Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1825

|  |  |
| --- | --- |
| **Jierhunnert:**  | 18. Jierhunnert · **19. Jierhunnert** · 20. Jierhunnert |
| **Jier:** | < · 1823 · 1824 · **1825** · 1826 · 1827 · > |

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1825 *MDCCCXXV* |
| ab urbe condita | 2578 |
| Armeensken Kalänner | 1274
*ԹՎ ՌՄՀԴ* |
| Chineesken Kalänner | 4521 – 4522
辛申 – 壬酉 |
| Äthiopisken Kalänner | 1817 –1818 |
| Hebräisken Kalänner | 5585 – 5586 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 1880 – 1881 |
| - *Shaka Samvat* | 1747 – 1748 |
| Iroansken Kalänner | 1203 –1204 |
| Islamisken Kalänner | 1241 –1241 |

## Foarfaale

* Amtelke Ounärkannenge fon dät Kaiserriek Brasilien truch ju foarige Kolonioal-Moacht Portugal.

* 15. Januoar: Poapst Leo XII. biddet bie do Biskoppe uum Spänden fon do Leeuwende, uum ju oubaadende roomske Basilika Sänt Paul foar do Muuren wier ap tou bauen.
* 4. Februoar: Ju Februoar-Floud 1825, een läipe Stoarmfloud, moaket läipe Skoaden loangs ju heele Noudsee-Kuste un kostet sowät 800 Ljuude dät Lieuwend. Deele fon Sylt wäide in ju See rieten, die noudelke Deel fon Jütlound wäd fon't Fäästlound ourieten un bieldet bit däälich dät Ailound Vendsyssel-Thy.
* 4. Meerte: John Quincy Adams wäd as säksten Präsident fon do Fereende Stoaten fon Amerikoa fereediged.
* 19. April: Do tjountrüütich Orientoalen unner dän Uppermon Juan Antonio Lavalleja kuume uur dän Río Uruguay, uum sik in dän Stried foar Uruguay sien Uunouhongegaid mäd do Patrioten uum José Fructuoso Rivera tou fereenjen.
* 25. August: Uruguay ferkloort sik uunouhongich fon Brasilien.
* 13. Oktober: Ludwig I. foulget ap sin stuurwenen Foar Maximilian I. Joseph as Köönich fon Bayern.
* 20. Oktober: Köönich Ludwig I. ferföiget, dät sin Stoat in Toukumst *Bayern* un nit moor *Baiern* skrieuwen wäide skäl.
* 24. Dezember: In Ruslound uurnimt Nikolaus I. formell ju Regentskup, as Ätterfoulger fon sin Bruur Alexander I., die ap dän 1. Dezember stuurwen is.
* 26. Dezember: In Ruslound ferwäigerje do Dekabristen - Offisiere fon ju ruske Armee - dän Eed ap dän näien Tsoar, uum juun Autokroatie, juun Lieuwoainskup, Dreguunere, do dwo wät jo wollen un Sänsuur tou demonstrierjen. Do Haudbedeeligede wäide apknät, wäkke wäide degroadierd un sowät 600 ätter Sibirien ferbond un tou Twoangsoarbaid feruurdeeld.

## Tou Waareld keemen

* 27. Februoar: Guillaume-Marie-Romain Sourrieu, Erzbiskop fon Rouen un Kardinoal
* 2. Meerte: Johannes Zimmermann, düütsken evangeelsken Missionoar, Sproakfoarsker un Bibel-Uursätter in Ghana.
* 4. Moai: Thomas Henry Huxley, britisken Biologe
* 31. Moai: Domenico Agostini, Kardinoal fon ju katoolske Säärke.
* 28. Juni: Emil Erlenmeyer, düütsken Chemiker
* 25. Oktober: Johann Strauss, aastriekisken Komponist

## Stuurwen

* 11. Februoar: Raiden Tameemon, japoansken Sumo-Ringer fon ju Edo-Tied
* 18. Meerte: Ferdinand von Lüninck, Fürstbiskop fon Corvey und Biskop fon Münster
* 11. August: Franz Egon von Fürstenberg, Fürstbiskop fon Paderborn un Hildesheim
* 13. Oktober: Maximilian I. Joseph, eersten Köönich fon Bayern.
* 1. Dezember: Alexander I., Tsoar fon Ruslound Doatum ätter dän gregorioansken Kalänner, uk wan in Ruslound do noch die julioanske goolt.
# Ukraine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Україна |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: Слава Україні! Героям слава!* |
| *Nationoalhymne: Sjtsje ne vmerla Oekrajiny* |
|  |
| Amtssproake | Ukrainesk |
| Haudstääd | Kiev |
| Stoatsfoarm | Republik |
| % Woater | 0% |
| Ienwoonere | 47.732.079 |
| Munte | Hryvnia (UKH) |
| Tiedzone | UTC +2 |
| Fierdai | - |
| Loundkode | UKR |
| Auto-Känteeken |  |
| Internet TLD | .ua |
| Telefonfoarwoal | +380 |

 |

**Ukraine** is n Lound in Aast-Europa. Ju Haudstääd is Kiev un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2019 Volodymyr Zelenskiy.

## Geografie

Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Howerla (2.061 m). Do grootste Äien fon Ukraine sunt do Dnepr, Desna un Dnister.

Ukraine wäd begränsed fon:

* Wietruslound in dät Noude,
* Ruslound in dät Noud-Aaste,
* Moldawien, Rumänien un Ungarn in dat Suud- Wääste.
* Polen un ju Slowakäi in dat Wääste.
# Brääch

As **Brääch** beteekent me n Bauwierk, dät n Ferkierswai of uk Fersuurgengsiengjuchtengen fräistoundend of fräihongjend uur n Hindernis uur lat, sodät deer Ruumte twiske is. Ne Brääch kon toun Biespil uur ne Äi of ne Slucht baud weese, man uk uur ne Sträite. Maasttieds sunt dät Ferkiersweege, do deer uur gunge, so as Sträiten, Iersenboanskienen, Foutweege un aal sowät. Man dät rakt uk Sunnerfaale so as do roomske Aquädukte, dät sunt Bräägen foar Woaterlaitengen, of ne Gräinbrääch, ju tou ju Ferbiendenge fon Wüld-Diert-Populatsjoone tjoont, do truch Sträiten uutnunnersnieden sunt.

* Stari Most, "Oolde Brääch" in Mostar, Bosnien un Herzegowina uur ju Neretva
* Eenfache Hoange-Brääch in Ruslound
* Pònt de Gard / Pont du Gard, een oold roomsk Aquädukt in Suud-Frankriek
* Gräinbrääch

 **Commons: Bridges** – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
# Athene (Stääd)

Ju Akropolis
**Athene** is ju Haudstääd fon Griechenlound un ju grootste Stääd in Griechenlound. Deer woonje ungefeer 2,8 Millione Moanskene, in Groot-Athene woonje ungefeer 3,7 Millione. Ju Stääd is ungefeer 5000 Jiere oold un et rakt fuul oolde Bauwierke, as do fon ju Akropolis.

## Historiske Ienwoonertaal

Ju Ienwoonertaal is in ju Geskichte ou- un tounuumen. Hier sunt bloot do Taale fon ju moderene Tied:

* 1833 - 4,000
* 1870 - 44,500
* 1896 - 123,000
* 1971 - 867,023
* 1981 - 885,737
* 1991 - 772,072
* 2001 - 745,514

## Ferbiendenge ätter buuten

|  |  |
| --- | --- |
|  | Klik hier foar moor touheerige Mediendoatäie ap Wikimedia Commons. |
# Turkäi

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Türkiye Cumhuriyeti Republik Turkäi |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: Yurtta Sulh, Cihanda Sulh (inoffiziell) Free in de Heemat, Free in de Waareld* |
| *Nationoalhymne: İstiklâl Marşı* |
|  |
| Amtssproake | Tursk |
| Haudstääd | Ankara |
| Stoatsfoarm | Präsidioal-Republik |
|  |  |
| Ienwoonere | 79.463.663 (2016) |
| Munte | Türk Lirası (Turske Lira) |
| Tiedzone | UTC +2 |
| Fierdai | 29. Oktober |
| Loundkode |  |
| Auto-Känteeken | TR |
| Internet TLD | .tr |
| Telefonfoarwoal | +90 |

 |

Ju **Turkäi** (tr. *Türkiye*, dt. *Türkei*) is n Lound in Littik Asien un tou n gans litjen Deel uk in Europa.

## Befoulkenge

In dät Jier 2008 lieuwden ungefeer 70 Millione Moanskene in ju Turkäi. Deerfon sunt 78% tursk un 18% kurdisk. Do maaste fon do uur 6 prootsänt kuume uut Noaberlounde. 25,5% fon do Ienwoonere sunt junger as 15 Jier.

90,5% fon ju Befoulkenge boalt Tursk, ju offizielle Sproake. Dan rakt et noch two grattere Minnerhaidssproaken, dät Kurdiske (18%) un dät Arabiske (3%). Litje Sproaken in ju Turkäi sunt Armenisk, Lazisk, Georgisk, Adyghe, Sefardisk un noch gans litje Sproaken so as do Sinti un Roma-Sproaken.

Die Islam is die grootste Gloowe in ju Turkäi. Ätter ferskeedene Foulkställengen is ungefeer 99,8% fon ju Befoulkenge moslemisk. Do Minnerhaide bestounde uut Griechisk-Ortodokse, Armenisk-Ortodokse un Juuden. Touhoope is ju Minnerhaid so ungefeer 0,2% fon ju Befoulkenge.

## Gallery

* Mustafa Kemal Atatürk
* ju Hagia Sophia
* Anıtkabir-Mausoleum.
* Kocatepe Moskee in Ankara.
*
*
*
*
*
*
*
* Diyarbakir

## Sjuch uk

* Ephesos
* Osmaniske Riek
# Albrandswaard

Loage fon ju Meente
Woapen fon ju Meente
**Albrandswaard** is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Poortugaal is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 23,75 km² un deer woonje 23.961 Moanskene.

|   **Meenten in ju Provinz: Suudhollound (do Niederlounde)** |  |
| --- | --- |
|
Alblasserdam | Albrandswaard | Alphen aan den Rijn | Barendrecht | Bodegraven-Reeuwijk | Capelle aan den IJssel | Delft | Den Haag | Dordrecht | Goeree-Overflakkee | Gorinchem | Gouda | Hardinxveld-Giessendam | Hendrik-Ido-Ambacht | Hillegom | Hoeksche Waard | Kaag en Braassem | Katwijk | Krimpen aan den IJssel | Krimpenerwaard | Lansingerland | Leiden | Leiderdorp | Leidschendam-Voorburg | Lisse | Maassluis | Midden-Delfland | Molenlanden | Nieuwkoop | Nissewaard | Noordwijk | Oegstgeest | Papendrecht | Pijnacker-Nootdorp | Ridderkerk | Rijswijk | Rotterdam | Schiedam | Sliedrecht | Teylingen | Vlaardingen | Voorne aan Zee | Voorschoten | Waddinxveen | Wassenaar | Westland | Zoetermeer | Zoeterwoude | Zuidplas | Zwijndrecht  |
# Katoolske Säärke

Ju Päiterssäärke is dät Middelpunkt fon dät Fatikaan.
Ju **roomsk-katoolske Säärke** of **Roomske Säärke** is ju grootste kristelke Konfession ap ju Waareld. Uur ju ganse Waareld sunt uungefeer 1,17 Milliard Ljuude meeglid.

Die *Poapst* is die bupperste Autorität, wan dät uum ju katoolske Leere gungt. Hie wäd betrachted as die Ätterfoulger fon dän Apostel Petrus. Ju Struktuur fon ju katoolske Säärke is hierarchisk.

*Seelterlound* is fon oolds häär toun grootsten Deel katoolsk.

Wo die Gloowe broacht wuude, konnen wie wie n bitje ouleese an do uuroolde Gedichte as Heliand un Genesis.

## Sjuch uk

* Clemens August von Galen
* Gloowe in Seelterlound

## Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen

**Wällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen:**
# 9. Oktober

Die **njuugende Oktober** is die 282. Dai fon dän fon dän gregorioansken Kalänner (die 283. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 83 Deege bit tou't Eende fon't Jier tou.

## Foarfaale

* 1801: Neen Folter moor in Ruslound.
* 1890: Clément Ader testet sien Éole, aan Damp-bedrieuwenen Fljooger. Hie kumt füüftich Meetere wied, man bloot 20 cm hooch.
* 1962: Uganda wäd fon't Fereende Köönichriek uunouhongich. Milton Obote wäd eersten Premierminister.
* 2005: Clemens August von Galen (\* 1878, † 1946), die sik as as Biskop fon Munster juun ju Euthanasie-Politik fon Nazi-Düütsklound iensät hiede, wäd seelich spreeken.
* 2019: In aan Terror-Ounsleek in Halle (Saale) fersoacht aan düütsken Nazi-Terrorist, ap dän Jom Kippur, dän hoochsten juudsken Fierdai, mäd Skjootwoapen in een Synagoge ientoutringen, uum deer do beedjende Ljuude dood tou skjooten. As him dät nit slumpet, uumdät hie ju Doore fon ju Synagoge nit eepen kricht, skjut hie buute een Wieuw dood, dät foarbie gungt. Ätters gungt hie in aan Döner-Loaden un skjut deer aan Kunde dood, buute skjut hie noch aan Passant dood. Noch moor Ljuude wäide ferseerd, man dät blift bie two Doode. Ap dän sälgen Dai wäd hie fäästnuumen.
* 2021: Ätterdät dän aastriekiske Buundeskanzler Sebastian Kurz (ÖVP) Korruptsjoon un Bedjoogeräi foarsmieten wäd, lait hie sien Boantje deel.

## Tou Waareld keemen

* 1835: Camille Saint-Saëns, frantsöösken Pianist, Oargelist, Musikwietenskupper, Musikpädagoge un Komponist fon ju Romantik.
* 1846: Julius Maggi, aan Swaitser Firmengruunder un Ärfiender fon ju Maggi-Krüüderäi, Pionier fon ju Industrielle Häärstaalenge fon Ietelweeren.
* 1859: Alfred Dreyfus, frantsöösken Offisier.
* 1893: Heinrich George, düütsken Skauspieler
* 1908: Werner von Haeften, düütsken Jurist un Wierstoundsstrieder fon dän 20. Juli 1944
* 1966: David Cameron, britisken Politiker, Premierminister un Ouoardenden fon't House of Commons

### Doatum unseeker

* 1813: Giuseppe Verdi, Komponist fon ju Romantik. Wildääge koom hie uk eerste ap n 10. Oktober 1813 tou Waareld, dät weet me nit moor seküür.

## Stuurwen

* 1537: Hans Cranach, aan düütsken Moaler fon ju Renaissance
* 1841: Karl Friedrich Schinkel, prüüsken Architekt, Stäädploaner, Grafiker, Tjooter-Been-Bieldner, Gruunder fon ju Schinkel-Skoule
* 1958: Pius XII., Poabst
# Swaits

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Schweizerische Eidgenossenschaft Confédération suisse Confederazione Svizzera Confederaziun svizra Confoederatio Helvetica |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: Unus pro omnibus, omnes pro uno* |
| *Nationoalhymne: Swaite salm* |
|  |
| Amtssproake | Düütsk, Frantsöösk, Italienisk un Rätoromanisk |
| Haudstääd | Bern |
| Stoatsfoarm | Republik |
| % Woater | 4.2% |
| Ienwoonere | 7.399.100 |
| Munte | Frank (CHF) |
| Tiedzone | UTC +1 |
| Fierdai | 1 August |
| Loundkode | CHE |
| Auto-Känteeken | {{{Auto-Känteeken}}} |
| Internet TLD | .ch |
| Telefonfoarwoal | +41 |

 |

Ju **Swaits** is n Lound in Midden-Europa. Ju Haudstääd is Bern un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2010 Doris Leuthard.

## Geographie

Swaits wäd beskadt fon:

* Düütsklound in dät Noude,
* Liechtenstein un Aastriek in dät Aaste,
* Italien in dät Suude,
* Frankriek in dät Wääste.