Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Furigana

**Furigana** (Basa Jepang: ふりがな), nyaéta cara maca dina Basa Jepang. Furigana ditulis maké tulisan kana leutik sanggeus kanji atawa karakter séjén keur nempokeun cara macana. Di tulisan datar, *yokogaki*, furigana ditulis saluhureun teks, sedengkeun dina tulisan nangtung, *tategaki*, furigana ditulis beulah katuhueun teks, saperti di handap ieu. Salah sahiji tipena nyaéta ruby. *Furigana* dina Basa Jepang disebut ogé **yomigana** atawa **rubi**.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 漢 | か ん |
| 字 | じ |

 | or |

|  |  |
| --- | --- |
| かん | じ |
| 漢 | 字 |

 |

## Tampilan

## Pamakean

Dina tanda, furigana nunjukeun cara maca dina huruf Latin "JR" sarta kanji keur "Stasion Namba Station"
## Bantuan lain keur maca Basa Jepang

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Basa Jepang heubeul

**Basa Jepang heubeul** nyaéta Basa Jepang nu dipaké dina *Kojiki*, *Man'yōshū*, sarta saméméh catetan sajarah jeung sajak Jepang. Basa Jepang heubeul geus kabuktian benerna keu Basa Jepang kiwari. Catetan Cina mimiti ngeunaan kapuloan Jepang mibanda kecap nu aya atawa teu pakait jeung Basa Jepang.

Loba tulisan Jepang harita nu maké karakter Cina keur sora tinimbang hartina —disebut Man'yogana— mungkin keur ngajelaskeun sora basa tapi teu ngahasilekeun kasimpulan. Sanajan kitu, panalungtikan nu anyar mawa hasil keur leuwih ngarti kana sora Basa Jepang heubeul, sabagéan gedé ngaliwatan panalungtikan kasaruaan ucapan dina Basa Cina, analisa parobahan diakronik tibalik dina ucapan Basa Jepang, sarta panalungtikan komparative Basa Ryukuan. Sanajan mayoritas tulisan Basa Jepang heubeul nembongekun basa di pangadilan Nara Jepang Tengah, sababaraha sajak dina *Man'yōshū* asalna ti bagéan kidul jeung wetan Jepang sarta béda jeung dialek Basa Jepang heubeul. Sababraha béda dialek ieu masih dipaké nepi ka ayeuna.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Kanbun

*Keur era Basa Jepang abad ka-17, tempo Kanbun (era).*
Conto Kaeriten
**Kanbun** (漢文, hartina tulisan "Han") nyaéta tulisan Cina nu ditulis keur urang Jepang.

saméméh aya sistim tulis Jepang jeung suku kata kana, kanbun geus dipaké keur nyusun teks dina Basa Jepang asli. Ayeuna kabun ilaharna dipaké keur nuliskeun karakter Cina heubeul jeung mata pelajaran nu diperlukeun di sakola, mangka di Basa Jepang modérn, kecap "kanbun" dipaké ogé keur rujukan kana Basa Cina.

Kanbun modérn ngagunakeun runtuyan tanda nu disebut *kaeriten* (返り点), hartina. "titik balik". Contona, nu tulis ku Han Fei Zi:

楚人有鬻盾與矛者
kudu ditulis dina kanbun nyaéta:

楚人有㆘鬻㆓盾與㆒㆑矛者㆖
Keur maca ieu, tanda karakter 下 (handap) diganti ku tanda lokasi 上 (luhur), sarta saperti tanda karakter 二 (dua) diganti ku tanda lokasi 一 (hiji). Tanda tibalik レ nandakeun yén runtuyan karakter di antarana kudu dibalikeun. Saléngkah saléngkah, kecapna jadi:

楚人盾矛與鬻者有
Sarta kecap panungtung dina runtunyan Subyek Obyek Kecap Gawe Basa Jepang. Dina titik konjugasi ieu ditambahkeun ku okurigana sarta bacaan karakter maké katerangan furigana. Terjemahan lengkep disebut *kundoku* atawa "cara maca Basa Jepang", sarta runtuyan tanda translasi disebut *kunten* (訓点) atawa "titik-titik Basa Jepang".

## Tumbu kaluar

* Kanbun in Unicode
# Hanja

| Hanja
 |
| --- |
|  Tulisan "Hanja" dina Hanja sarta Hangul |
| Ngaran Koréa |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Hangul | 한자 |
| Hanja | 漢字 |
| Alih Aksara anu Disampurnakeun | Hanja |
| McCune-Reischauer | Hancha |

 |

**Hanja** (sacara harafiah: *aksara Han*), atawa *Hanmun* (한문; 漢文), anu sakapeung ditarjamahkeun minangka **aksara Tiongkok-koréa**, nyaéta sebutan pikeun aksara Tionghoa (Hanzi) dina basa Koréa, tapi sacara spesifik ngarujuk ka aksara-aksara anu diinjeum basa Koréa sarta dijadikeun bagian ti basa kasebut ngaliwatan pergantian pengucapan.

Béda jeung Kanji dina basa Jepang anu geus ngarobah sarta nyederhanakeun loba karakter (aksara), Hanja ampir henteu miboga béda ti Hanzi wangun tradisional sanajan aya saeutik batan aksara standar Hanja nyaéta varian Hanzi anu ogé kapanggih dina Kanji standar.
# Bopomofo

| Bopomofo |
| --- |
| Hanzi tradisional: |  注音符號  |
| Hanzi basajan: |  注音符号  |
|

| Alih aksara |
| --- |
| Mandarin |
| - Hanyu Pinyin: | Zhùyīn fúhào |
| - Bopomofo: | ㄓㄨˋ ㄧㄣ ㄈㄨˊ ㄏㄠˋ |
| Min |
| - Romanisasi Min-nan : | Chù-im hû-hō |
| Yue (Kantonis) |
| - Romanisasi Yale: | jyu yām fùh houh |
| - Jyutping: | zyu3 jam1 fu4 hou6\*2 |

 |

**Bopomofo** (ㄅㄆㄇㄈ) atawa ngaran resmina **Zhùyīn Fúhào** (注音符號, harti harafiah: "Simbol pikeun Nyatet Sada", sakapeung ogé disingget *Zhuyin*), nyaéta sistem fonétis nasional di Taiwan pikeun ngajarkeun basa Tionghoa, hususna Mandarin Standar pikeun barudak penutur basa Mandarin anu tacan berpendidikan.

Sistem ieu ngagunakeun 37 simbol husus pikeun melambangkan sada-sada dina Mandarin: 21 hurup mati sarta 16 hurup hirup.

Ngaran Bopomofo asalna ti opat suku kecap kahiji sistem fonétis ieu (Bo-po-mo-fo).

## Sajarah

"Komisi Panyatuan Lafal" anu dipingpin Woo Tsin-hang ti 1912 ku kituna 1913, nyieun hiji sistem ngaranna *Guoyin zimu* (國音字母 "Hurup Sebutan Kabangsaan") atawa *Zhuyin zimu* (註音字母 atawa 注音字母 "Hurup Anotasi Sada") anu dumasar tulisan sténo Zhang Binglin. Hiji rangka dikaluarkeun dina 11 Juli 1913 ku Departemen Atikan Républik Cina, tapi tacan diproklamasikan sacara resmi nepi ka 23 Nopémber 1918. *Zhuyin zimu* dingaranan mimitina minangka *Zhuyin fuhao* dina bulan April 1930. Pamakéan Zhuyin Fuhao dikekalkan saucul taun1949 di Taiwan sarta pulo-pulo laér anu bernaung di handapeun administrasi Républik China. Di Tiongkok Daratan, Zhuyin Fuhao digantian jeung sistem pinyin anu dijieun ku Républik Rahayat Cina, tapi sebutan kecap dina kamus-kamus umum dibéré dina kedua-dua sistem pinyin sarta Zhuyin.

Departemen Atikan Républik China di Taiwan kungsi mecakan salila mangtaun-taun pikeun menghapus pamakéan Zhuyin pikeun méré rohang ka sistem dumasar hurup Latin (tempo MPS II). Tapi kitu, peralihan ieu amat lalaunan kerana timbulna kasulitan dina mengajar sistem Latin anyar ka guru-guru sakola pendék.

## 37 hurup

Citakan:Bopomofo
Katut daptar ketigapuluh tujuh abjad Tionghoa kasebut, reujeung cara pengucapannya: (ti katuhu luhur ka katuhu kadua ti luhur dst. Kabéh hurup e dibaca ê, kawas kecap "ke" dina Basa Indonésia)

* Bo (baca: Po), Po (baca: Bo), Mo, Fo
* De (baca: Te), Te (baca: Dhe), Ne, Le
* gé (baca: Ke), Ke (baca: Ge), He
* Ji (baca: Ci), Qi (baca: Ji), Xi (baca: Si)
* Zi (baca: Ce), Ci (baca: Je), Si (baca: Se)
* Zhi (baca: CHe), Chi (baca: JHe), Shi (baca: SHe), Ri (baca: RHe)
* A, O, Ê, È
* I, U, Ü
* Ai, Ei, Ao, Ou
* An, En, Ang, Eng
* Er (baca: ŒR)

## Tempo ogé

* Hanyu Pinyin
* Basa Mandarin
# Aksara Tionghoa basajan

| Aksara Tionghoa Basajan  |
| --- |
| Hanzi basajan anu di beulah katuhu, sedengkeun anu kénca nyaéta Hanzi tradisional |
| Jenis aksara | Logografik |
| Basa | Cina (di RRT, Singapura, jeung Malaysia |
| Periode | 1950 nepi ka kiwari |
| ISO 15924 | `Hani, 500` |
| Arah panulisan | Ganteng |
| ngaran Unicode | Citakan:ISO 15924 alias |
|

**Aksara Tionghoa basajan** (Tionghoa Basajan: 简体字; Tionghoa Tradisional: 簡體字; pinyin: jiǎntǐzì; atawa **Hanzi sederhana**, ogé disebut 简化字/簡化字, jiǎnhuà zì) nyaéta salah sahiji tina dua rupa aksara Tionghoa jaman kiwari. Rupa anu lianna nyaéta Aksara Tionghoa tradisional atawa Hanzi tradisional. Hanzi basajan nyaéta aksara Tionghoa anu disederhanakeun sacra resmi ku pamaréntah Républik Rahayat Tiongkok dina tarékah ningkatkeun kamampuh dina widang maca jeung nulis. Tapi dina kamekaranana justru nyababkeun karancuan jeung aksara tradisional sarta ngaleungitkeun kaéndahan hurupna.

Aksara Tionghoa basajan dipaké sacara resmi di Républik Rahayat Tiongkok, Malaysia, sarta Singapura. Pamakéan ieu aksara dilarang di Républik Tiongkok (Taiwan) ku sabab mangrupa produk ti pamaréntahan komunis.

Penyederhanaan karakter dilakukeun ku babaraha cara, di antarana ngurangan babaraha guratan, ngarobah bentuk radikal, ngagabungkeun dua aksara anu boga harti anu béda jadi hiji, sarta nyokot aksara Kuna anu guratanna leuwih saeutik.

## Tingali ogé

* Aksara Tionghoa
* Aksara Tionghoa tradisional

## Rujukan

## Tutumbu luar

* Simplified Chinese Characters to Traditional Converter
* Traditional Chinese Characters to Simplified Converter

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Chữ Nôm

| Chữ Nôm |
| --- |
| Tipeu: | Logogram |
| Basa: | basa Viétnam |
| Mangsa: | circa 1200-1949 |
| Sistim Tulis indung: | Aksara tulang orakel * Aksara segel
	+ Aksara juru tulis
		- Aksara reguler
			* **Chữ Nôm**
 |
| Sistim tulis sawargi: | Hanzi basajan, Kanji, Hanja, aksara Khitan, Zhuyin |
|  |

**Chữ Nôm** (dina wangun *quốc ngữ*; 字喃 dina aksara Tionghoa, sacara harafiah: "tulisan kidul") nyaéta wangun tulisan klasik basa Viétnam. Tulisan ieu dumasar aksara Tionghoa sarta dipaké salila saabad di Viétnam; dina lalampahanana nyatet sajarah kabudayaan nagara kasebut.

Chữ Nôm dipaké salila 1000 taunti abad ka-10 nepi ka abad ka-20 saméméh saterusna pamustunganana digantikeun *quốc ngữ*. Ayeuna ancik saeutik warga Vietnam anu masih bisa mengerti chữ Nôm.

## Tumbu luar

Wikimedia Incubator
 Uji coba Wikipedia Chữ Nôm di Wikimedia Incubator

* **(en)** Yayasan Nom
* **(en)** Informasi ngeunaan Chu Nom
* **(en)** A-Z Chu Nom
* **(en)** Tulisan Chu Nom di omniglot.com
# Alfabét Fonétis Internasional

| International Phonetic Alphabet |
| --- |
| Tipeu: | Alphabet |
| Basa: | Disadiakeun keur transkripsi fonétis tina sababaraha basa |
| Mangsa: | 1888 nepi ka kiwari |
| Sistim Tulis indung: | Alfabét Romik * Alfabét Fonotifik
	+ **International Phonetic Alphabet**
 |
|  |

IPA, nyaéta singketan tina *International Phonetic Alphabet*. IPA mangrupa alfabét nu dipaké keur nuliskeun foném-foném sacara fonétis.

## Tempo ogé

* Daptar istilah linguistik

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel ngeunaan basa *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Aksara Tionghoa

| Aksara Tionghoa  |
| --- |
|  |
| Jenis aksara | Logografik |
| Basa | Cina, Jepang, Koréa, Viétnam |
| Periode | Jaman Parunggu Cina nepi ka kiwari |
| ISO 15924 | `Hani, 500` |
| Arah panulisan | Ganteng |
| ngaran Unicode | Citakan:ISO 15924 alias |
|

**Aksara Tionghoa** (Mandarin: 漢字;pinyin: **Hànzì**) mangrupa wangun-wangun tinulis basa Tionghoa, jueng dina jumlah anu leuwih saeutik; basa Jepang, jeung basa Koréa (ngan saukur di Koréa Kidul). Aksara Tionghoa geus leungit dina basa Viétnam - dina mangsa dipakéna nepi ka abad ka-20 - jeung Koréa Kalér, dina mangsa geus diganti sakumna ku Hangul.

Aksara Tionghoa disebut *hànzì* dina basa Mandarin, *kanji* dina basa Jepang, *hanja* atawa *hanmun* dina basa Koréa, jeung *Hán tự* (ogé dipaké dina tulisan chu nom) dina basa Viétnam.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Aksara

aksara Cina
**Aksara** sacara étimologi asalna tina basa Sangsekerta anu akarna tina kecap "a" jeung "kshara". "A" miboga harti "henteu", sedengkeun "kshara" miboga définisi "kamusnahkeun". Tina définisi dua akar kecap éta, mangka harti aksara nyaéta hiji hal anu langgeng, atawa teu kamusnahkeun. Alésan "langgeng" ku sabab aksara miboga peran pikeun ngadokuméntasikeun sarta ngabadikeun hiji kajadian kana wangun tulisan.

Aksara mangrupa sistim tanda grafis anu dipaké manusa pikeun komunikasi sarta saeutik lobana ngawakilan kedalan. Ti taun 1966, unggal tanggal 8 Séptémber dipiéling minangka poé aksara internasional dina raraga nengetan status kaaksaraan sacara global. Poé aksara internasional anu dipiéling unggal 8 Séptémber ieu ditetepkeun ku UNESCO dumasar Konférénsi Tingkat Mentri Nagara-nagara Anggota PBB dina tanggal 17 Nopémber 1965 di Teheran, Iran.

Aksara ogé nunjul kana harti gambar sora ku gurat diringkel-ringkel kauni jeung kabaca, loba pisan rupa aksara kayaning: aksara anggitan, aksara balok, aksara citak, aksara gundul, jeung réa-réa deui.

## Rujukan

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Sino-Basa Jepang

**Sino-Basa Jepang** ngarujuk kana bagéan kosa kata Basa Jepang nu aslina tina Basa Cina atawa dijieun tina unsur injeuman Basa Cina. Sababaraha sacara gramatikal atawa pola kecap bisa diasupkeun kana Sino-Basa Jepang. Kosa kata Sino-Basa Jepang dikumpulkeun dina *kango* (漢語), hartina 'kecap Basa Cina'. *Kango* salah sahiji tina tilu kategori nu aya dina bagéan kosakata Basa Jepang. Nu séjénna nyaéta kosa kata asli Basa Jepang (大和言葉 *yamato-kotoba* atawa 和語 *wago*) sarta injeuman tina basa Kulon (*gairaigo*). Kurang leuwih 60% Basa Jepang modérn nyaéta kango, hartina kosakata Basa Cina asli gedé pangaruhna dina Basa Jepang, malah leuwih ti Basa Latin dina Basa Inggris.

## Kasang tukang

Kosa kata Basa Cina gedé pangaruhna kana Basa Jepang, sabagéan ku sabab mangsa mimiti kontak, Basa Jepang teu mibanda sistim tulisan sorangan. Tulisan Basa Jepang mimiti nu dipaké di Jepang mangrupa literatur Basa Cina, nu disebut kanbun dina konteks ieu. Pamakéan kanbun diperlukeun kacida jeung unggal literatur Basa Jepang keur dituliskeun dina Basa Cina. Sabajan kitu, ngan saeutik urang Jepang nu bisa ngobrol maké Basa Cina. Keur gantina, ucapan Basa Cina dideukeutan; kosa kata ieu dasar tina kompen Sino-Basa Jepang dina Basa Jepang.

## Sino-Basa Jepang jeung On'yomi

Watesan kango ilahar diidentifikasi ku *on'yomi* (音読み, "sora maca"), hiji sistim ngucapkeun karakter Cina ku cara ngadeukeutkeun kana Basa Cina asli. On'yomi disebut ogé 'maca Sino-Basa Jepang', sarta lawanna *kun'yomi* (訓読み, "maca harti") nu maké karakter Cina ogé sarta dibaca dumasar kana kosa kata Basa Jepang asli.

## Tabel pakait

Catetan:

* MC: Cina Tengah
* Go: 呉音 *Go-on*, ti Wu salilan abad ka-5 jeung abad ka-6
* Kan: 漢音 *Kan-on*, tina Tang Dynasty salila abad ka-7 nepi ka abad ka-9

Asal:

| Place | Phonation |
| --- | --- |
| Voiceless | Voiced |
| Unaspirated | Aspirated | Obstruent | Sonorant |
| Labial | MC | 幫・非 [p] · [f] | 滂・敷 [pʰ] · [fʰ] | 並・奉 [b] · [v] | 明・微 [m] · [ɱ] |
| Go | [p] → [ɸ] → [h] | [b] | [m] |
| Kan | [p] → [ɸ] → [h] | [b] (some [m]) |
| Coronal | MC | 端・知 [t] · [ȶ] | 透・徹 [tʰ] · [ȶʰ] | 定・澄 [d] · [ȡ] | 泥・娘 [n] · [ȵ] |
| Go | [t] | [d] | [n] |
| Kan | [t] | [d] (some [n]) |
| Lateral | MC |  | 来 [l] |
| Go | [ɺ] |
| Kan | [ɺ] |
| Sibilant | MC | 精・照 [ts] · [ʨ] | 清・穿 [tsʰ] · [ʨʰ] | 従・牀 [dz] · [ʥ] |  |
| 心・審 [s] · [ɕ] |  | 邪・禅 [z] · [ʑ] |
| Go | [s] | [z] |
| Kan | [s] |
|  | MC |  | 日 [ȵʑ] |
| Go | [n] |
| Kan | [z] |
| Velar | MC | 見 [k] | 渓 [kʰ] | 群 [g] | 疑 [ŋ] |
| Go | [k] | [g] |
| Kan | [k] | [g] |
|  | MC | 影 ø |  | 喩 [j] |
| On | ø or [j] or [w] | [j] or [w] |
| Kan | ø or [j] or [w] | [j] or [w] |
| MC | 暁 [x] |  | 匣 [ɣ] |  |
| Go | [k] | [g] or [w] |
| Kan | [k] | [k] |

Ahir:

* [m] → [mu] → [ɴ]
* [n] → [ɴ]
* [ŋ] → [i] or [u], [ɴ] in Tō-on
* [p] → [pu] → [ɸu] → [u], [Q] ([aɸu] → [o:], [iɸu] → [ju:], [uɸu] → [u:], [eɸu] → [jo:], [oɸu] → [o:])
* [k] → [ku], [ki], [Q]
* [t] → [tsu], [tʃi], [Q]

## Tempo oge

* Sino-Korean
* Sino-Vietnamese

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |