# Ubaguzi dhidi ya Wayahudi

**Ubaguzi dhidi ya Wayahudi** (kwa Kiingereza: **Antisemitism**) ni chuki, ubaguzi au upendeleo wa aina yoyote dhidi ya Wayahudi.
**Maelezo ya IHRA kuhusu ubaguzi dhidi ya Wayahudi**:

* Kuita au kusaidia kuua au kuumiza Wayahudi kwa jina la itikadi kali au dini.
* Kutunga hadithi za uongo, chuki au kejeli kuhusu Wayahudi au nguvu zao, kama vile kusema Wayahudi wanadhibiti dunia, vyombo vya habari au serikali.
* Kuwalaumu Wayahudi wote kwa kosa la mtu mmoja au kundi dogo, au hata kosa lililofanywa na mtu asiye Myahudi.
* Kukana mauaji ya Maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya, kama vile kusema hayakutokea, au kupunguza ukubwa wake.
* Kusema Wayahudi au Israeli walitunga au walikithirisha hadithi ya Maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya.
* Kusema raia Wayahudi ni waaminifu zaidi kwa Israeli kuliko kwa nchi zao.
* Kukataa haki ya Wayahudi ya kuwa na taifa lao wenyewe, mfano kusema kuwa Israeli ni mradi wa kibaguzi.
* Kuitaka Israeli kufuata viwango ambavyo mataifa mengine ya demokrasia hayatakiwi.
* Kutumia picha au maneno ya zamani ya chuki dhidi ya Wayahudi kuelezea Israeli au Waisraeli.
* Kufananisha sera za Israeli na zile za Wanazi.
* Kuwalaumu Wayahudi wote kwa matendo ya serikali ya Israeli.

Neno lingine linalotumika badala ya "antisemitism" ni **Judeophobia**. Baadhi ya watu hupendelea jina hili kwa sababu "antisemitism" linaweza kueleweka kwa njia tofauti.

## Muhtasari

Historia ya binadamu imejawa na chuki dhidi ya Wayahudi (antisemitism), ambapo mfano mbaya zaidi ni Maangamizi Makuu (Holocaust), huku aina ya kawaida ya chuki dhidi ya Wayahudi ikiwa ni nadharia za njama. Kivumishi cha chuki dhidi ya Wayahudi ni **-enye chuki dhidi ya Wayahudi**. Wale wenye maoni ya chuki dhidi ya Wayahudi wanaitwa **wachukia Wayahudi**.

### Mwenendo wa hivi karibuni

Black Hebrew Israelites, ambao wanakataa kuamini kwamba Yesu alikuwa Myahudi, walipinga huko San Diego, California dhidi ya taswira ya muda mrefu ya Yesu kama "Mzungu" badala ya Mweusi.Bango la propaganda lililotengenezwa na Black Hebrew Israelites (BHI) likimaanisha kuwa Weusi na Wenyeji wa Amerika ndio "warithi halisi" wa Makabila Kumi Yaliyopotea ya Israeli. BHI wanadai kwamba watu hao wameainishwa "kimakosa" na waheberu weupe katika makundi tofauti ya kikabila kote katika Dunia ya Magharibi.
Mnamo Januari 14, 2025, kikundi cha haki za kiraia cha Marekani Anti-Defamation League (ADL) kilitangaza matokeo ya utafiti wao mpya wa kimataifa (washiriki 58,000) kwamba 46% ya watu wazima duniani (takriban watu 2,200,000,000) walikuwa na maoni yaliyokita mizizi ya chuki dhidi ya Wayahudi.

Miongoni mwa washiriki, 56% walifikiri kwamba Wayahudi walikuwa "waaminifu kwa Israeli pekee" huku 46% wakiamini kwamba "Wayahudi walikuwa na nguvu nyingi juu ya masuala ya kimataifa". 76% ya wale walio katika Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini (MENA) walionekana kukubaliana na dhana potofu 11 hasi kuhusu Wayahudi, asilimia ya juu zaidi kuliko maeneo mengine yote. Wakati huo huo, Kuwait na Indonesia zilipatikana kuwa na asilimia kubwa zaidi ya dhana hizo.

Kuhusu Maangamizi Makuu (Holocaust), ni 48% tu ya washiriki walitambua usahihi wake wa kihistoria, huku asilimia ikiwa ya chini kabisa (39%) miongoni mwa kundi la umri wa miaka 18–34, kinyume na imani ya kawaida ya wasomi wa kushoto kwamba vijana wana uwezekano mdogo wa kuelewa juu ya wabaguzi wa rangi.

## Asili ya jina

Mwanahistoria wa Marekani Deborah Lipstadt na wataalamu kadhaa wa chuki dhidi ya Wayahudi walisema kwamba neno *antisemitism* lilibuniwa na mwanaharakati wa Kijerumani mwenye chuki dhidi ya Wayahudi Wilhelm Marr katika kitabu chake *Path to Victory of Germanism Over Judaism* kurejelea chuki dhidi ya Wayahudi, ambayo aliona ni muhimu kwa mbari ya Kijerumani kuwazuia Wayahudi (kikundi kikuu cha *Wasemiti* Ulaya wakati huo) kuharibu utamaduni wa Kijerumani. Licha ya *Wasemiti* kujumuisha makundi mengine ya kikabila ya Mashariki ya Kati, wanaharakati wa Ujerumani kama Wilhelm Marr waliwarejelea Wayahudi kama *Wasemiti* hasa.

Kutokana na maana, *antisemitism* haiwezi kuchukuliwa kama chuki dhidi ya makundi yote ya *Kisemitiki*, au ingesababisha makosa ya kiisimu (kutumia maana ya zamani ya neno kufanya hoja kuhusu maana yake ya sasa). Zaidi ya hayo, neno hilo linajumuisha Wayahudi wanaofanya Uyahudi, Wayahudi walio badili dini na kuwa Ukristo na wale wenye asili ya Kiyahudi inayoweza kufuatiliwa, ambao wote wanaweza kuwa waathirika wa chuki dhidi ya Wayahudi.

### Tahajia

Neno hili huandikwa na wengine kama *anti-Semitism*, lakini tahajia kama hiyo ina utata. Wanahistoria wameeleza kuwa *anti-Semitism* inapotosha kwani hakuna itikadi kama "Semitism" inayoweza kupingwa, huku dhana ya *Wasemiti* ikichimbuka kutoka sayansi-bandia ya karne ya 19 ubaguzi wa rangi wa kisayansi.

## Uongo kuhusu Wayahudi

### Kale

1. Wayahudi walimuua Yesu

1. Wayahudi waliwasaliti manabii wao
2. Wayahudi wanapanga njama dhidi ya Ukristo

### Zama za Kati

1. Wayahudi huchukua damu kutoka kwa watoto wachanga Wakristo kwa ajili ya ibada (**mashtaka ya damu**)
2. Wayahudi kuabudu Shetani
3. Wayahudi hutia sumu visima kusababisha milipuko ya magonjwa, ikiwemo karne ya 14 Kifo Cheusi

### Siku hizi

1. Wayahudi wanadhibiti vyombo vya habari
2. Wayahudi wanadhibiti benki
3. Wayahudi wanadhibiti serikali duniani kote
4. Wayahudi wanazua vita na mapinduzi duniani dunia

### Sasa hivi

1. Wayahudi ni walimwengu wasio na asili
2. Wayahudi ni waongofu wa Ulaya wa Uyahudi waliozaliwa kutoka kwa Khazars
3. Wayahudi waliendesha Biashara ya utumwa ya Atlantiki
4. Wayahudi walisababisha UKIMWI na COVID-19

## Mashariki ya Kati na Afrika ya Kaskazini (MENA)

### Historia

Mauaji ya Banu Qurayza, kabila la Kiyahudi huko Madina, 627 BK.
Wayahudi walianza kuishi katika Rasi ya Uarabuni katika karne ya 6 KK, wakati uvamizi wa Ufalme wa Babeli wa Ufalme wa Yuda ulipowalazimisha Wayahudi kuondoka Yudea. Mawimbi mfululizo ya kuhamisha Wayahudi – yaliyosababishwa na uvamizi wa Yudea kwa vipindi tofauti – yaliwafanya Wayahudi kuwa kundi kuu la kikabila-kidini katika Rasi ya Uarabuni, ambapo Uyahudi ulikuwa tofauti na dini ya miungu mingi ya upagani wa Waarabu wa kale, wengi wao walikuwa wamefika baadaye kuliko Wayahudi kutokana na asili yao ya kuhamahama.

### Zama za Kati

Wayahudi walifanikiwa katika Rasi ya Uarabuni hadi Waislamu waliposhinda Rasi hiyo, ambapo wao, pamoja na watu wa asili wengine waliotekwa, walitakiwa kulipa *jizya* (kodi ya kichwa) kwa kubadilishana na uwepo wao uvumiliwe. Malipo ya *jizya* yaliwapa Wayahudi hadhi ya *dhimmi* ambapo walikatazwa – chini ya tishio la kunyongwa – kukosoa nyanja yoyote ya Uislamu, kushiriki mawazo ya Kiyahudi kwa Waislamu au kumgusa mwanamke wa Kiislamu. Wayahudi pia hawakuruhusiwa

* kunywa divai hadharani
* kupanda farasi au ngamia
* kusali au kuomboleza kwa sauti kubwa
* kujenga masinagogi marefu kuliko misikiti
* kujenga nyumba ndefu kuliko nyumba za Kiislamu

### Karne ya 21

#### Miaka ya 2010

Chuki dhidi ya Wayahudi ni jambo la kawaida sana Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini (MENA). Mnamo mwaka 2011, Pew Research Center ilifanya utafiti kwa idadi kubwa ya wananchi wa nchi za Mashariki ya Kati, ambapo Waislamu ndio wengi. Wengi wa waliohojiwa walikuwa na chuki dhidi ya Wayahudi. Ni 2% tu ya Wamisri, 3% ya Waislamu wa Lebanon na 2% ya Wajordan waliripoti kujisikia vizuri kuhusu Wayahudi. Baadhi ya wanazuoni wanaamini kwamba vyombo vya habari vimecheza jukumu muhimu katika jambo hilo. Data zaidi yamewasilishwa kama ifuatavyo.

Chuki dhidi ya Wayahudi katika MENA (Shirika la Utafiti: ADL)| Nchi | % ya idadi ya watu wenye chuki dhidi ya Wayahudi (kiwango cha uhakika 95%) |
| --- | --- |
| **Palestina** | 93 | 93  |
| **Iraq** | 92 | 92  |
| **Yemen** | 88 | 88  |
| **Algeria** | 87 | 87  |
| **Libya** | 87 | 87  |
| **Tunisia** | 86 | 86  |
| **Kuwait** | 82 | 82  |
| **Jordan** | 81 | 81  |
| **Bahrain** | 81 | 81  |
| **Qatar** | 80 | 80  |
| **Moroko** | 80 | 80  |
| **Falme za Kiarabu** | 80 | 80  |
| **Lebanon** | 78 | 78  |
| **Oman** | 76 | 76  |
| **Misri** | 75 | 75  |
| **Saudi Arabia** | 74 | 74  |

## Afrika Kusini mwa Sahara

Chuki dhidi ya Wayahudi Kusini mwa Jangwa la Sahara (Shirika la Utafiti: ADL)| Nchi | % ya idadi ya watu wenye chuki dhidi ya Wayahudi (kiwango cha uhakika 95%) |
| --- | --- |
| **Senegal** | 53 | 53  |
| **Mauritius** | 44 | 44  |
| **Afrika Kusini** | 38 | 38  |
| **Kamerun** | 35 | 35  |
| **Kenya** | 35 | 35  |
| **Botswana** | 33 | 33  |
| **Côte D'Ivoire** | 22 | 22  |
| **Nigeria** | 16 | 16  |
| **Uganda** | 16 | 16  |
| **Ghana** | 15 | 15  |
| **Tanzania** | 12 | 12  |

Asilimia ya wakazi wa Afrika Kusini wenye chuki dhidi ya Wayahudi iliongezeka hadi 47% mwaka 2019 kutoka 38% mwaka 2014. Tangu Vita vya Israeli na Hamas vilipoanza Oktoba 7, 2023, kumekuwa na ongezeko kubwa la unyanyasaji na vurugu dhidi ya Wayahudi nchini Afrika Kusini. Kati ya Oktoba 7 na Desemba 31, 2023, mashambulizi dhidi ya Wayahudi yaliongezeka kwa 631% nchini Afrika Kusini ikilinganishwa na kipindi kama hicho mwaka 2022.

## Ulaya

Ramani ya kufukuzwa kwa Wayahudi kutoka mikoa mbalimbali ya Ulaya, takriban. 1100–1600 BK.
### Kabla ya Karne ya 20

### Karne ya 20

Adolf Hitler (1889–1945) akisalimiana na Alberto Vassallo-Torregrossa (1865–1959), makasisi wa cheo cha juu wa Vatikani huko Bavaria, Ujerumani ya Nazi.
#### Maangamizi Makuu (Holokausti)

Further information: Kristallnacht, Babi Yar, Ante Pavelić, and Kanisa Katoliki na Dola Huru ya Kroatia
Bango kutoka dola bandia ya Jamhuri ya Kislovakia (1939–1945) ya Wanazi: *"Usiwe mtumishi wa Myahudi: yeye ajiunganaye na Myahudi atazama hadi kiwango chake."*Bango la kupinga Wayahudi huko Slovenia iliyokaliwa na Wanazi likisema "Kisu mgongoni wakati muhimu", likirejelea hadithi ya kuchomwa kisu mgongoni iliyokuwa maarufu miongoni mwa Wajerumani wakati huo.
Maangamizi Makuu yalikuwa mauaji ya halaiki yaliyofanywa na Ujerumani ya Nazi kuanzia 1933 hadi 1945 wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Yalijulikana kama *Suluhisho la Mwisho*. Mpango wa Wanazi ulikuwa kuwaondoa Wayahudi wote Ulaya. Walifanikiwa kuwaua angalau Wayahudi 6,000,000 – 67% ya Wayahudi wa Ulaya wakati huo. Mpango wa Maangamizi Makuu ulikuwa na mizizi katika chuki dhidi ya Wayahudi.

### Karne ya 21

Katika utafiti wa mwaka 2013 wa Wayahudi 5,847 huko Ulaya, 76% walifikiri kwamba chuki dhidi ya Wayahudi iliongezeka katika miaka mitano iliyopita, huku 29% walikuwa wamefikiria kuhamia nchi nyingine kwa sababu walijisikia kutokuwa salama. Utafiti wa ADL wa mwaka 2023 uligundua kuwa theluthi moja ya Wazungu wa Magharibi waliamini chuki dhidi ya Wayahudi. Hali hii iliripotiwa kuwa mbaya zaidi katika nchi zingine za Ulaya Mashariki, hasa Hungary (37%), Poland (35%) na Urusi (26%).
Katika Ulaya Mashariki, kiwango cha chuki dhidi ya Wayahudi kimeonekana kuwa kikubwa. Chanzo cha kuendelea kwa chuki dhidi ya Wayahudi Ulaya kinajadiliwa.

Chuki dhidi ya Wayahudi huko Ulaya (Shirika la Utafiti: ADL)| Nchi | % ya idadi ya watu wenye chuki dhidi ya Wayahudi (kiwango cha uhakika 95%) |
| --- | --- |
| **Ugiriki** | 69 | 69  |
| **Armenia** | 58 | 58  |
| **Poland** | 45 | 45  |
| **Bulgaria** | 44 | 44  |
| **Serbia** | 42 | 42  |
| **Hungary** | 41 | 41  |
| **Belarus** | 38 | 38  |
| **Ufaransa** | 37 | 37  |
| **Azerbaijan** | 37 | 37  |
| **Lithuania** | 36 | 36  |
| **Romania** | 35 | 35  |
| **Kroatia** | 33 | 33  |
| **Bosnia na Herzegovina** | 32 | 32  |
| **Georgia** | 32 | 32  |
| **Urusi** | 30 | 30  |
| **Moldova** | 30 | 30  |
| **Hispania** | 29 | 29  |
| **Montenegro** | 29 | 29  |
| **Latvia** | 28 | 28  |
| **Austria** | 28 | 28  |
| **Slovenia** | 27 | 27  |
| **Ubelgiji** | 27 | 27  |
| **Ujerumani** | 27 | 27  |
| **Uswisi** | 26 | 26  |
| **Estonia** | 22 | 22  |
| **Ureno** | 21 | 21  |
| **Ireland** | 20 | 20  |
| **Italia** | 20 | 20  |
| **Iceland** | 16 | 16  |
| **Norway** | 15 | 15  |
| **Finland** | 15 | 15  |
| **Jamhuri ya Czech** | 13 | 13  |
| **Denmark** | 9 | 9  |
| **Ufalme wa Muungano** | 8 | 8  |
| **Uholanzi** | 5 | 5  |
| **Uswidi** | 4 | 4  |

### Ireland

Bendera ya kikundi cha Wakatoliki wa Ireland waliokuwa wakipendelea Wanazi na kupinga Wayahudi iitwayo *Blueshirts*.Wakatoliki wa Ireland waliokuwa wakipendelea Wanazi na kupinga Wayahudi wa kikundi cha *Blueshirts* wakiandamana barabarani.
## Marejeo