# Vertebrata

| Vertebrata |
| --- |
|  |
| Rupa-rupa sato vertebrata: maung (mamalia), lauk paru (lauk tulang sejati), lauk hiu (lauk tulang rawan), jeung lamprey (lauk teu boga rahang). |
| Klasifikasi ilmiah |
| Karajaan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Subfilum: | **Vertebrata** Lamarck, 1801 |
| Kelas jeung Klad Utama |
| * Agnatha (Lauk teu boga rahang)
* Chondrichthyes (Lauk tulang rawan)
* Osteichthyes (Lauk tulang sejati)
* Amfibi
* Reptil
* Aves (Manuk)
* Mamalia
 |

**Vertebrata** nyaéta subfilum tina Chordata, anu ngawengku sakabéh sato anu miboga tulang tonggong anu diwangun ku vertebra (tulang tonggong nu ngéntép). Vertebrata mangrupikeun subfilum panggedéna dina filum Chordata, anu ngawengku ampir sakabéh sato anu geus dipikawanoh ku manusa (iwal ti sababaraha jenis sato laut kawas invertebrata).

Sato nu kaasup kana vertebrata miboga rorongkong jero (endoskeleton) anu tumuwuh luyu jeung tumuwuhna awakna. Jumlah spésiés vertebrata anu geus ditalungtik sarta dideskripsikeun nyaéta kurang leuwih 64.000 spésiés, atawa sakitar 4% tina sakabéh total spésiés sato di bumi. Sésana mangrupikeun sato invertebrata (anu teu boga tulang tonggong).

## Ciri-ciri Utama

Vertebrata miboga sababaraha ciri anatomi jeung fisiologi anu ngabedakeun manéhna tina sato séjén, di antarana:

* **Tulang Tonggong (Vertebrae):** Miboga tulang tonggong anu fungsina pikeun nangtayungan sumsum tulang tonggong sarta jadi sumbu utama awak.
* **Sistem Saraf Pusat:** Miboga otak anu mekar kalayan hadé sarta ditangtayungan ku rorongkong sirah (kranium/tengkorak).
* **Sistem Kulit:** Kulitna diwangun ku dua lapisan utama, nyaéta epidermis (lapisan luar) jeung dermis (lapisan jero). Kulitna bisa tumuwuh jadi buuk, bulu, sisit, atawa kuku.
* **Sistem Ékskrési sarta Réspirasi:** Réspirasi (napas) ngagunakeun insang (pikeun lauk) atawa paru-paru (pikeun sato darat). Organ ékskrésina mangrupikeun ginjal anu fungsina keur nyaring getih sarta ngaluarkeun zat sésa metabolisme.
* **Sistem Getih sarta Jantung:** Miboga sistem sirkulasi getih katutup, sarta jantungna diwangun ku 2 nepi ka 4 rohangan.

## Klasifikasi

Klasifikasi vertebrata sacara tradisional dibagi dumasar kana kelas-kelas utama ieu di handap:

### Agnatha (Lauk Teu Boga Rahang)

Lauk anu can miboga rahang anu bener, struktur awakna saderhana pisan. Contona nyaéta lauk lamprey jeung hagfish.

### Chondrichthyes (Lauk Tulang Rawan)

Lauk anu sakabéh rorongkong awakna diwangun ku tulang rahang anu hipu, sanés tulang teuas. Contona nyaéta hiu jeung lauk pari.

### Osteichthyes (Lauk Tulang Sejati)

Lauk anu rorongkong awakna geus diwangun ku tulang sejati anu teuas. Ieu mangrupikeun kelompok lauk panglobana di dunya, contona lauk emas, lauk mujaer, jeung bandeng.

### Amfibi

Sato vertebrata anu bisa hirup di dua alam, nyaéta di cai (nalika masih jadi buruy/kecebong) jeung di darat (nalika geus dewasa). Napasna ngagunakeun kulit jeung paru-paru. Contona nyaéta bangkong.

### Reptil

Sato melata anu kulitna garing sarta katutupan ku sisit. Umumna getihna tiis (poikiloterm). Contona nyaéta buaya, oray, cakcak, jeung penyu.

### Aves (Manuk)

Sato anu awakna katutupan ku bulu, miboga jangjang, sarta tulangna hampang pikeun ngabantu ngalayang atawa hiber di udara. Getihna panas (homoioterm). Contona nyaéta hayam, japati, jeung manuk dadali.

### Mamalia

Sato anu miboga kelenjar susu (mammae) pikeun nyusuan anakna. Awakna katutupan ku buuk, sarta umumna ngalahirkeun (vivipar), iwal ti platypus. Contona nyaéta gajah, maung, ucing, kaasup manusa.

## Évolusi jeung Sajarah

Vertebrata mimiti mucunghul dina jaman Kambrium (sakitar 525 juta taun ka tukang). Sato vertebrata pangmimitina anu dipikawanoh nyaéta *Myllokunmingia*, sajenis lauk leutik anu teu boga rahang ti Cina. Dina mangsa évolusina, vertebrata mimiti pindah ti cai ka darat dina jaman Devon, anu jadi karuhun pikeun sakabéh sato berkaki opat (tetrapoda).

## Tempo Ogé

* Invertebrata
* Chordata
* Sato

## Rujukan

* Benton, Michael J. (2014). *Vertebrate Palaeontology*. Wiley-Blackwell.
* Shu, D. G. et al. (1999). "Lower Cambrian vertebrates from south China". *Nature*. 402 (6757): 42–46.

## Baca ogé

* Invertebrata

Rorongkong internal nu nyirikeun vertebrata diwangun ku tulang atawa kartilage, atawa, kadang, duanana. Rorongkong ieu mangrupa pangrojong organismena nalika tumuwuh. Ku kituna, vertebrata bisa boga awak leuwih badag batan invertebrata. Rorongkongna ngawengku tangkorak, kolom vertebral sarta dua pasang anggota gerak. Aya ogé nu teu boga anggota gerak, kayaning oray jeung paus, nu numutkeun téorina mah ngaleungit dina prosés évolusina.

## Sumber rujukan

* *Vertebrate*, Wikipédia édisi basa Inggris per 15 Pébruari 2006.

## Tumbu kaluar

* Tree of Life Archived 2007-09-27 di Wayback Machine
* Vertebrate Zoology
* Vertebrate: individual or colony Archived 2006-03-06 di Wayback Machine