Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Borneo

Borneo in dän Indonesiske Archipel
**Borneo** is n asiatisk Ailound, wierfon groote Deele tou doo Stoaten Indonesien un Malaysia heere. N litjen Deel fon dät Ailound wäd uk fon dän Stoat Brunei bedäkt. **Borneo** is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel.
# See

Ju **See** is n Deel fon n Ozean, die der in Ferbiendenge stoant mäd ne uur See of mäd n Ozean. Buute Aastfräislound wäd dät in gans Düütsklound oafter *Meer* naamd, wilst dät Woud "die See" deerfoar ap düütsk säildener bruukt wäd.
# Río Chagres

Die Río Chagres
Die **Río Chagres**, of ju **Chagres-Äi** (düütsk uk: Chagres-Fluss) is een Äi in Säntroal-Panama, ju in ju Cordillera de San Blas ap sowät 600 Meetere uur ju See hiere Wälle häd un fon deer mäd ne Loangte fon 193 Kilomeetere in dän Atlantik, nieper ju Karibiske See fljut.

Eer do moanskelke Iengriepe foarnuumen wieren, waas ju Äi nit tou bereekenjen. Maasttieds waas ju ne toai fljootende Äi, man in ju Rientied kuude ju binne kuute Tied tou n rietenden Stroom wäide.

Uum dän Panamakanoal muugelk tou moakjen, staude me dän Unnerloop twiske 1907 un 1913 ap, sodät ap 26 Meetere Hööche uur ju See die Gatúnsee äntstuude. So bruukte me bloot oun do bee Ozean-Ougere fon dän Kanoal Skips-Slüüsen, Do Nieden in't Binnelound wieren eenfach unner Woater sät un do Höäwele fääre wäästelk hougede me uk nit so joop truchtougreeuwen. Uum dän wikseljende Woaterstound fon ju Äi beeter kontrollierje tou konnen, deermäd die Skips-Bedrieuw seekerstoald waas, wuude in 1935 uk oun dän Bupperloop uk noch n Stausee ounlaid, die Alajuelasee.
# 1816

|  |  |
| --- | --- |
| **Jierhunnert:**  | 18. Jierhunnert · **19. Jierhunnert** · 20. Jierhunnert |
| **Jier:** | < · 1814 · 1815 · **1816** · 1817 · 1818 · > |

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1816 *MDCCCXVI* |
| ab urbe condita | 2569 |
| Armeensken Kalänner | 1265
*ԹՎ ՌՄԿԵ* |
| Chineesken Kalänner | 4512 – 4513
壬亥 – 癸子 |
| Äthiopisken Kalänner | 1808 –1809 |
| Hebräisken Kalänner | 5576 – 5577 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 1871 – 1872 |
| - *Shaka Samvat* | 1738 – 1739 |
| Iroansken Kalänner | 1194 –1195 |
| Islamisken Kalänner | 1231 –1231 |

## Foarfaale

* Moai: Spoanske Troppen luuke in Bogotá ien un moakje ju Eerste Republik Kolumbien een Eende. Eerste sänt 1819 is Kolumbien eendgultich neen spoanske Kolonie moor. Tou Begin heerden tou Kolumbien uk noch Venezuela, Ecuador un Panama tou, sjuch: Groot-Kolumbien)
* 9. Juli: Die Kongress fon Tucumán ferkloort do Fereende Provinse fon dän Río de la Plata (leeter: Argentinien) formell foar Uunouhongich fon Spanien.
# 13. Juli

## Skjonisse

* 1455: Kunz von Kauffungen, die Äntfierder in dän Altenburger Prinsenroow, wäd skeeldich spräkt un tou dän Dood feruurdeeld. Ap dän touken Dai wäd him un wäkke fon sien Hälpere in Freiberg die Kop ousloain.
* 1870: Ju sonaamde Emser Depesche brangt Frankriek deertou, n Kriech juun Prüüsen tou beginnen, wier natüürelk dät "Schutz- und Trutzbündnis" ap prüüske Siede meekampede. Dät waas die Ounfang fon n Düütsk-Frantsöösken Kriech.
* 2008: Ju Union foar dät Middelmeer wäd gruundet.
* 2014: Düütsklound wint ju Foutbaal-Waareldmäästerskup in Brasilien.
* 2016: In Foulge fon dät Brexit-Referendum lait die britiske Premierminister David Cameron sien Boantje ou, dät dan Theresa May kricht.
* 2018: In ju Region Mastung in Pakistan kumt dät tou een Sälwenmoort-Attentat truch dän sonaamden Islamisken Stoat. Bie dän Terror-Oungriep stierwe 149 of 150 Ljuude, 186 wäide ferseerd.

## Tou Waareld keemen

* 100 f. Kr.: Gaius Iulius Caesar, Militär un Stoatsmon fon dät Roomske Riek.

## Stuurwen

* 1793: Jean Paul Marat, Frantsöösken Revolutsjoons-Politiker, möärend truch ju Oadelige Charlotte Corday.
* 1954: Frida Kahlo, mexikoanske Moalerske.
* 2018: Annemarie Esche, düütske Philologinne (Burmanistinne)
* 2019: Paolo Sardi, italieensken roomsk-kathoolsken Kardinoal