# Afrika

Afrika duniani.
**Afrika** ni bara la pili kwa ukubwa na kwa idadi ya watu duniani, likiwa na eneo la takriban kilomita za mraba milioni 30.3 na kuwa na zaidi ya watu bilioni 1.4 kufikia mwaka 2024. Linapakana na Bahari ya Mediteranea upande wa kaskazini, Bahari ya Atlantiki upande wa magharibi, Bahari ya Hindi upande wa kusini-mashariki, na Bahari ya Shamu upande wa kaskazini-mashariki. Afrika ina mataifa 54 yanayotambuliwa kimataifa pamoja na maeneo kadhaa yenye viwango tofauti vya uhuru wa kiutawala.Bara hili lina utofauti mkubwa wa kijiografia, likijumuisha Jangwa la Sahara, Mto Nile, Msitu wa mvua wa Kongo, Bonde Kuu la Ufa, na Jangwa la Kalahari. Afrika inachukuliwa kuwa chimbuko la binadamu, ambapo ushahidi wa unaonyesha binadamu wa awali walitokea katika eneo hili mamilioni ya miaka iliyopita.

Afrika ina historia na urithi wa kitamaduni changamano, ulioundwa na ustaarabu wa kale kama Misri, Karthago, Axum, Mali, na Zimbabwe Kuu, pamoja na karne nyingi za biashara, uhamiaji, na ushawishi wa ukoloni. Mgawanyiko wa Afrika mwishoni mwa karne ya 19 ulisababisha utawala wa kikoloni wa Ulaya katika sehemu kubwa ya bara hili, huku mataifa mengi ya Afrika yakipata uhuru kati ya miaka ya 1950 na 1980.

Leo, Afrika ni bara linaloshuhudia mabadiliko makubwa ya kiuchumi na kijamii, likiwa na rasilimali nyingi za asili, ongezeko la mijini, na mazingira mbalimbali ya kisiasa. Hata hivyo, linakabiliwa na changamoto kama umaskini, ukosefu wa utulivu wa kisiasa, na matatizo ya kimazingira.

## Jina

Afrika kutoka satelaiti.
Neno "Afrika" limetokana na lugha ya Kilatini ya Roma ya Kale. kwa jina hilo Waroma wa Kale walitaja eneo katika Tunisia ya leo, hawakumaanisha bara lote.

Inasemekana asili yake ni kabila la "Afrig" lililoishi sehemu zile,lakini kuna pia maelezo mengine tofautitofauti.

Wakati huo Wagiriki wa Kale walitumia zaidi jina la Libya kwa ajili ya nchi kusini kwa Bahari ya Mediteranea, upande wa magharibi wa Misri.

Maeneo ya ndani kuelekea kusini mara nyingi yaliitwa kwa jina la "Ethiopia" linalomaanisha nchi ya watu weusiweusi (kwa Kigiriki "aithiops": aliyechomwa na jua).

Katika ramani za kale kutoka Ulaya maneno yote matatu ya "Afrika", "Lybia" na "Ethiopia" yanapatikana yakitumika kama jina la bara zima. Jina la "Afrika" limekuwa la kawaida kuanzia karne ya 16 BK.

## Jiografia

Afrika kutoka kwenye Mwezi (Ocktoba 2015)
Uwiano kati ya Afrika, Asia na Amerika.
Afrika imezungukwa na bahari karibu pande zote. Kuna kiungo chembamba cha nchi kavu upande wa kaskazini mashariki na bara la Asia kwenye rasi ya Sinai .

Upande wa kaskazini iko Bahari ya Mediteranea, upande wa mashariki kuna Bahari Hindi pamoja na Bahari ya Shamu na upande wa magharibi iko Bahari Atlantiki.

Kuna kisiwa kikubwa cha Madagaska na funguvisiwa mbalimbali.

Barani kuna nchi huru 54 zinazotambuliwa na Umoja wa Mataifa, maeneo 9 yenye hali ya pekee na madola mawili ambayo yanajitawala bila kutambuliwa kimataifa.

Kuna umbali wa kilomita 8,000 kutoka Ras ben Sakka nchini Tunisia (37°21' N, sehemu ya kaskazini kabisa) hadi rasi ya Cape Agulhas nchini Afrika Kusini (34°51'15" S, sehemu ya kusini kabisa).

Umbali ni km 7,400 kutoka upande wa magharibi (rasi ya Cape Verde, 17°33'22" W) hadi mashariki (Ras Hafun nchini Somalia, 51°27'52" E).

Pwani yote ya Afrika ina urefu wa kilomita 26,000.

Nchi kubwa ya Afrika ni Algeria na nchi ndogo ni funguvisiwa la Shelisheli katika Bahari Hindi. Nchi ndogo Afrika bara ni Gambia.

Kijiolojia Afrika iko kwenye bamba la Afrika. Lile bamba la gandunia la Afrika linaenea mbali zaidi kuliko maeneo tunayotazama kuwa Afrika kijiografia, ni pamoja na maeneo chini ya bahari linapopakana na mabamba ya Ulaya-Asia, Uarabuni, Uhindi na Australia, Antaktika, Amerika ya Kusini na Kaskazini. Upande wa mashariki wa bamba la Afrika kuna ufa unaozidi kupanuka ikielekea kujitenga kutoka Afrika kama bamba la Somalia.

### Tabianchi

Uoto barani Afrika
Tabianchi ya Afrika ni pana, kuanzia kanda za tropiki hadi kufikia maeneo ya nusu-aktiki (baridi) kwenye ncha za milima mirefu.

Nusu ya kaskazini ya bara ni jangwa au angalau yabisi. Sehemu za kati na za kusini zina maeneo ya savanna na kanda za msitu wa mvua.

Afrika ni bara lenye joto kuliko mabara yote na asilimia 60 za uso wake ni maeneo yabisi au jangwa.

## Nchi za Afrika

Aljeria
Togo
Benin
Guinea ya Ikweta
Chadi
Misri
Uhabeshi
Eritrea
Cabo\*
Verde
Libya
Mali
Ghana
Kodivaa
Burkina
Faso
Mauritania
Moroko
Sao Tome na Principe\*
Nijeri
Gabon
Naijeria
Kongo
Somalia
Afrika Kusini
Namibia
Sudan
Tunisia
Sahara
ya Magharibi
Senegal
Gambia
Guinea
Bisau
Guinea
Liberia
Madagaska
Jamhuri ya
Afrika ya Kati
Kenya
Uganda
Tanzania
Burundi
Rwanda
Sudan
Kusini
Angola
Saint Helena (UK)\*
Kamerun
Sierra
Leone
Lesoto
Zambia
Zimbabwe
Botswana
Morisi\*
Réunion\*
\*Komori
Shelisheli
Jamhuri ya
Kidemokrasia
ya Kongo
Eswatini
Msumbiji
Malawi
Jibuti
Bahari ya
Atlantiki
Bahari ya
Atlantiki
Bahari
ya Hindi
Mlango wa bahari wa Gibraltar
Bahari ya Mediteranea
Bahari
ya Shamu

## Demografia

Mwanamke wa Benin.
Wataalamu wengi wanakubaliana kutambua Afrika kama asili ya binadamu wote walioko duniani.

Mwaka 2010 idadi ya wakazi wa nchi zote za Afrika ilipita bilioni 1. Ni kwamba idadi yao imeongezeka sana katika miaka 40 iliyopita, ikipiku zile za Ulaya na Amerika.

Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014.

Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.

### Lugha

Ramani ya lugha za Afrika:
     Lugha za Kiafrika-Kiasia
     Lugha za Austronesia
     Lugha za Kihindi-Kiulaya
     Lugha za Khoisan
Lugha za Kikongo-Kiniger:
     Lugha za Kibantu
     Lugha za Kisudani za Kati na Mashariki
     Central Bantoid
     Eastern Bantoid
     Guinean
     Lugha za Kimande
     Western Bantoid
Lugha za Kinilo-Sahara:
     Kanuri
     Nilotic
     Lugha za Kisonghai
Zaidi ya lugha elfu za Kiafrika zinazungumzwa barani leo, ingawa nyingi zinazidi kufifia.

Kusini mwa Afrika, Afrika Mashariki na ya Kati watu wengi ni wasemaji wa lugha za Kibantu (kwa mfano Kiswahili). Asili yao ilikuwa pande za kusini za kanda ya Sahel na kutoka kule walienea katika sehemu nyingi za Afrika upande wa kusini kwa Sahara.

Kuna pia vikundi vya wasemaji wa lugha za Kinilo-Sahara waliofika hadi Afrika ya Mashariki.

Wakazi asilia siku hizi wako wachache, wakionekana kama wasemaji wa lugha za Khoisan au za Wabilikimo.

Watu wa Afrika Magharibi husema zaidi Lugha za Kiniger-Kongo hasa zisizo za Kibantu, pamoja na wasemaji wa lugha za Kinilo-Sahara.

Watu wa Afrika ya Kaskazini kiasili walikuwa hasa wa makundi matatu:

* Waberber upande wa magharibi
* Wamisri upande wa mashariki
* wasemaji wa lugha za Kinilo-Sahara

Waarabu waliovamia eneo hilo lote tangu karne ya 7 BK wameleta lugha yao pamoja na dini ya Uislamu. Lugha yao imekuwa lugha ya watu wengi siku hizi. Wasemaji wa Kiberber bado wako wengi kidogo Moroko na Algeria na wachache katika sehemu za Tunisia na Libya.

Kutokana na ukoloni, lugha za Kihindi-Kiulaya zinazumgumzwa pia, hasa Kiingereza, Kifaransa na Kireno.

Kiafrikaans ni lugha ya pekee ya Afrika Kusini yenye asili ya Ulaya.

Katika kisiwa cha Madagaska kwenye Bahari ya Hindi, inatumika lugha ya Kimalagasy, ambayo ni kati ya lugha za Austronesia.

### Dini

Ramani ya dini barani Afrika.
Waafrika wana imani za dini nyingi tofauti, lakini takwimu zinazotolewa hazina hakika, pia kwa sababu suala hilo ni nyeti kisiasa kwa serikali zenye mchanganyiko mkubwa wa watu, kama vile Nigeria, Ethiopia na Tanzania.

Kadiri ya World Book Encyclopedia, Islam ndiyo inayoongoza, ikifuatwa na Ukristo. Kumbe kadiri ya Encyclopedia Britannica, 45% za wakazi ni Wakristo, 40% ni Waislamu na 10% wanafuata dini asilia za Kiafrika. Wachache tu ni Wahindu, Wabuddha, Wabaha'i au hawana dini yoyote.

## Tazama pia

* Historia ya Afrika
* Orodha ya milima ya Afrika
* Mito mirefu ya Afrika
* Maziwa ya Afrika
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
* Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu

## Tanbihi

## Marejeo

* Asante, Molefi (2007). *The History of Africa*. USA: Routledge. ISBN 0-415-77139-0.
* Clark, J. Desmond (1970). *The Prehistory of Africa*. London: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02069-2.
* Crowder, Michael (1978). *The Story of Nigeria*. London: Faber. ISBN 978-0-571-04947-9.
* Davidson, Basil (1966). *The African Past: Chronicles from Antiquity to Modern Times*. Harmondsworth: Penguin. OCLC 2016817.
* Gordon, April A.; Donald L. Gordon (1996). *Understanding Contemporary Africa*. Boulder: Lynne Rienner Publishers. ISBN 978-1-55587-547-3.
* Khapoya, Vincent B. (1998). *The African experience: an introduction*. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-745852-3.
* Moore, Clark D., and Ann Dunbar (1968). *Africa Yesterday and Today*, in series, *The George School Readings on Developing Lands*. New York: Praeger Publishers.
* Naipaul, V. S.. *The Masque of Africa: Glimpses of African Belief*. Picador, 2010. ISBN 978-0-330-47205-0
* Besenyő, János. Western Sahara (2009), free online PDF book, Publikon Publishers, Pécs, ISBN 978-963-88332-0-4, 2009
* Wade, Lizzie. *Drones and satellites spot lost civilizations in unlikely places*, Science (American Association for the Advancement of Science), DOI: 10.1126/science.aaa7864, 2015
* Petringa, Maria. *Brazza, A Life for Africa*, 2006. ISBN 978-1-4259-1198-0.

## Viungo vya nje

* History of Africa Ilihifadhiwa 7 Machi 2016 kwenye Wayback Machine. Marco Notari, for Africa
* Afrika katika Open Directory Project
* African & Middle Eastern Reading Room from the United States Library of Congress
* Africa South of the Sahara from Stanford University
* The Index on Africa from *The Norwegian Council for Africa*
* Aluka Digital library of scholarly resources from and about Africa
* Africa Interactive Map Ilihifadhiwa 17 Januari 2010 kwenye Wayback Machine. from the United States Army Africa

Historia
* African Kingdoms
* The Story of Africa from BBC World Service
* Africa Policy Information Center (APIC)

Habari
* allAfrica.com current news, events and statistics
* Focus on Africa magazine from BBC World Service