Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1892

|  |  |
| --- | --- |
| **Jierhunnert:**  | 18. Jierhunnert · **19. Jierhunnert** · 20. Jierhunnert |
| **Jier:** | < · 1890 · 1891 · **1892** · 1893 · 1894 · > |

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1892 *MDCCCXCII* |
| ab urbe condita | 2645 |
| Armeensken Kalänner | 1341
*ԹՎ ՌՅԽԱ* |
| Chineesken Kalänner | 4588 – 4589
戊卯 – 己辰 |
| Äthiopisken Kalänner | 1884 –1885 |
| Hebräisken Kalänner | 5652 – 5653 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 1947 – 1948 |
| - *Shaka Samvat* | 1814 – 1815 |
| Iroansken Kalänner | 1270 –1271 |
| Islamisken Kalänner | 1310 –1310 |

## Foarfaale

## Tou Waareld keemen

* 3. Januoar: J. R. R. Tolkien, britisken Skrieuwer un Philologe.
* 11. Januoar: Valeska Gert, düütske Donserske un Skauspielerske
* 14. Januoar: Martin Niemöller, düütsken evangeelsken Theologe, wilst ju Nazitied eerste nit, man uurloang daach touniemend in dän Wierstound däidich, Fangenen in't KZ Sachsenhausen, ätter dän Kriech aktiv foar ju Ökumeenenske Bewäägenge un ju Free-Bewäägenge.

## Stuurwen
# Betoonenge

Ju **Betoonenge** of **Akzent** is in ju Sproakkunde ne besunnere Oainskup fon ne bestimde Silwe in n Woud.

In wäkke Sproaken, wierunner sowied bekoand aal europäiske Sproaken, kricht ne bestimde Silwe binne n moorsilwich Woud ne Betoonenge. Ju Wiese wierap ju Betoonenge phonetisk realisierd wäd, unnerskat sik fon Sproake tou Sproake: in wäkke Sproaken is ju betoonde Silwe wät luuder, un in wier uur foarallen wät laanger as do uunbetoonde Silwen. Dät is uk muugelk, dät Sälwenluude in uunbetoonde Silwen moor redusierd wäide (swäkker uutspreeken wäide) as Sälwenluude in fergliekboare betoonde Silwen. Dät sjucht so uut, dät in do maaste Sproaken disse fjauer Dimensione fon Betoonenge mädnonner fermoangd sunt.

Fon wäkke Toonsproaken wäd wäil kweeden, dät do goarneen Betoonenge kanne, of in älke Fal dät et stuur is, phonetiske Spuuren fon Betoonenge tou fienden.
# Vatikoanstääd

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **Status Civitatis Vaticanæ** |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: -* |
| *Nationoalhymne: Inno e Marcia Pontificale* |
|  |
| Amtssproake | Säärkelatin, Italienisk |
| Haudstääd | Vatikanstääd |
| Stoatsfoarm | Absolute Woalmonarchie |
| % Woater | 0,0% |
| Ienwoonere | 882 |
| Munte | Euro (EUR) |
| Tiedzone | UTC +1 |
| Fierdai | 19. April |
| Loundkode | VAT |
| Auto-Känteeken | V |
| Internet TLD | .va |
| Telefonfoarwoal | +379 |

 |

**Vatikanstääd** (dt. *Vatikanstadt*)

## Sjuch uk

* Fräisensäärke
# 1891

|  |  |
| --- | --- |
| **Jierhunnert:**  | 18. Jierhunnert · **19. Jierhunnert** · 20. Jierhunnert |
| **Jier:** | < · 1889 · 1890 · **1891** · 1892 · 1893 · > |

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1891 *MDCCCXCI* |
| ab urbe condita | 2644 |
| Armeensken Kalänner | 1340
*ԹՎ ՌՅԽ* |
| Chineesken Kalänner | 4587 – 4588
丁寅 – 戊卯 |
| Äthiopisken Kalänner | 1883 –1884 |
| Hebräisken Kalänner | 5651 – 5652 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 1946 – 1947 |
| - *Shaka Samvat* | 1813 – 1814 |
| Iroansken Kalänner | 1269 –1270 |
| Islamisken Kalänner | 1309 –1309 |

## Foarfaale

* 16. Januoar: Ätter aan Twist twiske Präsident José Manuel Balmaceda un ju Oppositsjoon begint in Chile aan Burgerkriech.
* 18. September: Die Burgerkriech in Chile eendet, as die Präsident José Manuel Balmaceda sik ätter dän Ienmarsk fon Apstoundiske in ju Haudstääd Santiago sälwen doodskjut.

* Otto Lilienthal, aan Pionier in'e Fljooger-Technik, begint, Glied-Fljoogere tou bauen un deer Fersäike mäd tou moakjen.
* In ju Ferfoatenge fon Brasilien wäd fäästskrieuwen, dät een näie Haudstääd wät moor in'e Midde fon't Lound baud wäide skäl, uum ju Äntwikkelenge fon dät Binnelound tou stäärkjen. Do groote, oolde Stääde sunt ja aal bloot loangs ju Kuste. Man Baubegin is eerste in 1956, un eerste in 1960 kon ju Ploanstääd Brasília ienwäid wäide.

## Tou Waareld keemen

* 26. Januoar: August Froehlich, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor, Wierstounds-Strieder juun ju NS-Diktoatuur un Märtyrer

## Stuurwen

* 18. September: José Manuel Balmaceda, Präsident fon Chile
# 1906

|  |  |
| --- | --- |
| **Jierhunnert:**  | 19. Jierhunnert · **20. Jierhunnert** · 21. Jierhunnert |
| **Jier:** | < · 1904 · 1905 · **1906** · 1907 · 1908 · > |

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1906 *MCMVI* |
| ab urbe condita | 2659 |
| Armeensken Kalänner | 1355
*ԹՎ ՌՅԾԵ* |
| Chineesken Kalänner | 4602 – 4603
壬巳 – 癸午 |
| Äthiopisken Kalänner | 1898 –1899 |
| Hebräisken Kalänner | 5666 – 5667 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 1961 – 1962 |
| - *Shaka Samvat* | 1828 – 1829 |
| Iroansken Kalänner | 1284 –1285 |
| Islamisken Kalänner | 1324 –1324 |

## Foarfaale

* 21. Meerte: Die Ruske Zar Nikolaus II. beskat do Gjuchte fon ju ploande Duma äärch.
* 18. April: Een Äidbieuwjen un aan deer uut äntsteenen Bround gjuchte in San Francisco groote Fernäilenge oun. Deer skällen sowät tjoduusend Ljuude bie uumekeemen weese. (Äidbieuwjen fon San Francisco in 1906)
* 10. Moai: Zar Nikolaus II. eepent mäd een Rääde ju eerste käddene Stoats-Duma in't Ruske Kaiserriek in Sänt Päitersbuurich.
* 31. August: Roald Amundsen un sien Monskup sunt mäd dät Skip Gjøa ätter moor as tjo Jiere eerstmoalich truch ju Noudwääst-Passage stjuurd un kuume in ju Gouldgreeuwerstääd Nome in Alaska oun.
* 16. Oktober: Friedrich Wilhelm Voigt ferkloodet sik as militäärisken Uppermon un kon ap düsse Wiese Suldoaten deer tou brange, unner sien Kommando dät Räidhuus fon Köpenick tou besätten, dän Buurgemääster un dän Bupperstäädsekretär tou ferhoaftjen un 3557,45 Maak (däälich: sowät 21000 Euro) "seeker tou staalen".
* 14. Dezember: U 1, dät eerste düütske Militär-U-Boot ätter rien experimentelle Foargungere, wäd in Bedrieuw nuumen.

## Tou Waareld keemen

* 6. Januoar: Franziska Kessel, düütske Politikerske (KPD) un Wierstoundsstriederske juun dän Nasjonoalsosjoalismus.
* 4. Februoar: Dietrich Bonhoeffer, düütsken luttersken Theologe un Wierstandskamper juun dän Nasjonoalsosjoalismus († in 1945)
* 16. Februoar: Vera Menchik, tschechisk-britiske Schach-Spielerske
* 14. Oktober: Hannah Arendt, Politikwietenskupperske un Philosophin († in 1975)
* 23. Oktober: Gertrude Ederle, dät eerste Wieuw, dät deer truch dän Sleeuwekanoal swom. († in 2003)
* 18. November: Klaus Mann, düütsken Skrieuwer († in 1949)

## Stuurwen

* 6. Januoar: Gabrielle Krauss, aastriekiske Opernsjungerske
* 19. April: Pierre Curie, frantsöösken Physiker un Nobelpriesdreeger (\* in 1859)
* 22. Oktober - Paul Cézanne, aan impressionistisken Moaler (\* in 1839)