Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ur (buana)

Tilu miliar tahun ka tukang, **Ur** jadi lone (jeung kamungkinan pangheulana) Superbuana di Bumi. Ieu sigana leuwih leutik ti Australia. Dua miliar taun ti harita, éta ngagabung jeung buana Nena jeung Atlantika pikeun ngabentuk Rodinia. Bagian tina Ur ayeuna geus jadi bagéan Afrika, Australia jeung India. Sababarahan élmuwan yakin yén Vaalbara, hiji Superbuana téoritis, atos saméméh Ur.

## Réferénsi
# Lombang

Pipah gas nu rék dikubur di lombang jalan
**Lombang** nyaéta jinis kalian atawa ngalewona taneuh nu umumna mah leuwih jero batan rubakna (minangka lawan tina jungkrang, atawa kamalir), jeung deuih heureut tinimbang jeung panjangna (minangka lawan tina liang basajan).

Dina géologi, lombang kacipta tina hasil urugan taneuh boh dibalukarkeun ku walungan atawa ku obahan géologi lémpéng téktonik. Ari di widang téhnik sipil mah, lombang sok dikali tujuanna pikeun masangkeun infrastruktur jero taneuh atawa sarana lianna pikeun dikubur di jero taneuh (kayaning pipah gas, pipah cai atawa jalur telepon), ogé infrastruktur anyar lianna nu jalurna perlu dikubur di jeroeun taneuh. Lombang ogé sok dikali pikeun tujuan pertahanan militér. Dina arkéologi, "métodeu lombang" dipaké pikeun néangan jeung ngali ruruntuhan kuna atawa pikeun ngali lapisan matérial nu namper.

Di masyarakat pilemburan, lombang ilahar dijieun pikeun tujuan tempat miceun runtah. Di ieu lombang runtah sok kasampak seuneu durukan ngabebela tina prosés insinerasi atawa ngadurukan runtah. Lombang ogé sok kabentuk sacara teu kahaja, duméh tina hasil kalian cadas, keusik atawa kalian pikeun sumur.

## Rujukan
# Kōki Hirota

| Kōki Hirota |
| --- |
|  |
| **Perdana Mnetri Jepang** |
| Perdana Mentri Jepang ka-32 |
| **Masa jabatan** 9 Maret 1936 – 2 Pébruari, 1937 |
| Saméméhna | Keisuke Okada |
| Sanggeusna | Senjūrō Hayashi |
| Katerangan lian |
| Gumelar | 14 Februari 1878 Fukuoka Prefecture, Jepang |
| Pupus | 23 Desémber 1948 (yuswa 70) |
| Partéy pulitik | none |

*Dina Ngaran Jepang, ngaran kulawarga nyaeta* Hirota*.*
**Kōki Hirota** (広田 弘毅, *Hirota Kōki*?, 14 Pébruari 1878 – 23 Désémber 1948) nyaéta saurang diplomat, politikus Jepang tur Perdana Mentri Jepang ka-32 ti 9 Maret 1936 dugi ka 2 Pébruari 1937.

## Rujukan

* Frank, Richard B. *Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire*. Penguin (Non-Classics); Reissue edition (2001). ISBN 0-14-100146-1
* Maga, Timothy P. *Judgment at Tokyo: The Japanese War Crimes Trials*. University of Kentucky (2001). ISBN 0-8131-2177-9
* Minéar, Richard R. *Victors' Justice: The Tokyo War Crimes Trial*. University of Michigan (2001). ISBN 1-929280-06-8
* Toland, John. *The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936-1945*. modérn Library; Reprint edition (2003). ISBN 0-8129-6858-1

## Tumbu kaluar

* National Diet Library photos and biography
* Time Magazine bio on Hirota Koki from May 21 1934 Archived 2011-05-23 di Wayback Machine
* The Hirota "Attila and his Huns" telegram forgery Archived 2008-07-26 di Wayback Machine
* TRIAL : Hirota's trial

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Saméméhna Yasuya Uchida | **Mentri Luar Negri Jepang** 1933–1936 | Sanggeusna Hachiro Arita |
| Saméméhna Naotake Sato | **Mentri Luar Negri Jepang** 1937–1938 | Sanggeusna Kazushige Ugaki |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Motto

**Motto** nyaéta kecap-kecap atawa kedalan anu ngagambarkeun motivasi, sumanget, sarta tujuan ti hiji organisasi. Pamaké motto ieu biasana nyaéta nagara, dayeuh, universitas, sarta kulawarga-kulawarga ménak. Biasana motto ditulis dina basa kuna atawa wewengkon di tempat kasebut kawas basa Latin atawa Perancis di Éropa. Sedengkeun pikeun di Indonésia sarta wewengkon sakurilingna, motto dawam ditulis dina basa Kawi atawa Sangsakerta.
# Semafor

Telegraf optikal boga Claude Chappe di Litermont deukeut Nalbach, Jerman.
Diagram anu ngagambarkeun jelema keur ngeupeul 2 bandera semafor sabage aksara "P"
Munara semafor Chappe deukeuteun Saverne, Prancis
*Pikeun kagunaan séjén, tempo Semafor (disambiguasi).*
**Semafor** atawa **telegraf optis** mangrupa alat paranti ngirimkeun informasi maké bantuan sinyal visual,

## Sajarah

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Kuta

*Pikeun kagunaan séjén, tempo Kuta (disambiguasi).*Kuta
**Kuta** nyaéta pager luhur atawa tembok; wates anu wanguna bénténg ngurilingan imah, karaton, daérah, atawa
hiji kota.
Kuta mibanda kagunaan pikeun ngajaga imah atawa wangunan anu aya di jeroeunna tina sagala gangguan anu datang ti luar, ogé pikeun wates hiji tempat sangkan henteu pacorok tur diandih ku batur.

Kuta ilahar dijieun tina témbok, bata beureum, batu alam, batu susukan, aya ogé anu dikombinasikeun jeung beusi, kai, atawa tatangkalan. Kuta sok dijieun paribasa pikeun jalma jegud, beurat beunghar jeung luhur martabatna: luhur kuta gedé dunya. Imah-imah urang Éropa anu jaregud lolobanana diwatesan kuta anu jangkung, mangsa asup ka imah kudu ngaliwatan heula panto kuta anu disebut régol. Baheula kuta diwangun ngurilingan hiji kacamatan, kandelna kurang leuwih 4 méter ari jangkungna aya kana 3 nepi ka 3,5 méter. Unggal juru aya tampat pikeun nalingakeun kaayaan di saluareun kuta, kuta saluareun aya kamalir anu disebut "jagang".

## Dicutat tina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Guha

Guha pawon taun 1920-1932
**Guha** nyaéta liang rubak anu aya dina taneuh, batu atawa di gunung kalawan bisa diasupan ku jalma.
Ayana guha ku alatan taneuh jeung batu anu aya di éta tempat saeutik-saeutik leyur kabawa cai, lila kalilaan ngawangun liang anu rubak (*speleogenesisi*).
Guha ogé ilahar dipaké pikeun nyebut kana liang anu leutik tina tumpukan batu karang anu aya di jero laut.

## Pedaran

Guha ngawujud ku ayana rupa-rupa kajadian *géologi* saperti lini, kagiatan *mikroorganisme*, bisa waé ku jalan prosés *kimia*, *érosi*, cai, sarta ayana tekenan jeung pangaruh *atmosfer*.
Guha ilaharna aya di gunung apu, ku alatan ayana cai hujan anu rembes kana rengat anu aya di éta gunung, cai anu rembes tuluy suub asup ka jero ngaleyurkeun apu anu aya, lila kalilaan rengat beuki ngagedéan antukna ngawangun lombang jeung liang anu rubak.

Guha ngawujud ku kajadian *alam* disabudeureunna. Batu, apu, jeung taneuh anu leyur kabawa rembesan cai biasana aya di jero taneuh kalawan mibanda ukuran anu gedé. Sawaréh guha aya ngawangun *speleothem* ku alatan rembesan cai tina lalangit guha anu tuluy-tuluyan dina waktu pohara lilana .
Pikeun maluruh umur jeung kajadian *geologis* anu dirandapan hiji guha bisa ditempo dina urut namperna cai dina dasar éta guha *(isotop)*.

## Rupa-rupa guha

Ditempo tina lumangsungna kajadian anu ngawangun hiji guha, aya sababaraha *téori* anu nyebutkeun guha dibedakeun kana tilu rupa :

1. Téori *Vadose*; hiji guha ngawujud ku alatan ayana cai anu rembes ka jero kalawan ngaleyurkeun batu, taneuh, jeung apu anu kaliliwatan nepi ka ngawangun hiji liang.
2. Téori *Deep Phreatic* ; cenah guha téh ngawujud ku alatan cai anu ngocor kahiji tempat, tempat liliwatan éta cai ngalaman koropok anu antukna kabawa palid sarta ninggalkeun hiji lombang anu badag.
3. Téori *Water Talbe* ; numutkeun téori ieu cenah guha téh ngawujud ku alatan cai anu ngocor dina waktu anu lila dina dasar guha kalawan nimbulkeun dasar guha paragi liliwatan cai ngawangun hiji rohangan anu démprak.

## Dicutat tina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Arus listrik

**Arus listrik** nyaéta kocoran muatan listrik. Hijian ukuran SI keur arus listrik nyaéta ampere (A), nu sarua jeung aliran sacoulomb muatan listrik per detik.

## Définisi

Gedéna arus listrik diséfinisikeun minangka turunan wanci ti muatan listrik:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Resmina ditulis:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 atawa lamun dibalik WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Jumlah muatan Q nu ngalir per unit waktu t nyaéta I, singketan tina *intensitas* arus.

## Hukum Ohm

Hukum Ohm ngira-ngira arus dina résistor (idéal) (atawa alat ohmik séjénna) ku cara ngabagi garga voltase ku résistansi listrikna:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
di mana

*I* nyaéta arus, diukur dina ampere
*V* nyaéta béda poténsial nu diukur dina volt
*R* nyaéta résistansi nu diukur dina ohm
## Tempo Ogé

* Arus listrik bulak-balik (AC)
* Arus listrik saarah (DC)
* Kapadetan arus
* Konduktor listrik
* SI

## Tumbu ka luar

* **(en)** Ka arah mana sabenerna listrik ngalur?
* **(en)** Sakabéh ngeunaan sirkuit - ramat loka nu mangpaatna pikeun ngawanohkeun listrik jeung éléktronika, kalayan matématika nu ngalibetkeun kalkulasiitung-itungan dina sirkuit listrik.
# Seuneu

Seuneu nu dihasilkeun tina durukan lilin.
**Seuneu** téh hasil réaksi éksotérm (contona durukan, réaksi oksidasi nu lumangsung sorangan), bagian tina durukan anu katempo (ngahasilkeun cahya).

Warna jeung suhu seuneu gumantung kana tipeu suluh dina durukanana. Conto baé seuneu tina korék api pikeun ngahurungkeun lilin. Panas nu keuna ngabalukarkeun molekul suluh dina sumbu nguap, antukna bisa meta jeung oksigén di udara, nu ngahasilkeun panas dina réaksi éksotérm nu bisa nguapkeun suluh leuwih loba, antukna bisa terus hurung. Suhu panas dina seuneu ngarecah molekul suluh nu nguap jadi rupa-rupa hasil durukan jeung radikal bébas. Hasil durukan ieu lajeng meta jeung oksidator nu aya dina réaksi. Énérgi nu cukup dina seuneu bakal ngangkat éléktron dina hasil pra-durukan, nu tungtungna jadi cahya nu mencar.

Oksidator séjén ti oksigén bisa dipaké pikeun ngahasilkeun seuneu. Durukan hidrogén dina klorin ngahasilkeun seuneu jeung gas hidrogén klorida (HCl). Durukan hidrazin jeung nitrogén tétroksida anu hipergolik dipaké dina mesin rokét.

## Rujukan

* *Flame*, Wikipédia édisi basa Inggris per 12 April 2007

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Bedil

Bedil lontak atawa *musket*
**Bedil**atawa **Sanapang**atawa **Sinapang**; *rifle*; *Senapan* nyaéta pakarang mékanik nu mibanda laras panjang. Bedil ogé nunjul kana pakarang témbak nu dijieuna mangsa baheula.

Bedil bisa dipaké mun dieusian pélor nu sok disebut ogé amunisi, gedé jeung leutikna proyéktil gumantung kana ukuran bedilna atawa kaliber. Pelor bedil aya nu dijieun tina karét, timah, jeung pelor beusi nu seukeut.

Istilah bedil asalna tina kecap *wedil* atau *wediyal* tina bahasa Tamil, urang Tamil ngagunakeun ieu kecap nuduhkeun kana sagala rupa pakarang nu ngagunakeun bubuk *mesiu*. Dina kanyataan sapopoé, ieu kecap bedil dimaksudkeun kana mesiu atawa ngabeledugna sora mesiu. Tapi ieu kecap disebutna jadi bedil ku basa Melayu, kitu deui di sababara daérah di kapuloan Nusantara. Di basa Batak disebutna *bodil*, di bahasa Makassar, *badili*, di bahasa Bugis, *balili*, di bahasa Dayak, *badil*, di bahasa Tagalog, *baril*, sarta urang Melayu nyebutna *badel* atawa *bedil*.

## Sajarah

Bedil mangrupa hiji pamanggih tina kamekaran téknologi nu kacida penting utamana mangsa peperangan, taya lian mangsa *renaissance* harita kakuatan tantara gumantung kana sabaraha loba bedil nu dipibanda. Abad ka 15 nepi ka abad 19 bedil geus mimiti dipaké, taya lian bedil *lantak* atawa *lontak* ogé disebut *musket* mangrupa bedil nu kasohor mangsa harita. Pélor atawa amunisi ngan bisa dieusi sakali, jadi ngan bisa dipaké némbak keun timah panas ngan sakali. Lamun hanyang nembakeun deui, pélorna jeung bubuk *mesiu* kudu di asupkeun deui ka jero solobong bedilna.

Baheula gorombolan kapal-kapal VOC salawasna mekel bedil dina kapalna, gunana pikeun jaga-jaga bisi aya rampog di perjalanan ogé pikeun merangan bangsa pribumi mun teu daék diajak gawé bareng ku maranéhna. Bangsa urang ogé kiwari geus bisa nyieun bedil sorangan, timiti bedil angin nepi ka bedil pikeun kabutuhan tentara. Tayalian PT Pindad nu mangrupa hiji usaha nu dikokolakeun ku nagara, tujuanna ngahaja pikeun nyieun rupa-rupa pakarang sarta pakarang tempur kaasup bedil ogé dijieun.

## Bedil Angin

Bedil angin nu dijieun di Cipacing, Jatinangor, Sumedang geus kasohor ti taun 1960. Rupa-rupa ukuran jeung wanda bedil angin dijieun di dieu, timimiti pikeun kabutuhan olah raga, paninggaran, malahan ngan ukur pangaresep dieu dijieun tur dijual ka balaréa malahan nepi ka luar pulo sagala. Bedil angin rupa-rupa ukuran jeung kamampuhanna aya nu ukuran 3,5 mm nepi ka 15 mm, aya ogé bedil kaliber nu sasaran tembakna mimiti 50 m nepi ka 300 m. Pélor bedil angin téh dijieun tina logam timah hideung (pb) 99,8% sésana 0,2 % dijieun tina logam *arsen* nu matak ngabahayakeun kana kaséhatan mun urang henteu tarapti dina ngagunakeunna.

* Sababara rupa pakarang nu digolongkeun bedil
* Cetbang (mariem laras dua baheula disebut bedil)
* Buntut lutung
* Lela atawa lila
* Istinggar
* Arquebus Jawa
* Terakul
* Pemuras flintlock Britania

## Dicutat tina

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |