimu kuhusu michezo mbalimbali inayoendelea huko viwanjani.

## Tanbihi

## Tazama pia

* Michezo ya Olimpiki
* Mipira

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya utamaduni bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Michezo** kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# 1860

Lango la Historia | Lango la Biografia | Karibuni | Orodha ya Miaka

◄ |
Karne ya 18 |
**Karne ya 19**
| Karne ya 20
| ►

◄ |
Miaka ya 1830 |
Miaka ya 1840 |
Miaka ya 1850 |
**Miaka ya 1860**
| Miaka ya 1870
| Miaka ya 1880
| Miaka ya 1890
| ►

◄◄ |
◄ |
1856 |
1857 |
1858 |
1859 |
**1860**
| 1861
| 1862
| 1863
| 1864
| ►
| ►►

Makala hii inahusu mwaka **1860 BK** (Baada ya Kristo).

## Matukio

## Waliozaliwa

**Mwaka 2026 katika kalenda nyingine**| Kalenda ya Gregori | 2026 *MMXXVI* |
| Kalenda ya Kiyahudi | 5786 – 5787 |
| Ab urbe condita (Roma ya Kale) | 2779 |
| Kalenda ya Ethiopia | 2018 – 2019 |
| Kalenda ya Kiarmenia | 1475 ԹՎ ՌՆՀԵ |
| Kalenda ya Kiislamu | 1448 – 1449 |
| Kalenda ya Kiajemi | 1404 – 1405 |
| **Kalenda za Kihindu** |  |
| - *Vikram Samvat* | 2081 – 2082 |
| - *Shaka Samvat* | 1948 – 1949 |
| - *Kali Yuga* | 5127 – 5128 |
| Kalenda ya Kichina | 4722 – 4723 乙巳 – 丙午 |

* 25 Januari - Charles Curtis, Kaimu Rais wa Marekani
* 29 Januari - Anton Chekhov, mwandishi Mrusi
* 13 Machi - Hugo Wolf, mtunzi wa opera kutoka Austria
* 20 Mei - Eduard Buchner (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1907)
* 21 Mei - Willem Einthoven (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba mwaka wa 1924)
* 7 Julai - Gustav Mahler, mtunzi wa opera kutoka Austria
* 6 Septemba - Jane Addams (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 1931)
* 13 Septemba - John J. Pershing, jenerali kutoka Marekani
* 23 Novemba - Karl Hjalmar Branting, mwanasiasa Mswidi na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani mwaka wa 1921
* 15 Desemba - Niels Ryberg Finsen (mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba, mwaka wa 1903)

## Waliofariki

* 23 Juni - Mtakatifu Yosefu Cafasso, padri nchini Italia
* 31 Julai - Mtakatifu Justino de Jacobis, askofu Mkatoliki kutoka Italia mmisionari nchini Ethiopia
* 21 Septemba - Arthur Schopenhauer, mwanafalsafa wa Ujerumani

Wikimedia Commons ina media kuhusu:
 1860
# Long Beach, California

Mji wa Long Beach,California

|  |
| --- |
| Jiji la Long Beach |
| Nchi | Marekani |
| Jimbo | California |
| Wilaya | Los Angeles |
| **Idadi ya wakazi** |
|  - Wakazi kwa ujumla  | 492,682 |
| Tovuti:
 |

**Long Beach** ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao 500,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 0 kutoka usawa bahari wastani.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu maeneo ya California bado ni **mbegu**. Je unajua kitu kuhusu **Long Beach, California** kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Dayolojia

Kitabu cha Galileo Galilei kinachoitwa Dayolojia kuhusu namba mbili za kuelewa ulimwengu, 1632.
**Dayolojia** (kwa Kiingereza: "dialogue" na pia "dialog", kutoka maneno ya Kigiriki διά, dia, *kati ya* na λόγος, logos, *neno*) ni mazungumzo ya kupokezana kati ya watu wawili au zaidi.

Dayolojia huweza kuwa ya ana kwa ana baina ya wazungumzaji au kwa njia ya simu, maandishi n.k.

Dayolojia ya ana kwa ana ni mazungumzo ya kupokezana baina ya watu ambao huonana.

Dayolojia inaweza kubuniwa pia. Hapo mtunzi hana budi kujifanya kama mhusika katika dayolojia hiyo.

Katika kutunga dayalojia mtunzi hana budi kujifanya kama mhusika katika dayalojia hiyo. Kwanza anapaswa kutafakari kwa makini mada anayokusudia kuandikia dayalojia, kutayarisha na kupanga mawazo kimantiki na kwa mtiririko na kufikiria wahusika na kuwapangia majukumu kulingana na matendo yao. Kwa mfano kama mhusika ni mkulima, lugha anayopewa, vifaa anavyosemekana kuvitumia na mandhari aliyomo ni lazima vifanane na hali ya mkulima halisi.

Mambo ya kuzingatia katika dayalojia ni pamoja na haya yafuatayo:

1. Kutoa maelezo ya ufafanuzi katika mabano ili kumfahamisha
2. Kuwa na mazungumzo ya mkato na yasiyozidiana sana kati ya wahusika. Mhusika mmoja asitawale mazungumzo kupita wengine.
3. Kutumia vihisishi ili kufanya dayalojia iwe ya kusisimua
4. Pawepo mwingiliano wa mazungumzo ya wahusika na kudakia maneno ili dayalojia iwe na uhalisia.

## Tanbihi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Dayolojia** kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari*.* |
# Chama cha Republican

Chama cha Jamhuri cha Marekani
**Chama cha Republican** (kwa Kiingereza “**Republican Party**” au **"Grand Old Party"**) ni chama cha kisiasa kikongwe nchini Marekani.

Ni moja kati ya vyama viwili vya siasa vinavyoongoza siasa ya Marekani tangu karne ya 20 kikishindana na Chama cha Kidemokrasia katika mfumo wa vyama viwili.

## Chanzo kama chama cha kupinga utumwa

Kilianzishwa mwaka wa 1854 kwa lengo la kupinga utumwa na mgombea wake wa urais Abraham Lincoln alishinda uchaguzi wa mwaka 1860; wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani (1861-1865) wabunge wa chama hicho walibatilisha utumwa kisheria.

## Shabaha za kisiasa

Mwelekeo wa chama ulibadilika katika historia yake; mwanzoni kilitazamiwa kusimama zaidi upande wa shabaha za kimaendeleo kama haki za watumwa wa awali, kubana athira ya makampuni makubwa na kulinda maeneo makubwa kama hifadhi ya taifa. Sehemu kubwa ya chama ilisimama pia upande wa haki ya wanawake ya kupiga kura iliyopitishwa mwaka 1920.

Katika karne ya 20 mwelekeo wa chama ulibadilika. Siku hizi siasa yake inalenga kutetea soko huria yaani ubepari bila vikomo, kupinga mabadiliko ya utamaduni kama kutambua haki za mashoga, kutetea familia ya kimapokeo, kupinga kupandishwa kwa kodi kwa kulipa taasisi ya umma na nafasi kubwa ya serikali katika maisha ya watu. Kinapinga siasa ya kijamii inayotaka kuwasaidia maskini kupitia vyombo vya dola kikikazia wajibu wa kila mtu kujitegemea na kuwasaidia wengine kwa hiari. Chama kilisimama upande wa biashara huria ya kimataifa lakini tangu kupotea kwa tasnia nyingi kimebadilisha msimamo huo.

Katika miaka ya mwisho, hasa chini ya rais Donald Trump, Chama cha Jamhuri kimepata kura hasa ya Wakristo wa Kievangelical wanaohofia mabadiliko ya kiutamaduni na wafanyakazi weupe wanaohofia kunyimwa haki na mapato kutokana na kupotea kwa tasnia nyingi, kusogea mbele kwa wahamiaji wapya kutoka Amerika Kusini pamoja na matumizi ya pesa kwa ajili ya watu Weusi.

## Marais

Kulikuwa na Marais kumi na wanane kutoka Chama cha Jamhuri, kuanzia Abraham Lincoln (1861-1865) hadi George W. Bush (2001-2009).

Kuanzia tarehe 20 Januari 2017, Donald Trump alikuwa rais wa 19 kutoka chama hicho. Alichaguliwa baada ya kupokea asilimia 46,1 pekee za kura za wananchi lakini kutokana na mfumo wa uchaguzi wa rais alipata kura nyingi za wawakilishi wa kura *(electoral college)*. Kisha kushindwa katika uchaguzi wa Novemba 2020, amechaguliwa tena katika uchaguzi mkuu wa tarehe 5 Novemba 2024.

## Marejeo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mambo ya siasa bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **Chama cha Republican** Unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuongezea habari Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# James Franck

James Franck
**James Franck** (26 Agosti 1882 – 21 Mei 1964) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Wakati wa enzi ya Wanazi alihamia Marekani. Hasa alifanya utafiti upande wa nadharia ya atomu. Mwaka wa 1925, pamoja na Gustav Hertz alikuwa mshindi wa **Tuzo ya Nobel ya Fizikia**.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Makala hii kuhusu mwanasayansi fulani bado ni **mbegu**. Je, unajua kitu kuhusu **James Franck** kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |
# Watu weusi

Martin Luther King, Mmarekani mweusi na mpiganaji wa haki za binadamu nchini Marekani.
Barack Obama, rais wa 44 wa Marekani, alikuwa Mwafrika Mmarekani wa kwanza kushika wadhifa huo.
Mwigizaji Rashida Jones hutazamiwa mtu mweusi pale Marekani kwa sababu baba yake ni Mwamerika mweusi
Watoto wa Visiwa vya Solomoni katika Melanesia ("Nchi ya watu weusi"), iliyopo kwenye visiwa vya Bahari ya Pasifiki
Mwanamume wa Kimasai nchini Kenya
**Watu weusi** ni msamiati unaotumika mara nyingi kumaanisha watu kutoka Afrika kusini kwa Sahara au watu wenye asili kutoka hapa.

Lakini si istilahi kamili kwa sababu kwanza kuna tofauti kubwa duniani ni watu gani wanaotazamwa kuwa "weusi" halafu kuna pia watu wenye rangi ya ngozi hiyo (nyeusi kiasi au ya kahawia) katika maeneo mbalimbali ya dunia, kuanzia India kusini kupitia Papua Guinea Mpya, Australia hadi Visiwa vya Melanesia ("visiwa vya Watu Weusi") katika Bahari ya Pasifiki, ambao wote hawana uhusiano na Afrika zaidi ya binadamu wote.

Halafu wako watu wengi wenye asili ya Afrika waliopelekwa Amerika kama watumwa tangu karne ya 16. Wengi wao wametokana kwa viwango tofauti na mababu ambako wakati fulani mabwana Wazungu walizaa na watumwa wa kike wenye rangi tofauti; ilhali watoto wa mama mtumwa alitazamiwa kuwa mtumwa hao wote walihesabiwa kama "watu weusi" hata kama urithi wa kimwili wa kizungu ulizidi urithi wa kimwili wa Kiafrika. Katika majimbo ya kusini ya Marekani (awali ya "shirikisho") ubaguzi wa rangi uliendelea vikali baada ya mwisho wa kisheria wa utumwa kwa kutenga kwa kuainisha wakazi wote kwa makundi ya "weupe" na "weusi"; hapa walitumia kanuni ya "One-drop rule (sheria ya "tone moja") iliyomwainisha mtu yeyote kuwa "mweusi" akijulikana kuwa na mhenga mmoja Mwafrika katika historia yake, bila kujali rangi yake halisi.

Pamoja na hayo, siku hizi wengi wanaona msamiati huo si sahihi wala haina adabu, kwa jinsi unavyotumika.

## Marejeo