Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Room (Stääd)

Maxentius-Basilika
**Room** (italieensk/latiensk: Roma, düütsk Rom) is ju grootste Stääd in Italien mäd sowät 2,7 Millionen Ienwoonere. Truch Room fljut ju Ai Tiber.

## Geskichte

Fröier hääbe do Moanskene altied toacht dät Romulus un Remus ju Stääd stifted hieden. In dät Roomske Riek waas Room ju Haudstääd. In dät äddere Middeloaler geen dät Wääst-Roomske Riek unner, un do Ienwoonere looken ätter uur Woonsteeden.

In 1808 wuude ju Stääd besät truch Napoleon Bonaparte. In 1871 wuude Room ju näie Hööftstääd fon Italien. In 1929 äntstoant Vatikanstääd monken Room. In 1936 äntstoant ju Oakse-Room-Berlin wiertruch Room ju Hööfdstääd fon dät faksistiske Italien wuude. Die oolde Deel fon ju Stääd stoant siet 1980 ap ju UNESCO Waareldkultuuräärwgoud-Lieste.

## Panorama

## Sjuch uk

* Fräisensäärke

## Ferbiendenge ätter buuten

 **Commons: Room** – Mediendoatäie
* Websiede fon ju Stääd Room *Italienisk*
# 1982

---

17. -- 18. -- 19.
-- **20. Jierhunnert** --
21. -- 22. -- 23.

Jiere: 1979 - 1980 - 1981
- **1982** -
1983 - 1984 - 1985 -

---

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1982 *MCMLXXXII* |
| ab urbe condita | 2735 |
| Armeensken Kalänner | 1431
*ԹՎ ՌՆԼԱ* |
| Chineesken Kalänner | 4678 – 4679
戊酉 – 己戌 |
| Äthiopisken Kalänner | 1974 –1975 |
| Hebräisken Kalänner | 5742 – 5743 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 2037 – 2038 |
| - *Shaka Samvat* | 1904 – 1905 |
| Iroansken Kalänner | 1360 –1361 |
| Islamisken Kalänner | 1403 –1403 |

## Foarfaale

* 23. Februar: In Gräinlound rakt dät een Foulksoustämmenge uur ju Lidskup in ju Europäiske Union, deerbie stämje twounfüüftich Prosänt foar't Uuttreeden. Gruund deer foar is foaraaln ju uurmäitige Fiskeräi truch wäästdüütske Fiskere in Gräinloundsk Woater. Ap dän 1. Januoar 1985 trät Gräinlound uut uut ju Europäiske Union.
* 2. April: Troppen fon Argentinien besätte do Falklound-Ailounde, Begin fon dän Falkloundkriech
* 6. Juni: Israel begint dän eerste Libanonkriech, uum ju Fernäilenge fon ju PLO tou roakjen.
* 14. Juni: In dän Falkloundkriech ferkloort ju argentiniske Armee in Port Stanley juunuur do britiske Troppen hiere Kapitulatsjoon. 9.800 argentiniske Suldoaten kuume in Kriechsfangenskup.
* 18. Juni: Ätter dät Ferljoosen fon dän Falkloundkriech mout die argentiniske De-facto-Präsidänt un Kriechsdrieuwer Leopoldo Galtieri sien Boantje fräimoakje. Uurgongswiese uurnimt in ju Tied fon ju Militärheerskup Brigadegeneroal Alfredo Oscar Saint Jean dät Boantje.
* 20. Juni: Ju britiske Regierenge ferkloort dät Eende fon dän Falkloundkriech, ätterdät do argentiniske Troppen ap do Falklound-Ailounde kapitulierd häbe un Suudgeorgien juust so as do Suudelke Sandwich-Ailounde wier in britiske Hounde sunt.
* 11. Oktober: Do Räste fon dät in 1545 fersakkede ängelske Kriechsskip Mary Rose wäide uut dän Solent buurgen un ätter Portsmouth wai broacht.
* 20. November: Twiske Hambuurich un Berlin wäd ju Transit-Autoboan fräiroat. Ap ju DDR-Siede eepent die binnedüütske Skeeduurgong bie Zarrentin an dän Schaalsee.

## Tou Waareld keemen

* 6. Januoar: Gilbert Arenas, US-amerikoansken Basketbaalspieler
* 14. Januoar: Víctor Valdés, spoansken Foutbaal-Spieler
* 18. Januoar: Joanna Newsom, US-amerikoanske Musikerske
* 25. Januoar: Noemi

## Stuurwen

* 11. Februoar: Eleanor Powell, US-amerikoanske Donserske, Sjungerske un Skauspielerske
# Religion

**Religion** af **Gloowe** is dät Ferhoolden fon Moanskene, so as dät bestimd wäd fon dät Bewustweesen, dät me fon ne uurmoanskelke Macht ouhängich is. Dät Gloowe kon beschrieuwen wäiden in hilliche Täkste, man dät rakt uk Traditione do fon dät Gloowe fertälle. In do Wällen kon uur een God schrieuwen wäiden, of uur ju Ethiek fon ju Religion, man uk uur Mythologie do fuul beschrieuwen sunt.

Owwol an n Ounfang fon dät eenuntwintichste Jierhunnert besunners in Wääst-Europa ju Säkularisation immer moor wuuden is, häd ne gruute Meerhaid fon do Moanskene ap ju Waareld, soowät 87,2%, ne Religion. Man dät rakt sänt dät 18. Jahrhunnert uk ne Gjuchte, die Atheismus, die nit in dät Bestounden fon n God leeuwt.

Do wichtichste Religione sunt:

* Kristendum
* Juudendum
* Islam
* Hinduismus
* Buddhismus
* Konfusianismus

* Theosophie

## Sjuch uk

Ephesos
# 20. Januoar

## Geböärnisse

* 2009: Barack Hussein Obama II wäd as Ätterfoulger fon George Walker Bush die Präsident fon doo USA.
* 2001: George W. Bush wäd as näien Präsident fon do USA fereediged.
* 2017: Donald Trump wäd as fieuwunfjautichsten US-Präsident fereediged. Hie foulget deermäd ap Barack Obama.
* 2017: Moor Fernäilengen fon dän sonaamde IS in ju antike Stääd Palmyra wäide bekoand. Monken uur Bauwierke rakt dät uk Skoaden in dät Amphitjooter. Junner hiede in'n Moai 2016 - ju Stääd waas do foar n poor Mounde nit in Terroristen-Hounde - een rusk Orchester n medienwierksoam Konzert spield.
* 2018: Een poor Deege ätter dät do USA ounkänniged hääbe, een 30.000 Mon stäärke Troppe loangs dät syriske Noud-Skeed aptoustaalen, begint een turske Militär-Offensive in Noud-Syrien. Ju Turkäi wol deermäd foaraaln juun kurdiske Krääfte (YPG / YPJ) in ju kurdisk kontrollierde Region Rojava foargunge. Do USA, do toufoarne mäd do Kurden ferbuunded wieren, wollen do nu nit moor hälpe.
* 2021: Joe Biden (Demokroatiske Paatäi) wäd as 46. Präsidänt fon do Fereende Stoaten in sien Boantje ienfierd. Kamala Harris uurnimt as eerst Wieuw ju Vize-Präsidäntskup.

## Stuurwen

* 2020: Hayrettin Karaca, tursken Unnerniemer un Uumewaareldskutser
# Globoale Apwoormenge

Globoale Temperatuur-Feruurenge twiske do Jiere 1880 un 2020
As **Globoale Woormenge** beteekent me dät Ounstiegen fon ju Middelsleek-Temperatuur in dän unneren Deel fon ju Atmosphäre un in ju See sänt ju Industrioalisierenge. Düsse Klima-Feruurenge gungt fuul gauer, as me dät uut ju Äidgeskichte koant.

Ju skäl tou moor as 50 Prosänt fon do Moanskene feruurseeked weese. Dät is apgruunde fon dän kunstelk ferstäärkeden Glääshuus-Effekt: Dät rakt Gase in ju Atmosphäre, so as CO2, do dät Sunnenljoacht, dät uurs fon ju Äide tourääch in't Aal oustroald wäd, wier tourääch appe Äide reflektierje, sodät ju woorm wäd. Dän Glääshuus-Effekt rakt dät uk fon Natuur uut, uurs waas ju Äide fuuls tou koold foar Lieuwend. Truch ju moudäärne Technik fon do Moanskene wät oaber fuul moor CO2 inne Atmosphäre broacht as fon Natuur uut oane weese skuul, deeruum wäd ju Äide woormer un woormer.

Ju Foulge is dät Ousmilten fon Pol-Kappen un Glitskere, wiertruch die Speegel fon ju See waareldwied sticht. Masse litje Ailounde un Kustenrebätte, uk in Fräislound, wäide deer truch in Gefoar broacht. In uur Deele fon ju Waareld rakt dät uur Probleme: Wöisten diene sik uut. Dät wäd fermouded, dät binne dät 21. Jierhunnert masse Ljuude uut klimoatiske Gruunde uut hiere Heemat fluchtje moutene.
# Namibia

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Republic of Namibia Dät waas Ängelsk Republik Namibia |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: Unity, Liberty, Justice Ängelsk foar "Eenegaid, Fräiegaid, Gjuchtfäidegaid"* |
| *Nationoalhymne: Namibia, Land of the Brave* |
|  |
| Amtssproake | Ängelsk Nationoalsproaken sunt t.B. Düütsk, Afrikaans un Oshivambo |
| Haudstääd | Windhoek (Düütsk:Windhuk, Nama:Ai-Gams) |
| Stoatsfoarm | Republik |
|  |  |
| Ienwoonere | 3.092.816 (2025) |
| Munte | Namibia-Dollar |
| Tiedzone | UTC +1 |
| Fierdai |  |
| Loundkode | {{{Loundkode}}} |
| Auto-Känteeken | NAM |
| Internet TLD | .na |
| Telefonfoarwoal | +264 |

 |

**Namibia** is n Lound in Afrikoa

## Geographie

Dät wäd begränsed fon...

* Angola
* Sambia
* Botswana
* Suudafrikoa
* un dän Atlantik
# 1880

---

16. -- 17. -- 18.
-- **19. Jierhunnert** --
20. -- 21. -- 22.

Jiere: 1877 - 1878 - 1879
- **1880** -
1881 - 1882 - 1883 -

---

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1880 *MDCCCLXXX* |
| ab urbe condita | 2633 |
| Armeensken Kalänner | 1329
*ԹՎ ՌՅԻԹ* |
| Chineesken Kalänner | 4576 – 4577
丙卯 – 丁辰 |
| Äthiopisken Kalänner | 1872 –1873 |
| Hebräisken Kalänner | 5640 – 5641 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 1935 – 1936 |
| - *Shaka Samvat* | 1802 – 1803 |
| Iroansken Kalänner | 1258 –1259 |
| Islamisken Kalänner | 1297 –1297 |

## Skjonisse

* 4. Januoar: Edward Whymper un do Bruure Jean-Antoine Carrel un Louis Carrel roakje as eerste Bierichstiegere dän Top fon dän Anden-Bierich Chimborazo.
* 27. Juli: Britiske Troppen wäide in juu Slacht fon Maiwand fon Afghanen sloain.
* 16. Dezember: Ju Buurenrepublik Transvaal ferkloort unner dän Noome Suudafrikoanske Republik alwier hiere Uunouhongegaid fon Grootbritannien. Die Fäärme Buurenkriech begint.

## Tou Waareld keemen

* 10. Januoar: Paolo Giobbe, vatikoansken Diplomoat un Kardinoal
* 14. Januoar: Pierre-Marie Gerlier, frantsöösken roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Lyon un Wierstoundler juun do Nazis
* 18. Januoar: Alfredo Ildefonso Schuster, seelich-spreekenen italieensken Benediktiner-Mönk, Äärts-Biskop fon Mailound un Kardinoal
* 8. Februoar: Franz Marc, düütsken Moaler fon dän Expressionismus
# New York

|  |
| --- |
| **New York** |
|  |
| **Statistieke** |
| Ienwoonertaal | 8.336.817 (2019) |
| Fläche | 891,85 km² |
| Befoulkengstichte | 3.869 km² |
| Agglomeration | 19.006.798 (2008) |
| Höchte | 10 M. buppe N.N. |
| **Politik** |
| Lound | Fereende Stoaten |
| Buundeslound | New York |
| Buurmäster | Zohran Mamdani  siet 2022  |
| Stäädgliederenge | 5 *Boroughs* |
| **Uur** |
| Stiftenge | 1624 |
| Postleittaal | 100xx-104xx, 11004-05, 111xx-114xx, 116xx |
| Tiedzone | UTC -5 |
| \*Suumertied | UTC -4 |
| Koordinoaten | 40° 43' 35" NB 73° 50' 36" WL |
| Websiede | www.nyc.gov |

Ju Fräiegaidsstatue an dän Hoawen fon New York, n wichtich Teeken foar Duusende fon Ienwonderer.
**New York** (offiziel *City of New York*) is ju grootste Stääd fon do Fereende Stoaten in dän Stoat New York. Ju Stääd is dät Säntrum fon internationoalen Hondel, Politik, Musik, Moude un Kultuur. Deer sunt fuul goude Museen un groote internationoale Bedrieuwe.

## Demografie

Fon ju Befoulkenge is 11,7 % aller as 65 Jier. Ju Oarbaidloosegaidtaal is soowät 5,7 %. Uungefeer 27 % fon do Ienwoonere sunt Hispanic of Latino, 26,6 % kuumt uut Afrikoa, un 9,8 % uut Asien. Ju Taal Ienwoonere wuuks fon 7.322.564 in 1990 ätter 8.008.278 in 2000 un ätter 8.336.817 in 2019.
Stuuns woonje deer uungefeer 8,3 millione Ljuude.
# 27. Januoar

## Foarfaale

* 1763: Rio de Janeiro wäd Haudstääd fon dät Vize-Köönichriek Brasilien.
* 1834: Fertreedere fon do liberoale Swaitser Kantone Luzern, Bern, Zug, Solothurn, Basel-Loundskup, St. Gallen, Aargau un Thurgau besluute in Baden do *Badener Artikkele*. Ju Roomsk-Katoolske Säärke sät sik deer strääwich juun. Dät is dät Kiensel fon dän leeteren Sunnerbuundskriech in't Jier 1847.
* 2009: Protäste juun ju Regierenge fon Madagaskar unner Marc Ravalomanana beginne, uumdät ju aan Kanoal fon't Fiersjoon sluute wüül, die een Rääde fon dän foarige Präsident Didier Ratsiraka uurdrain hiede. Anfierder fon do Protäste is die Oainer fon dän Kanoal un Buurmääster fon Andry Rajoelina, die een Juunregierenge uutropt.
* 2018: In ju Midde fon Kabul, ju Haudstääd fon Afghanistan, kumt dät tou aan Terror-Ounsleek truch aan Taliban-Sälwenmoort-Ättentäter, die aan Kranken-Woain as Auto-Bumbe bruukt häd. Dät rakt 103 doode un 235 ferseerde.

## Tou Waareld keemen

* 1756: Wolfgang Amadeus Mozart, Komponist fon ju Wiener Klassik
* 1928: Hans Modrow, DDR-Politiker

## Stuurwen

* 1901: Giuseppe Verdi, italieensken Komponist fon ju Romantik
* 2001: Marie José fon Belgien, lääste Kööniginne fon Italien
* 2006: Johannes Rau, fon 1999 bit 2004 die oachte Buundespräsidänt fon ju Buundesrepublik Düütsklound
* 2006: Rindert Straatsma, fräisken Politiker FNP un uk uurs aktiv foar do Fräisen in do Niederlounde.
* 2020: Eva Marks, aastriekisk-austroalske Skrieuwerske, ju dän Holocaust uurlieuwed hiede

## Foutnooten
# Marokko

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| المملكة المغربية Dät waas Arabisk
al-Mamlaka al-Maghribīya Dät waas uk Arabisk, man Latiensk schrieuwen Köönichriek Marokko |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: الله، الوطن، الملك Arabisk foar "God, Foarslound, Köönich* |
| *Nationoalhymne: Hymne Chérifien* |
|  |
| Amtssproake | Arabisk |
| Haudstääd | Rabat |
| Stoatsfoarm | konstitutionelle Monarchie |
|  |  |
| Ienwoonere | 32.000.000 (2008) |
| Munte | 1 Dirham (DH) = 100 Centimes |
| Tiedzone | UTC |
| Fierdai |  |
| Loundkode | {{{Loundkode}}} |
| Auto-Känteeken | MA |
| Internet TLD | .ma |
| Telefonfoarwoal | +212 |

 |

**Marokko** is n Lound in Noudwääst-Afrikoa.