# Sato

| Kéwan Temporal range: Kriogenium – Holosen, 670–0Ma
Had'n

Arkean

Proterozoikum

Pha.

 |
| --- |
|  |
| Klasifikasi ilmiah |
| Domain: | Eukaryota |
| Karajaan: | **Animalia** Linnaeus, 1758 |
| Filum |
| * **Subkarajaan Parazoa**
	+ Porifera
	+ Placozoa
* **Subkarajaan Eumetazoa**
	+ **Radiata (unranked)**
		- Ctenophora
		- Cnidaria
		- Trilobozoa †
	+ **Bilateria (unranked)**
		- Proarticulata †
		- **Mesozoa (unranked) Orthonectida
			* Rhombozoa
			* Monoblastozoa
		- **Nephrozoa (unranked) Chaetognatha[*rujukan?*]
			* **Superfilum Deuterostomia**
				+ Chordata
				+ Hemichordata
				+ Echinodermata
				+ Xenacoelomorpha
				+ Vetulicolia †
			* **Protostomia (unranked)**
				+ **Superfilum Ecdysozoa**
					- Kinorhyncha
					- Loricifera
					- Priapulida
					- Nematoda
					- Nematomorpha
					- Onychophora
					- Tardigrada
					- Arthropoda
				+ **Superfilum Platyzoa**
					- Platyhelminthes
					- Gastrotricha
					- Rotifera
					- Acanthocephala
					- Gnathostomulida
					- Micrognathozoa
					- Cycliophora
				+ **Superfilum Lophotrochozoa**
					- Sipuncula
					- Hyolitha †
					- Nemertea
					- Phoronida
					- Bryozoa
					- Entoprocta
					- Brachiopoda
					- Mollusca
					- Annelida
 |
| Sinonim |
| * Metazoa Haeckel, 1874
 |

**Sato** hartina golongan organismeu dina karajaan **Animalia** atawa **Metazoa**, sacara umum multisélular, bisa pipindahan sarta résponsif ka sabudeureunana, sarta dahar organismeu séjén salaku asupanana. Dedegan awakna beuki jejeg nalika sawawa, biasana tumuwuh tina émbrio, najan aya ogé nu ngalaman métamorfosis. Manusa ogé kaasup kana karajaan Animalia.

Karajaan Animalia mibanda sababaraha ciri nu ngabédakeun ti mahluk hirup lianna. Nu kahiji, sasatoan téh eukariot, antukna misah ti Karajaan Monera. Kadua, sato téh multisélular, antukna misah ti Karajaan Protista. Katilu, heterotrof, antukna misah ti Karajaan Plantae katut sababaraha protist nu mirip tutuwuhan. Panungtung, Karajaan Animalia ngawengku organisme-organisme nu teu boga pinding sél (*dinding sel*, *cell walls*), antukna misah ti Karajaan Plantae, algae, jeung Karajaan Fungi.

Aristotle ngabagi mahluk hirup antara sasatoan jeung tutuwuhan, nu salajengna dituturkeun ku Carolus Linnaeus dina klasifikasi hirarki munggaran. Ti saprak harita para ahli biologi mimiti ngaduga-duga hubungan évolusina, antukna dua kelompok ieu bener-bener misah. Pikeun conto, protozoa mikroskopik asalna mah dianggap sato ku sabab usik, tapi kiwari mah misah. Tina sawangan sababaraha ageman, manusa dianggap misah ti sato (sabab kamampuhna nu béda, nyaéta bisa nyarita jeung mikir), tapi baku taksonomi kiwari mah tetep ngahiji.

## Struktur

Iwal ti pikeun sababaraha organismeu, utamana spons (Filum Porifera), awak sato kabagi kana sababaraha jaringan, di antarana otot, nu ngamungkinkeun kontrol gerak, sarta sistim saraf nu ngirim jeung ngolah sinyal-sinyal ti anggota awak lianna.

Sakabéh sato boga sél eukariotik, nu dikubeng ku sarupaning matriks ékstrasélular nu diwangun ku kolagén jeung glikoprotéin nu élastis. Matriks ieu bisa dikalsifikasi antukna jadi struktur kawas cangkang, tulang, jeung spikula. Sabalikna, organisme multisélular lianna modél tangkal jeung suung, sélna téh dibungkus ku pinding sél (*dinding sel*, *cell wall*).

## Baranahan jeung tumuwuh

Ampir sakabéh sasatoan ngalaman sarupaning bentuk réproduksi séksual. Sato nu geus sawawa mibanda sél-sél réproduktif husus, nu ngalaman méiosis nu ngahasilkeun spérma atawa endog. Mun dua sél ieu ngahiji, lajeng bakal jadi zigot, nu tumuwuh jadi individu anyar.

Loba ogé sasatoan nu bisa ngalampahkeun réproduksi aséksual, nyaéta ngaliwatan prosés parténogenesis nu ngahasilkeun endog nu subur tanpa kawin, atawa - dina sababaraha kasus - ngaliwatan prosés fragméntasi.

Zigot mimitina tumuwuh jadi blastula, nu disusun ulang jeung ngalaman diferensiasi. Dina spons, larva blastula ngojay ka tempat séjén nu lajeng tumuwuh jadi spons anyar. Dina lolobana kelompok lianna, blastula ngalaman panyusunan ulang nu leuwih pajeulit.

## Asal-usul jeung catetan fosil

Sacara umum (nurutkeun téori), sato dianggap ngalaman évolusi ti protozoa *flagellate*. Dulur pangdeukeutna nu masih aya nyaéta *choanoflagellate*, flagellate nu mibanda struktur nu sarua jeung sababaraha spons. Ulikan molekular nempatkeun ieu organisme dina hiji supergrup nu disebut *opisthokont*, nu ogé ngawengku suung jeung sababaraha protist parasit leutik. Ngaran ieu asalna tina lokasi posterior flagellum dina sél motil, kawas dina lolobana spérma sasatoan, sagédéngeun eukariot lian nu boga flagel anterior.

Fosil munggaran nu meureun ngawakilan sasatoan datangna ti ahir jaman Precambrian, kira 600 juta taun ka tukang, nu katelah biota Vendian. Tapi ieu téh hésé disambungkeunana jeung papanggihan fosil nu leuwih anyar, nu bisa baé dianggap salaku prékursor fila modérn, tapi bisa ogé ti kelompok anu béda. Malah mah, bisa jadi fosil nu kapanggih téh lain sato sato acan. Di sagigireun ti éta, lolobana fila sasatoan nu geus kanyahoan mah kurang leuwihna datang sacara simultan dina périodeu Cambrian, kira 570 juta taun ka tukang. Nu katelah ledakan Cambrian téh matak hémeng nu puguh mah, naha ieu téh kajadian ngarancabangna kelompok-kelompok kalawan gancang atawa parobahan lingkungan nu ngabalukarkeun bisa lumangsungna fosilisasi.

## Golongan sato

## Sajarah klasifikasi

Dina skéma awal Linnaeus, sasatoan téh mangrupa salah sahiji ti tilu karajaan, nu dibagi deui kana genep kelas: Cacing, Serangga, Lauk, Amfibi, Manuk, jeung Mamalia. Lajeng nu opat panungtungan digabungkeun jadi hiji filum: Chordata, sedengkeun nu séjénna ngarancabang deui.

## Conto

Sababaraha sasatoan nu ilahar dipikawanoh, dibéréndélkeun dumasar ngaran umumna:

anjing - bagong - beruk - hayam - kuda - lutung - manuk - munding - simeut - sireum - turaés - ucing
## Baca ogé

* Amfibi
* Biologi
* Biota
* Hak sato
* Istilah Islam
	+ Sato halal
	+ Sato haram
* Kacerdasan sato
* Kebon binatang
* Lauk
* Lokomosi sato
* Mamalia
* Manuk
* ngaran anak sasatoan
* Réptil
* Serangga
* Zoologi

## Tumbu kaluar

 Biologi SMA]

* Animals Search Engine Archived 2005-11-21 di Wayback Machine
* Tree of Life Archived 2005-02-07 di Wayback Machine
* A Multimedia Database of Various UK or Endangered Species Archived 2016-04-26 di Archive.today
* Animals and Birds Names Archived 2005-08-26 di Wayback Machine
* English Animal Adjectives Archived 2005-10-17 di Wayback Machine
* Sounds of the World's Animals
* FindSounds - Search the Web for Sounds Archived 2003-06-18 di Wayback Machine
* AnimalReviews
* The animal photo archive Archived 2005-10-01 di Wayback Machine
* Photo gallery of animals pictures from the entire world. Archived 2018-08-09 di Wayback Machine
* Birds Name Check List in Latin, English, Russian and Hebrew. Archived 2005-11-24 di Wayback Machine
* Biologi SMA

## Cutatan