# Romanisasi aksara Jepang

**Romanisasi kecap Basa Jepang**, nyaéta nuliskeun karakter nu asalna tina tulisan (kanji) Basa Cina jeung skrip suku kata (kana) kana hurup Latin, keur kaperluan nuliskeun tanda jalan, ngaran sarta dina kamus jeung teks book keur urang luar nu hayang diajar Basa Jepang.

Aya sababaraha sistem romanisasi, tilu sistim nu penting nyaéta Hepburn romanization, Kunrei-shiki (ISO 3602), jeung Nihon-shiki (ISO 3602 Strict). Variasi Hepburn nu leuwih remen dipaké.

Masyarakat Jepang nu sakola dasar ti mimiti Perang Dunya Kadua diajar maca jeung nulis tulisan latin, disebutna rōmaji (ローマ字, *rōmaji*?) dina Basa Jepang. Romanisasi ogé ilahar dipaké keur kecap Basa Jepang dina *pengolah kata* jeung komputer. ku sabab kitu, ngan sabagéan leutik ti generasi kolot, nu bisa maca jeung nulis make, sanajan sabagéan tina buku teks jeung nu diajar Basa Jepang jarang ditulis dina tulisan latin sacara lengkep. Loba kecap dina Basa Jepang mun dituliskeun kana romaji malah jadi ngabingungkeun nu maca.

## Sajarah

Sistim romanisasi Basa Jepang mimiti dumasar kana ortografi Basa Portugis. Mimiti dimekarkeun kira-kira taun 1548 ku urang Jepang Katolik nyaéta Yajiro. Penerbit Yesus maké sistim ieu dina runtuyan buku Katolik keur kaperluan misionaris dina hotbah jeung pangajaran Kristen sangkan teu kudu diajar maca tulisan Basa Jepang. Pamakéan buku ieu loba gunana keur diajar cara ngucapkeun Basa Jepang modérn sarta keur kaperluan romanisasi mimiti dina *Nippo jisho*, kamus Basa Jepang-Portugis nu ditulis dina tau 1603. Sacara ilahar, sistim Basa Portugis mimiti ampir sarua jeung Nihon-shiki dina ngagunakeun *vowel*. Sababaraha konsonan ditranslasi beda-beda: contona, konsonan /k/ dijieun "c", sarta konsonan /ɸ/ (ayeuna diucapkeun /h/) dijieun "f", mangka *Nihon no kotoba* ("Basa Jepang") diejana "Nifon no cotoba". Penerbit Yesus ogé ngaluarkeun sababaraha buku sekuler di romanisasi Basa Jepang, nyaéta buku nu mimiti terbit dina Basa Jepang Klasik *The Tale of the Heike*, diromanisasi jadi *Feiqe no monogatari*, sarta koleksi *Aesop's Fables* (diromanisasi jadi *Esopo no fabvlas*). Nu kadua terus dicetak sarta dibaca sanggeus éra Kristenisasi (Chibbett, 1977).

Nuturkeun pangusiran Kristen ti Jepang dina ahir taun 1590-an sarta awal taun 1600, *rōmaji* jadi jarang dipaké sarta dipaké sacara sporadis keur teks basa asing sanggeus pertengahan taun 1800-an, waktu Jepang terbuka deui. Sistim nu dipaké ayeuna dimekarkeun dina pertengahan abad ka-19.

Sistim nu mimiti dimekarkeun nyaéta sistim Hepburn, dimimitian ku kamus James Curtis Hepburnsarta loba dipaké keur kaperluan urang asing.

Dina Meiji era, sababaraha sarjana Basa Jepang ngusulkeun keur ngaleungitkeun sistim tulisan Jepang jeung maké *rōmaji* keur gagantina. Romanisasi *Nihon shiki* tumuwuh ku ayana gerakan ieu. Sababaraha teks Basa Jepang diterbitkeun dina *rōmaji* dina periode ieu, tapi gagal ditarima, sabab sabagian gedé homophone dina Basa Jepang, nu diucapkeun sarua tapi beda dina karakter tulisan. Saterusna, mimiti abad ka-20, sababaraha sarjana mikirkeun sistim suku kata keur karakter nu asalna tina Basa Latin; tapi ieu ogé henteu populer, sabab teu didasarkeun kana sajarah pamakéan alpabet Latin.

## Sistim Kiwari

### Hepburn

Romanisasi sistim **Hepburn Revisi** maké macron keur nembongkeun sababaraha vowel panjang, jeung *apostrophe* keur misahkeun fonem nu ngabingungkeun. Contona, ngaran じゅんいちろう, ditulis dina karakter kana *ju*-*n*-*i*-*chi*-*ro*-*u*, sarta diromanisasi jadi *Jun'ichirō* dina Hepburn Revisi. Sistim ieu loba dipaké di Jepang, di antara mahasiswa asing jeung akademik.

Romanisasi Hepburn ilaharna nuturkeun fonologi Basa Inggris ku  *vowel* Roman, sarta métodeu inituisi nembongkeun cara ngucapkeun Anglophone kecap Basa Jepang. Sistim ieu geus dibakukeun di Amérika nyaéta *American National Standard System for the Romanization of Japanese (Modified Hepburn)*, tapi status ieu dileungitkeun dina 6 Oktober, 1994. Hepburn mangrupa sistim romanisasi nu pangilaharna dipaké, hususna keur obrolan maké Basa Inggris. Sistim Hepburn dikritik sabab aya distorsi dina fonologi Basa Jepang nyabab hésé keur ngaharkeun Basa Jepang ka urang asing.

### Nihon-shiki

**Nihon-shiki** sistim nu pangjarangna dipaké di antara tilu sistim nu aya. Aslina métodeu ieu dipaké keur nuliskeun Basa Jepang kana basana sorangan. Sistim ieu nuturkeun fonologi jeung suku kata sacara disiplin, sarta hiji-hijina sistim romanisasi utama nu ngidinan keur metakeun ti jeung ka kana. Sistim ieu dibakukeun dina ISO 3602.

### Kunrei-shiki

**Kunrei-shiki** nyaéta modifikasi saeutik tina versi Nihon-shiki nu ngaleungitkeun beda antara suku kata kana jeung cara ngucapkeun modérn. Contona, lamun kecap *kana* かな jeung *tsukai* つかい dihijikeun, hasilna ditulis dina kana nyaéta かなづかい maké *dakuten* (tanda sora) ゛dina kana つ (tsu) keur nembongkeun yén つ sora ayeuna. Kana づ diucapkeun ku cara nu sarua jeung kana, す (su), nu maké dakuten *dakuten*, ず. Kunrei-shiki jeung Hepburn ngaleungitkeun beda dina "kana" jeung maké sora nu sarua, nyaéta, *kanazukai*, maké hurup nu sarua "zu" saperti nu dipaké keur nga-romanisasi ず. Nihon-shiki angger maké beda sarta dina romanisasina jadi *kanadukai*, ngabedakeun antara "kana" づ jeung ず, nu dina romanisasi jadi *zu*, sanajan duanana diucapkeun sarua. Ampir sarua jeung pasangan じ jeung ぢ, duanana *zi* dina romanisasi Kunrei-shiki jeung *ji* Hepburn, tapi jadi *zi* jeung *di* dina Nihon-shiki. Keur leuwih jentre tempo tabel di handap.

Kunrei-shiki geus daibakukeun ku Pamaréntah Jepang jeungISO (ISO 3602). Kunrei-shiki diajarkeun di sakola dasar Jepang nepi ka taun kaopat.

### Variasi sejen

Masih mungkin keur ngaromanisasi ngucapkeun Basa Jepang keur urang asing kalayan leuwih bener. Tipikal tambahan saperti tanda tone keur catetan aksen Basa Jepang jeung tanda diacritik keur ngabedakeun robahna folologi, saperti asimilasi nasal /n/ (tempo fonologi Basa Jepang).

### JSL

**JSL** nyaéta sistim romanisasi dumasar kana fonologi Basa Jepang, dirancang maké prinsip kabasaan dipaké ku ahli basa dina nyieun sistim tulisan keur basa nu jarang dipaké. Sistim ieu dumasar kana fonem murni, dipaké hiji simbol unggal fone sarta ditandaan maké diakritik. Sistim ieu diciptakeun ku Eleanor Harz Jorden keur ngajar Basa Jepang. Prinsipna saperti sistim nu ngidinan pelajar keur leuwih jero diajar fonologi Basa Jepeng. Sabab sistim ieu teu pati gedé pangaruhna keur obrolan urang asing tinimbang sistem séjénna, sarta Basa Jepang geus mibanda sistem tulisan sorangan, JSL teu loba dipaké di luar dunya pendidikan.

## Romanisasi nu teu-baku

salian ti sistim baku di luhur, aya variasi dina romanisasi, dipaké keur nyederhanakeun, kasalahan atawa nu ngabingungkeun atawa ngan sakadar alesan gaya.

Catetan, variasi metakeun metoda asupan Basa Jepang keur konversi *keystrokes* dina papan ketik Roman keyboard kana kana sok dikombinasikeun jeung sakabéh sistim; waktu maké *plain text* tinimbang konversi, ilaharna disebut *wāpuro rōmaji*. (*Wāpuro* nyaéta singgetan tina wā**do **puro**sessā* [word processor].) Teu saperti tina sistim baku, wāpuro rōmaji teu merlukeun karakter ti luar runtuyan karakter ASCII.

Aya sababaraha alesan dina variasi romanisasi di konteks husus, utamana lamun dipakena pacampur, ngajadikeun bingung lamun romanisasi kecap Basa Jepang dijieun indeksna.

Variasi romanisasi nu umum nyaéta:

* Ngaran jeung kecap Basa Jepang nu aya dina ejaan Basa Inggris saperti kudzu jeung jiu jitsu, atawa kecapan injeuman saperti *kyatto* keur "cat", kadangkala ditulis saperti dina Basa Inggris, teu nuturkeun aturan romanisasi.
* *Jya* keur じゃ, nu dina Hepburn nyaéta *ja* jeung *zya* dina Nihon-shiki jeung Kunrei-shiki, sarta ampir sarua jeung *jyu* keur じゅ jeung *jyo* keur じょ. Nu teu make tambahan *y* katempona hasil tina kabingungan dina sistim romanisasi.
* *Cchi* keur っち (Hepburn *tchi*) jeung nu sejenna. Ieu *wāpuro rōmaji*, tapi remen dipake ku sabab alesan gaya lamun dipake keur nulis ngaran pondok (contona, あきこ *Akiko* jadi あっちゃん *Acchan* tinimbang *Atchan*).
* *La* keur ら (Hepburn *ra*) jeung saterusna. Konsonan Basa Jepang /r/ ngabogaan sora (IPA [ɽ]) nu deukeut tapi teu sarua, boh dina Basa Inggris "r" jeung "l". "R" jeung "l" duanana ditranskripsi kana Basa Jepang make Basa Jepang /r/. Contona "l" dina romanisasi Basa Jepang boneka budak リカ, diromanisasi jadi *Licca*.
* *Na* keur んあ (Hepburn *n'a*) jeung saterusna. Bentuk ieu romanisasi Basa Jepang dipake dina inpormasi publik saperi rambu-rambu jalan jeung kareta di Jepang.
* *Nn* keur ん (Hepburn *n*). Contona *wāpuro rōmaji* (sanajan loba metoda asupan Basa Jepang ditarima dina Hepburn *n'*). Ieu nyababkeun dualisme leuwih lega dina sistim Hepburn. Contona, kluster *nna*, numana んな dina Hepburn, digambarkeun jadi んあ dina sistim ieu. n ganda kadangkala katempo dinga ngaran, contona ngaran nu remen katempo Usenet poster *Junn Ohta*.

### Vowel panjang

Variasi nu leuwih umum nyaéta ngidinan makron atawa *circumflexes* dipake keur nembongkeun vowel panjang. Ieu kacida remenna dina romanisasi versi kecap Basa Jepang nu dipake dina Basa Inggris. Contona ngaran ibu kota Jepang, cara nulis nu bener nyaéta Tōkyō dina romanisasi Basa Jepang, sacara universal ditulis Tokyo. Di Jepang, romanisasi Basa Jepang katempona leuwih loba mangpaatna keur urang asing pikeun bisa maca sacara gampang, *macrons* jeung *circumflexes* ilahar dipake keur penyederhanaan.

Loba mesin ketik, pangolah kecap, jeung sistim komputerisasi teu gampang nyaruakeun jeung "macron" dipake dina romanisasi. Nihon-shiki jeung Kunrei-shiki make aksen circumflex (saperti, Tôkyô). Ieu gampang keur asupan, saperti â, î, û, ê, jeung ô dina runtuyan karakter ISO-8859-1, sarta gampang diasupkeun kana variasi sistim.

Metoda saterusna nu ilahar dipake keur "vowel" panjang:

* *Oh* keur おお atawa おう (Hepburn *ō*). Ieu kadang-kadang disebut "passport Hepburn", saperti Kamenterian Luar Negeri Jepang nu ngaluarkeun paspor (tapi teu diperlukeun) pamakean ieu paspor Archived 2011-12-05 di Wayback Machine
* *Ou* keur おう (oge Hepburn *ō*). Contona *wāpuro rōmaji*.
* *Ô* keur おお atawa おう (Hepburn *ō*). Ieu bener keur Nihon-shiki jeung Kunrei-shiki, tapi kakdangkala aya dina romanisasi kecap Hepburn sejenna (saperti dijelaskeun di luhur).

### Variasi kuno

Dina teks heubeul, variasi romanisasi sejen nu ayeuna jarang dipake. Sababaraha diantarana masih dipake nepi ka kiwari sanajan ngan saeutik. Contona:

* Vowel *i* plus *o* kadang kala dipake keur nuliskeun sora Basa Jepang yōon: saperti Tokyo jadi "Tokio" sarta Kyoto jadi "Kioto". Romanisasi ieu masih kapanggih dina ngaran spesies "mioga", sayuran Jepang *myōga*.
* Kana ゑ dianggap *ye*. Ucapan nu sabenerna keur "kana" ieu nyaéta *we*, tapi *w* geus leungit ku waktu nyaéta (upamana) ゑど "*Wedo*" mimiti diromanisasi jadi *Yedo*.
* Kana づ (Nihon-shiki *du*) diromanisasi jadi *dzu*, saperti dina ngaran tutuwuhan *adzuki* jeung *kudzu*. Ieu saperti Hepburn *wāpuro rōmaji* keur mata uang.

### Romanisasi ngaran Jepang

Ngaran bisa jadi loba variasi, nu gumantung kana cara ngeja nu dipikaresep. Contona, artis *manga* Yasuhiro Nightow ngaran kulawargana sacara konvensional ditulis dina sistim romanisasi Hepburn nyaéta *Naitō*.

Variasi sejen dina ngaran nyaéta ngaganti K ku C, saperti ngaran artis tipi Ricaco atawa dahareun ringan Jagarico, atawa miceun *vowel* tanpa sora, saperti dina ngaran sutradara pilem *Macoto Tezka* (putra artis *manga* Osamu Tezuka). Catean miceun vowel *u*.

## Conto kecap nu ditulis dina unggal sistim romanisasi

| Basa Sunda | Basa Jepang | Ngeja kana | Romanisasi |
| --- | --- | --- | --- |
| Revised Hepburn | Kunrei-shiki | Nihon-shiki |
| Roman characters | ローマ字 | ローマじ | *rōmaji* | *rômazi* | *rômazi* |
| Gunung Fuji | 富士山 | ふじさん | *Fujisan* | *Huzisan* | *Huzisan* |
| teh | お茶 | おちゃ | *ocha* | *otya* | *otya* |
| gubernur | 知事 | ちじ | *chiji* | *tizi* | *tizi* |
| surut | 縮む | ちぢむ | *chijimu* | *tizimu* | *tidimu* |
| saterusna | 続く | つづく | *tsuzuku* | *tuzuku* | *tuduku* |

## *Chart* romanisasi

*Chart* nembongkeun beda nu jelas dina sistim romanisasi utama.

| Kana | Revised Hepburn | Kunrei-shiki | Nihon-shiki |
| --- | --- | --- | --- |
| うう | *ū* | *û* | *û* |
| おう, おお | *ō* | *ô* | *ô* |
| し | *shi* | *si* | *si* |
| しゃ | *sha* | *sya* | *sya* |
| しゅ | *shu* | *syu* | *syu* |
| しょ | *sho* | *syo* | *syo* |
| じ | *ji* | *zi* | *zi* |
| じゃ | *ja* | *zya* | *zya* |
| じゅ | *ju* | *zyu* | *zyu* |
| じょ | *jo* | *zyo* | *zyo* |
| ち | *chi* | *ti* | *ti* |
| つ | *tsu* | *tu* | *tu* |
| ちゃ | *cha* | *tya* | *tya* |
| ちゅ | *chu* | *tyu* | *tyu* |
| ちょ | *cho* | *tyo* | *tyo* |
| ぢ | *ji* | *zi* | *di* |
| づ | *zu* | *zu* | *du* |
| ぢゃ | *ja* | *zya* | *dya* |
| ぢゅ | *ju* | *zyu* | *dyu* |
| ぢょ | *jo* | *zyo* | *dyo* |
| ふ | *fu* | *hu* | *hu* |

## Huruf alpabet dina Basa Jepang

Di handap nembongkeun cuma ngeja Latin unggal karatker atawa akronim dina Basa Jepang. Contona, NHK dieja *enu-eichi-kei*, (エヌエイチケイ).

* A; *ē* or *ei* (エー or エイ)
* B; *bī* (ビー, cara maca sejenna *bē*, ベー)
* C; *shī* (シー or シィー, kadangkala dibaca *sī*, スィー)
* D; *dī* (ディー, cara maca sejenna *dē*, デー)
* E; *ī* (イー)
* F; *efu* (エフ)
* G; *jī* (ジー)
* H; *eichi* (エイチ)
* I; *ai* (アイ)
* J; *jē* or *jei* (ジェー or ジェイ)
* K; *kē* or *kei* (ケー or ケイ)
* L; *eru* (エル)
* M; *emu* (エム)
* N; *enu* (エヌ)
* O; *ō* (オー)
* P; *pī* (ピー, cara maca sejenna *pē*, ペー)
* Q; *kyū* (キュー)
* R; *āru* (アール)
* S; *esu* (エス)
* T; *tī* (ティー, cara maca sejenna *chī*, チー, jeung cara maca sejenna *tē*, テー)
* U; *yū* (ユー)
* V; *vi* (ヴィ, cara maca sejenna *bui*, ブイ)
* W; *daburyū* (ダブリュー)
* X; *ekkusu* (エックス)
* Y; *wai* (ワイ)
* Z; *zeddo* or *zī* (ゼッド or ズィー, cara maca sejenna *jī*, ジー)

## Kana tanpa bentuk romaji

Taya bentuk romanisasi umum nu ditarima keur sakabeh bentuk kana. Sabagean, taya bentuk romanisasi keur sakabeh ukuran kana nu leuwih leutik tina "vowel" kana, "ぁ", "ぃ", "ぅ", "ぇ" jeung "ぉ", versi nu leuwih leutik keur kana *y*, "ゃ", "ゅ", jeung "ょ", sarta sokuon atawa kana *tsu* "っ" leutik. Sanajan ilaharna make tanda ponetik atawa diakritik keur ngadeukeutanana, saperti dina tungtung kalimah atawa sababaraha ngaran.

Taya umum ditarima keur kombinasi romanisasi saperti katakana "トゥ" dibaca *to* jeung *u* leutik, dipake keur ngagambarkeun sora dina kecap Basa Inggris "too". Sababaraha urang nulisna jadi *tu*, tapi ieu ngabingungkeun jeung *tu* dina romanisasi Nihon-shiki jeung Kunrei-shiki keur kana ツ, dina Hepburn romanisasi jadi *tsu*.

Dina komputer atawa pangolah kalimah, kana leutik bisa dihasilkeun tina sababaraha cara. Contona, ku cara mencet "x" atawa "l" samemeh romanisasi ukuran pinuh bakal ngahasilkeun kana versi leutik dina sababaraha sistim, saperti *xtu* bakal jadi "っ" dina komputer Microsoft. Sanajan ieu teu baku sarta bentukna ngan dipaké dina sistim asupan; teu dipaké keur ngagambarkeun kana leutik dina romanisasi Basa Jepang.

## Rujukan

1. Chibbett, David (1977). *The History of Japanese Printing and Book Illustration*. Kodansha International Ltd. ISBN 0-87011-288-0.
2. *Nihongo Daihakubutsukan (日本語大博物館, *Nihongo Daihakubutsukan*?)*. ISBN 4-88309-046-9.   ;   (Dina Basa Jepang).

## Tempo ogé

* Cyrillization of Japanese
* Wikipedia:Manual of Style for Japan-related articles explains the Wikipedia conventions for romanization of Japanese.
* Transcribing English to Japanese

## Tumbu kaluar

* Convert Kanji to Romaji and Hiragana Archived 2007-01-02 di Wayback Machine
* Rōmaji sōdan shitsu (in Japanese) contains an extremely extensive and accurate collection of materials relating to romaji, including standards documents and even HTML versions of Hepburn's original dictionaries.
* The romaji conundrum from Andrew Horvat's Total Quality Japanese contains a discussion of the problems caused by the variety of confusing romanization systems in use in Japan today.
* All free Japanese romaji dictionaries
* Romaji to Kana translator Archived 2006-06-04 di Wayback Machine
* Converts Romaji to Kana, Hepburn System Archived 2013-01-27 di Wayback Machine
* Converts Romaji to Kana, Hepburn System Archived 2006-07-01 di Wayback Machine Same link with Frames disabled