Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aymara (Sproake)

Geografiske Spreedenge fon Aymara.
**Aymara** is ne Sproake, ju der boald wäd fon do Aymara uut do Anden un heert tou Aru-Sproaken. Aymara wäd boald fon moor as ne Millione Ljuude. Dät is een fon do eepentelke Sproaken in Bolivien un Peru, un dät wäd uk in Argentinien un Chile boald.

## Geskichte

Wäkke meene, dät dät Aymara häärkumt fon ju Sproake, ju der boald wäd in dät Bolivianiske Tiwanaku (allere Skrieuwwiese: Tiahuanaco). Dät kon nit bewiesd wäide, man dät is daach bekoand, dät ju Sproake boald wuud in do rieke Aymara Köönichrieke, do der leeter fon do Inka ärooberd wuuden sunt.

## Geografiske Ferspreedenge

Dät rakt 1.200.000 Bolivianiske Spreekere fon Aymara, 500.000 Peruvianiske Spreekere, 20.000 Chileniske Spreekere un ungefäär 18.000 Argentiniske Spreekere.

Wan Aymara, alleweegense wier dät boald wäd, tou grooten Deel gliek is, so rakt dät daach Unnerskeede ätter dät Gestrich. Aymara, as dät in La Paz (Bolivien) boald wäd, wäd betrachted as ju skeenste Foarm fon ju Sproake.

## Eenpeldhaide

Een fon do besunnere Oainskuppe fon ju Sproake is, dät ätter Aymariske Apfoatenge ju fergeene Tied, as in bildelke Sproake, betrachted wäd as dät wät foar aan lait, insteede fon ju maast gongelke Apfoatenge, dät dät wät foarbie is, bääte aan lait.

Wan ju Apfoatenge toueerst foar fuul Ljuude ferstat juun ne Gesätsmäitegaid, is dät daach in philosophiske Apsicht goarnit so froamd, deeruum dät, wät foar aan lait, je sichtboar is as ju Fergeenhaid, un wät bääte aan lait, uunsichtboar is as ju Toukumst. Man owwol dät n Seelter wäil uurs ferstoant, boalt hie daach fon "foartied", so as dät "foar" him liech.

## Ferbiendengen

* Wikipedia in Aymara.
# Äide

Ju Äide
Ju **Äide** (Symbol: ), uus Waareld, is die trääde Planet fon ju Sunne uut reekend un die oankelde hoast bekoande Planet mäd Lieuwend ap. Ju häd ne Truchmäite fon 12.756,274 Kilomeetere oun dän Äquator. Uus Äide troalt sik in in aan Dai uum sik sälwen; deertou in mäd ne Uumloopstied fon 365 Deege un 6 Uuren uum ju Sunne.

Ju Äide häd bloot een Moune.

## Sjuch uk

* Noudlucht
# Uure

Ju Klokke mäd 12 Uuren.
Een **Uure** is ne Tiedseenhaid, weerbie aan Dai in 12 Deele apdeeld is, un een Noacht uk. Deermäd häd een *Dainoacht* (Nychthemeron) 24 Uuren. Däälich basiert sik ju Uure ap ju Basiseenhaid Sekunde.

Een Uure is 60 Minuten. Gewöönelk 3.600 Sekunden.

## Sjuch uk

* Tied
# Minute

Een **Minute** is ne Tiedseenhaid, weerbie een Uure in 60 Deele apdeeld is. Däälich basiert sik ju Minute ap ju Basiseenhaid Sekunde. Deertruch is een Minute nu altied glieke loange, man bloot nit wanner deer een Skaltsekunde ienfouget wäd.

Een Minute is gewöönelk 60 Sekunden. 60 Minuten sunt een Uure. 1.440 Minuten sunt aan Dai.

## Sjuch uk

* Tied
# Sunne

Ju Sunne ap n 7. Juni 1992. Die Sunnenfläk links unner häd sowät fieuwfache Äidgrööte.
Ju **Sunne** (Symbol: ; dt. *Sonne*) is ju Midde fon dät Sunnensystem un is dät allerljoachtste Objekt an dän Heemel.