Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kapunahan massal

Kaayaan punah katingalina, fraksi génus anu ngalaman kapunahan dina hiji waktos, sakumaha ogé diwangun dina catetan fosil (Grafik ngaleungitkeun Kapunahan Holosen).
**Kapunahan massal** nyaéta kapunahan sajumlah spésies dina jangka waktu anu rada pondok dina waktos geologis, disangka ku sabab faktor musibah saperti kajadian global atawa parobahan lingkungan anu nyaebar anu anu gancang teuing pikeun lolobana spésies adaptasi. Sahenteuna lima kapunahan massal geus dikenalkeun dina catetan fosil, nepi ka Ordovisium, Dévonian, Pérmian, Trias, jeung periodé Cretaceous. Kapunahan Pérmian, anu lumangsung 245 juta taun ka tukang, nyaéta kapunahan massal anu paling dipikanyaho dina sajarah Bumi, hasilna kapunahan dianggaran 90% spésies laut. Dina kapunahan Cretacéous, 65 juta taun ka tukang, diperkirakan 75% spésies, kaasup dinosaurus, geus punah, salaku hasil asteroid ngabangun jeung Bumi. Bandingkeun kapungkur.

Diperkirakan yén Bumi geus ngalaman 5 kapunahan massal jeung hiji kapunahan massal anu teruskeun:

1. Peristiwa Kapunahan Ordovisium-Silur, kajadian 450-440 juta taun ka tukang.
2. Peristiwa Kapunahan Dévonian Ahir, kajadian 375-360 juta taun ka tukang.
3. Peristiwa Kapunahan Perm-Trias, kajadian 252 juta taun ka tukang.
4. Peristiwa Kapunahan Trias-Jura, kajadian 201,3 juta taun ka tukang.
5. Peristiwa Kapunahan Kapur-Térsier, kajadian 66 juta taun ka tukang.
6. Peristiwa Kapunahan Holosen, lumangsung.

## Réferénsi
# Filogénétik

| Filogénétik |
| --- |
|  |
| Diagram tangkal filogénétik (phylogenetic tree) anu némbongkeun hubungan kekerabatan antar mahluk hirup. |
| Klasifikasi ilmiah |

**Filogénétik** nyaéta widang élmu biologi anu nalungtik hubungan évolusi sarta sajarah katurunan antara rupa-rupa kelompok organismeu . Hasil tina panalungtikan filogénétik biasana digambarkeun dina wangun *diagram* anu disebut **tangkal filogénétik** (*phylogenetic tree*) atanapi **kladogram** .

## Étimologi

Kecap **filogénétik** asalna tina basa Yunani kuna, nyaéta *phylon* (φῦλον) anu hartina "sélér" atanapi "turunan", sarta *genetikos* (γενετικός) anu hartina "asal-usul" atanapi "kalahiran" . Istilah ieu mimiti diwanohkeun ku ahli biologi Jérman, **Ernst Haeckel**, dina taun 1866 pikeun ngajelaskeun hubungan évolusionér antara mahluk hirup .

## Tangkal Filogénétik

Tangkal filogénétik mangrupakeun hipotésis ngeunaan hubungan babarayaan antar mahluk hirup . Dina ieu diagram, aya sababaraha bagian utama:

* **Gurat (Branches):** Ngagambarkeun gurat katurunan sapanjang waktu .
* **Simpul (Nodes):** Titik perpisahan dimana salasahiji garis katurunan meulah jadi dua atawa leuwih (ngagambarkeun karuhun babarengan) .
* **Unit Taksonomi (Taxa):** Aya di tungtung gurat, bisa mangrupa spésiés, genus, atanapi kulawarga .

## Métode Panalungtikan

Dina jaman baheula, filogénétik ngan saukur dumasar kana babandingan fisik (fenotip), saperti wangun huntu atawa tulang . Nanging ayeuna, téknologi biomolekulér ngamungkinkeun para élmuwan pikeun ngabandingkeun runtuyan DNA sarta RNA pikeun meunangkeun hasil anu leuwih saklek . Ieu téh kacida pentingna pikeun nangtukeun klasifikasi mahluk hirup anu bener, contona dina nangtukeun kulawarga cau (Musaceae) atanapi paku-pakuan (Pteridophyta) .

## Rujukan
# Paléontologi

**Paléontologi** nyaéta élmu nu nalungtik ngeunaan sajarah kahirupan di bumi kaasup sasatoan jeung tutuwuhan jaman baheula nu geus jadi fosil.

Citakan:Elmu-pondok

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Biokimia

**Biokimia** mangrupa kimia kahirupan. Biokimiawan ngulik unsur-unsur, sanyawaan, jeung réaksi kimia nu dikontrol ku énzim-énzim na jero awak sakabéh organisme.

Biokimia museur kana struktur jeung pungsi komponén sélular kayaning protéin, lipid, karbohidrat, asam nukléat, jeung biomolekul séjénna. Kaayeunakeun biokimia leuwih museur kana kimia réaksi nu dimédiasi énzim jeung sipat-sipat protéin.

Biokimia métabolisme sél geus digambarkeun sacara éksténsif. Widang biokimia séjénna di antarana sandi genetik (DNA, RNA), sintésis protéin, transpor mémbran sél, transduksi sinyal, jeung siklus dékomposisi énergi.

## Kamekaran biokimia

Biokimia mitambeyan tumuwuh sigana dimimitian ku ayana papanggihan énzim munggaran, diastase, taun 1833 ku Anselme Payen. taun 1828, Friedrich Wöhler medalkeun tulisan ngeunaan sistésis uréa, nu ngabuktikeun yén sanyawa organik bisa dijieun sacara artifisial, kontras jeung pamadegan harita yén sanyawa organik ngan bisa dijieun ku organisme. Saprak harita, biokimia maju ninggalkeun nu séjén, utamana mimiti panengah abad ka-20, ku kapanggihna téhnik anyar kayaning kromatografi, difraksi sinar-X, NMR, panyiri radioisotop, mikroskop éléktron, jeung simulasi dinamik molekular. Téhnik ieu jadi ngagampangkeun papanggihan jeung analisis nu detil rupa-rupa molekul jeung jalur métabolik sél, kayaning glikolisis jeung siklus Krébs.

Ayeuna, papanggihan-papanggihan na widang kimia dipaké dina loba widang, ti genetik nepi ka biologi molekular jeung ti tatanén nepi ka tatamba. Biokimia bisa jadi munggaran diterapkeun dina nyieun roti ngagunakeun kapang, kira-kira 5000 taun katukang.

## Kategori

Biokimia sacara prinsip patali jeung kimia zat-zat nu bisa digolongkeun kana sababaraha kategori utama:

* Karbohidrat
* Lipid
* Protéin jeung Asam amino
* Asam nukléat

## Tempo ogé

* Ékologi kimia
* Jejer konci biokimia
* Daptar jejer biokimia
* Daptar biomolekul
* Daptar biokimiawan

| Subwidang umum dina biologi |
| --- |
| Anatomi | Astrobiologi | Biokimia | Bioinformatika | Botani | Biologi sél | Ékologi | Biologi évolusi | Genetika | Genomika | Biologi laut | Biologi manusa | Mikrobiologi | Biologi molekul | Asal-usul hirup | Paléontologi | Parasitologi | Fisiologi | Taxonomi | Zoologi |
# Fisiologi

**Fisiologi** nyaéta cabang élmu biologi nu patali kana fungsi jeung kagiatan kahirupan atawa zat hirup (organ, jaringan, atawa sél); élmu faal. Fisiologi mangrupa studi ngeunaan fungsi organisme, sato atawa tutuwuhan, jeung fungsi jaringan konstituen sato jeung tutuwuhan atawa sél.
Kecap fisiologi mimiti dipaké ku jalma Yunani kurang leuwih 600 SM keur ngagambarkeun panalungtikan filosofis ka jero sifat hal. Pamakéan istilah kalawan referensi husus pikeun kagiatan vital manusa, nu dimimitian dina abad ka-19, rasa hayang nyaho, kabutuhan médis, jeung kapentingan ékonomi ngadorong penelitian ngeunaan fisiologi sagala organisme hirup.

## Referensi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Géografi

**Géografi** mangrupa ulikan ngeunaan lokasi jeung variasi spatial boh dina fénoména fisik atawa manusana di Bumi. Kecap ieu diturunkeun tina kecap Basa Yunani *gê* ("Bumi") jeung *graphein* ("nulis" atawa "ngagambakeun").

*Géografi* ogé mangrupa judul rupa-rupa buku sajarah dina subjék ieu, di antarana *Geographia* meunang Klaudios Ptolemaios (abad ka-2).

Géografi leuwih lega batan kartografi, ulikan ngeunaan atlas. Teu ukur nalungtik naon baé nu aya di lebah mana di Bumi, tapi ogé naha bet aya di dinya jeung henteu di tempat séjén, sometimes referred to as "location in space". Ngulik naha alatan manusa atawa alami, sarta akibat bébédaan éta.

### Élmu Régional

Taun 1950-an pergerakan élmu régional tumuwuh, dipingpin ku Walter Isard pikeun nyadiakeun dasar nu leuwih kuantitatif jeung analitis pikeun pananya-pananya géografis, kontras jeung kacondongan program géografi tradisional nu leuwih kualitatif. Élmu régional comprises the body of knowledge in which the spatial dimension plays a fundamental role, such as ékonomi régional, manajemén sumberdaya, téori lokasi, tata kota jeung tata régional, angkutan jeung komunikasi, géografi manusa, sebaran populasi, ékologi landscape, jeung kualitas lingkungan.

## Tumbu kaluar

* PopulationData.net Archived 2008-09-10 di Wayback Machine
* Ngamangpaatkeun Literatur pikeun Ngajar Géografi di Sakola. ERIC Digest. Archived 2015-03-08 di Wayback Machine
* Ngajar Géografi di Sakola jeung Imah. ERIC Digest. Archived 2015-04-26 di Wayback Machine
* Baku Eusi Géografi Nasional. ERIC Digest. Archived 2015-04-26 di Wayback Machine

## Tempo ogé

* Daptar jejer géografi
* Daptar nagara
* Daptar tabel rujukan#Géografi jeung tempat

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel ngeunaan géografi *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Paus (mamalia)

| Cetacea Temporal range: Eosen awal - sekarang
55–0 Ma
PraЄ

Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| Paus Bungkuk |
| Klasifikasi ilmiah |
| Karajaan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Kelas: | Mammalia |
| Infrakelas: | Eutheria |
| Superordo: | Laurasiatheria |
| Ordo: | Artiodactyla |
| Subordo: | Whippomorpha |
| Infraordo: | **Cetacea** Brisson, 1762 |
| Parvordo |
|
Mysticeti
Odontoceti
Archaeoceti (punah) |
| Kaanékaragaman |
| Sekitar 88 spesies |

**Paus** nyaéta mamalia tina ordo **Cetacéa**, kaasup **paus**, pesut, jeung lumba-lumba. Ceuk istilah tradisional Sunda, paus nyaéta lauk nu kaasup panggedéna ari potonganana béda jeung lauk-lauk anu ilaharna sok didahar ku jelema. Sanajan disebut lauk, saenyana mah paus lain lauk, tapi mamalia.

Lauk paus éta téh mahluk nu getihna panas anu barudakna henteu lahir ti endog tapina dilahirkeun dina kaayaan hirup. Sarta orok lauk paus dibéré dahar ti susu indukna kawas mamalia leutik séjénna. Tapi lauk paus, kawas kabéh mamalia anu hirup di cai, diturunkeun ti nini moyang anu hirup di darat. Jadi maranéhanana kudu menyesuaikan diri sangkan bisa hirup di jero cai Ieu hartosna yén salila jutaan taun geus lumangsung parobahan-parobahan nu tangtu di jero awak maranéhanana. Ku kituna maranéhanana bisa hirup di jero cai.

Alatan lauk paus henteu miboga insang tapi ambekanna ngaliwatan paru-paru maranéhanana, salah sahiji ti parobahan-parobahan anu pang pentingna aya hubunganana jeung pernapasan maranéhanana. Baheula liang irung maranéhanana aya di luhur di bagian hareup sirah. Terus ayeuna liang irung geus pindah ka tukang ka bagian luhur sirah. Ayeuna mah lauk paus nyieun hiji atawa dua liang peniup pikeun mempermudah bernapas di permukaan cai.

Di jero cai, liang irung ieu katutup ku katup-katup leutik, sarta saluran-saluran hawa papisah ti sungut. Ku kituna, kaayaanana henteu ngabahayakeun lamun lauk paus éta kudu ngasupkeun cai kana paru-paru.

Lauk paus biasana naék pikeun ambekan saban lima atawa sapuluh menit, tapi maranéhanana bisa tetep aya di cai salila tilu pér opat jam Sabot ngahontal permukaan, maranéhanana niup heula, atawa ngaluarkeun hawa anu geus dipaké ti paru-paru Dina waktu maranéhanana ngalakonan hal ieu, maranéhanana nyieun sora tarik anu bisa kadéngé dina jarak nu tangtu Semburan ieu lain cai, tapi hawa anu geus dipaké, anu eusina saab cai.

Maranéhanana niup sawatara kali nepi ka maranéhanana geus bener-bener ngaganti hawa di jero paru-paru maranéhanana, sarta saterusna maranéhanana neuleuman cai atawa ngaluarkeun sora. Sawatara lauk paus neuleuman cai sajero 2000 kaki. Sakapeung lauk paus anu badag, sabot ngaluarkeun sora, ngalungkeun buntut-buntut maranéhanana ka hawa, atawa ngajol kaluar ti cai.

## Rujukan

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Hiu

| Hiu Temporal range: Devonian awal – Anyar kénéh |
| --- |
|  |
| Hiu samudra moncong bodas, *Carcharhinus longimanus* |
| Klasifikasi ilmiah |
| Karajaan: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Subfilum: | Vertebrata |
| Kelas: | Chondrichthyes |
| Subkelas: | Elasmobranchii |
| Superordo: | **Selachimorpha** |
| Ordo |
|
Carcharhiniformes
Heterodontiformes
Hexanchiformes
Lamniformes
Orectolobiformes
Pristiophoriformes
Squaliformes
Squatiniformes |

**Hiu** mangrupa lauk laut anu kaasup panggedéna, potonganana biasa sok disebut ogé **cucut**. Hiu loba rupana jeung loba ngarana, aya anu ngendog jeung aya anu ngajuru, gedéna hiu teu sarua jeung paus, paling panjangna ngan nepi ka 13 méter, sungutna aya di handapeun hulu dina tonggongna aya sapasang cécépét, jeung lamun sisit diusap ti hulu ka buntut lésang, tapi sabalikna lamun diusapna ti buntut ka hulu karasa saperti ngusap parud, lantaran éta kulit nu garing sok dipaké hampelas..

Hiu atawa cucut kaasup sakelompok (*superordo Selachimorpha*) lauk anu karang tulang rawan anu lengkep jeung awakna anu ipis. Hiu napasna ku lima liang ingsang (sakapeung mah genep atawa tujuh, gumantung kana spésiesna) di gigir, atawa dimimiti saeutik di bagian tukang, jeung huluna. Hiu miboga awak anu awakna dibuntel ku kulit *dermal denticles* pikeun nutupan kulit tina karusakan tina parasit, jeung pikeun nambahan dinamika cai. Hiu miboga sababaraha huntu anu bisa diganti. Hiu kaasup spésies anu ukuranan gedé saperti dampal leungeun hiu pigmi.

*Euprotomicrus bispinatus*, mangrupa spésies ti laut jero anu panjangna 22 cm. Lauk paus atawa *Rhincodon typus* kagolong lauk panggedéna anu bisa ngagedéan nepi ka 12 méter, Lauk anu mirip jiga paus daharna ngan plankton ngaliwatan alat panyaring di bahamna. Hiu banténg atawa *Carcharhinus leucas*, nyaéta paling kasohor tina sababaraha spésies anu ngojay dina cai laut atawa cai biasa (jenis ieu kapanggihna di Danau Nikaragua, di Amérika Tengah).

## **Ciri-ciri pisik**

Rorongkong hiu béda dibandingkeun jeung lauk-lauk anu miboga tulang saperti lauk kod, ku sabab tulangna tina tulang ngora, anu hampang jeung leuleus, sanajan tulang ngora ieu di lauk-lauk hiu mah leuwih kolot sakapeung mah bisa *mengapur*, nepi ka bisa jadi heuras saperti tulang. Rahang hiu loba rupana jeung ceuk sahaol mah geus revolusi tina rongga ingsang anu munggran. Rahang ieu teu napel dina *cranium* jeung miboga asupan mineral panambah anu méré kakuatan leuwih gedé. Ilaharna hiu lila gedéna lantaran séksualna saeutik ngabalukarkeun saeutik katurunana dibandingkeun jeung lauk-lauk anu dipanén. Ku sabab kitu hiu kagolong sato anu langka.

## catetan
# Suung

Suung
**Suung** téh hartina awak buahan (*fruiting body*) (struktur nu ngahasilkeun spora) luhur taneuh golongan fungus, nu cirina boga watang jeung 'payung'. Mun ambahanana dilegaan, suung ogé nujul ka sakabéh fungus nu ngahasilkeun awak buahan nu sarupa kitu, nu diwangun ku jaringan (disebut **mycelium**) filamén atawa hyphae.

## Baca ogé

* Suung dahareun
	+ Lémbér
	+ Suung kancing
	+ Suung Shiitake
	+ Suung rampak

## Tumbu kaluar

* MykoWeb: Mushrooms, Fungi, Mycology
* North American Mycological Association
* The Mushroom Council (U.S.A)
* Green Mountain Mycosystems: Independent research on traditional medicinal mushroom properties, and premium mushroom-based teas and extracts
* A list of psilocybin-containing mushrooms
* MushWorld
* African Pygmies - Mushroom gathering Archived 2007-01-17 di Wayback Machine
* An Aid to Mushroom Identification (Simon's Rock College) Archived 2009-07-26 di Wayback Machine
* Cluster Busters, information on medicinal use of hallucinogenic mushrooms to treat headaches
* Mushroom Info Archived 2007-04-15 di Wayback Machine
* Effects of psilocybin-containing mushrooms
* Mushroom Expert,great website containing huge informations on both farmed and wild mushrooms.

## Bacaan salajengna

* *All That the Rain Promises, and More* (1991) ISBN 0898153883
* *Growing Gourmet and Medicinal Mushrooms* (2000) ISBN 1580081754
* *Mushroom Cultivator: A Practical Guide to Growing Mushrooms at Home* (1983) ISBN 0961079800
* *Mushrooms: Cultivation, Nutritional Value, Medicinal Effect, and Environmental Impact" (2004) ISBN 0-8493-1043-1*
* *Mycelium Running: How Mushrooms Will Save The World (2005) ISBN 1-58008-579-2*
* *Mushrooms Demystified: A Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi* (1986) ISBN 0898151694
* *Psilocybin Mushroom Handbook: Easy Indoor and Outdoor Cultivation* (2004) ISBN 0932551645
* *Psilocybin Mushrooms of the World* (1996) ISBN 0898158397

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Rénaisans

*Firenze*, kota kagumelarn Rénaisans Éropa. Dina mangsa ieu perspéktip arsitéktur sarta sistim pabankan tur sistim akuntansi modéren munggaran dipikawanoh ku loba jelema.
**Rénaisans** atawa **Abad Panganyaran** mangrupa kurun mangsa abad ka-15 nepi abad ka-16 dina sajarah Éropa anu mangrupa mangsa pamindahan tina Abad Patengahan ka Jaman Modéren. Rénaisans munggaran saluyu jeung Krisis Ahir Abad Patengahan, tur pakait jeung parobahan sosial gedé-gedéan. Nurutkeun kana para pangrojong "Rénaisans panjang", Rénaisans nyaéta mangsa ti abad ka-14 nepi abad ke-17. Kamandang tradisional leuwih nétélakeun aspék-aspék munggaran Jaman modéren tina Rénaisans, anu matak méré pamadegan yén Rénaisans mangrupa pamegat ti mangsa buhun, tapi loba sajarawan kiwari leuwih nétélakeun aspék-aspék Abad Patengahanna, anu matak méré pamadegan yén Rénaisans mangrupa panuluy tina Abad Patengahan.

## Référénsi

## Cutatan
# Adikarya

**Adikarya**, adiseni, mahakarya, suprakarya nurutkeun istilah hartina nyaéta karya anu gedé, karya anu monuméntal, hasil cipta sastra, seni, jeung budaya umum anu salawasna bakal matuh. Mahakarya, karya gedé dianggap salaku hasil kontémplasi anu pangluhurna ti hiji atawa kumpulan seniman, atawa kumpulan nu tangtu, siga Moby Dick (Herman Melville), *Nineteen Eighty - Four* (1984, George Orwell), *Bumi Manusia* (Pramoedya Ananta Toer), kaasup di jerona Borobudur jeung mendut, TMII (Taman Mini Indonésia Indah) jeung Monas monumen Nasional), jeung saterusna. Kualitas anu dimaksud henteu nutup lolongkrang ajén-inajén élmu pangaweruh anu aya di jerona, siga katinggali ngaliwatan karya-karya anu dikategorikeun salaku novel élmu pangaweruh, siga:karya - karya Jules Verne ( Journey to the Center of the Earth, Twenty Thousand Leagues Under The Sea ) jeung H.G Wells ( The Time Maschine ).

## Karya

Karya Klasik siga Mahabharata jeung Ramayana, Pancatantra jeung Carita Seribu Satu Malam, jeung saterusna kaasup kana adikarya. Tina Hubungan ieu adikarya atawa karya monuméntal téh dianggap aya sapanjang abad, sawaréh di antarana disebut salah sahiji kaajaiban dunya, sawaréhna deui meunangken hadiah Nobel, jeung sacara kasaluruhan mangrupa gambaran pikeun manusa sangkan ngahargaan kaéndahan jeung kaagungan Alloh anu nyiptakeun samesta.

## Rujukan
# Asteraceae

| Aster |
| --- |
|  |
| (rupa-rupa tutuwuhan tina kulawarga Asteraceae) |
| Klasifikasi ilmiah |
| Karajaan: | Plantae |
| Divisi: | Magnoliophyta |
| Kelas: | Magnoliopsida |
| Ordo: | Asterales |
| Kulawarga: | Asteraceae |

**Asteracéae** atawa Compositae nyaéta kulawarga tutuwuhan tina ordo Asterales nu aya dina kelompok utama Angiospermae (Tutuwuhan kembangan). Asteracéae mangrupa tutuwuhan hérba, semak, atawa tatangkalan nu kacaritakeun salaku kulawarga tutuwuhan kembangan panggedéna. Tutuwuhan ieu diwangun ku antara 1.100 génus jeung 20.000 spésiés nu dicirian sabab miboga kembang teu sampurna jeung disusun dina hiji pseudanthium involucrate dina wangun hulu atawa capitulum. daunna alternatif, jeung basal. Kembangna miboga kelamin tunggal, diwangun tina kembang leutik nu aya dina panopang, actinomorfik atawa zygomorfik. Kelopak kembang aweuhan atawa can sampurna jeung dimodifikasi dina bulu "pappus" atawa sisit. Kembangna aya dua rupa: ray (*ligulate*) jeung hardisk (*tubular*).

## Referensi

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Archaeopteryx

| Automatic taxobox help |
| --- |
| Thanks for creating an automatic taxobox. We don't know the taxonomy of "Archaeopteryx".
* Is "Archaeopteryx" the scientific name of your taxon? If you were editing the page "Animal", you'd need to specify `|taxon=Animalia`. If you've changed this, press "Preview" to update this message.
* Click here to enter the taxonomic details for "Archaeopteryx".
 |
| Common parameters |
| * `|authority=` Who described the taxon
* `|parent authority=` Who described the next taxon up the list
* `|display parents=4` force the display of (e.g.) 4 parent taxa
* `|display children=` Display any subdivisions already in Wikipedia's database (e.g. genera within a family)
 |
| Helpful links |
| * Full documentation
* Parameter list
 |

| *Archaeopteryx* Temporal range: Jurassik ahir, 150.8–148.5 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓

PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓ |
| --- |
|  |
| Klasifikasi ilmiah  |
| Missing taxonomy template (fix): | Archaeopteryx |
| Type species |
| †Archaeopteryx lithographica Meyer, 1861 (conserved name) |

Archaéopteryx, mangrupa génus dinosaurus nu hirup ti période Jurassik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel ngeunaan sato *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Monera

**Monera** asalna Tina bahasa Yunani,yaeta moneres nu Hartina tunggal.Ciri khas tina kingdom Monera nyaéta inti selna can ditutupan ku membran inti jadi disebut prokariotok (Yunani,pro = ditutupan,karyon =membran inti).

## Ciri monera

Monera nyaéta mikaboga nukléoid,ukurana

Bakteri asalna tina bahasa Yunani,nyaéta bacterion nu Hartina tongkat atawa batang.Bakteri nyaéta mikroorganisme bersel hiji Jeung umumna henteu berklorofil Jeung bereproduksi ngabelah diri.Bakteri mangrupi mikroorganisme bersel hiji Jeung prokariotok.

Stuktur Sel Bakteri .umumna,awak Bakteri disusun ku dinding sel,membran plasma,jeung sitoplasma.Sel Bakteri ditutupan ku dinding sel.Dinding sel mere kakuatan nu di perlindungan Jang ngajaga anéh bentuk sel sarua.

asalna Tina bahasa Yunani,nyaéta bacterion nu Hartina tongkat atawa batang.Bakteri nyaéta mikroorganisme berseh biji Jeung umumna henteu berklorofil jeung bereproduksi sarta ngabelah dirBakteri mangrupi mikroorganisme bersel hiji Jeung prokariotok.

Karakteristik Bakteri

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |
# Inti sél

**Inti sél** atawa **nukleus** nyaéta organél nu kapanggih dina sél éukariotik. Organél ieu ngandung lolobana materi génétik sél jeung wangun molekul DNA liniér panjang nu nyieun kromosom babarengan kalayan rupa-rupa jenis protéin. Gen di jero kromosom-kromosom ieu nu nyieun genom inti sél.

Fungsi utama nukleus nyaéta pikeun ngajaga integritas gen-gen kasebut sarta ngadalikeun aktivitas sél kalayan ngokolakeun éksprési gén. Sajaba ti éta, nukleus ogé boga fungsi pikeun mengorganisasikan gen waktu lumangsung pembelahan sél, mroduksi mRNA pikeun mengkodekan protein, minangka tempat sintesis ribosom, tempat lumangsungna réplikasi sarta transkripsi ti DNA, sarta mengatur iraha sarta di mana éksprési gen kudu dimimitian, dijalankeun, sarta dipungkas.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikel *ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan.* |