Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ängelske Sproake

EN (ISO 639-1)
**Ängelsk** (dt. *Englisch*, eng. *English*) is ne Germaniske Sproake. Ju ängelske Sproake heert tou ju Ängelsk-Fräiske Sproakfamilie (Anglofräisk). Ängelsk wäd truch ungefeer 380 million Moanskene baald, foarallen in Groot-Britannien, Irlound, Australien, Näi-Seelound, do Fereende Stoaten un dät suudelke deel fon Afrikoa. Truch rieke Ljuude un Bedrieuwe in Groot-Britannien un do Fereende Stoaten häd dät Ängelsk fuul ienfloud ap ju Waareld. Tou Biespil in Indien, wier dät Ängelsk ju Ferwaltengssproake is, baald truch n groot Deel fon ju Befoulkenge, man neen Määmesproake is.

## Äntwikkelenge

Dät Ängelsk häd sik daach uurs äntwikkeld as dät Fräisk. In dät 8. Jierhunnert gungen Ljuude uut Fräislound, Saksen un Jutlound ätter Britannien wai. Deertruch äntstounde ju ängelsaksiske Sproake in Britannien, wier deerfoar allerwaiens Keltisk baald wuude. Truch die ienfloud fon do Wikinger un Normandier ferannere dät oolde Ängelsaksiske sik tou dät Mid-Ängelsk. Truch ju ängelske Luudferschuuwenge äntstounde in dät 15. Jierhunnert dät moderne Ängelsk, dät as Dialekt fon ju Haudstääd Londen fääre uur dät Lound wiede häd.

## Biespielsats (Fergliek mäd äänelke Sproaken)

**Ängelsk**: *The boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks.*

Seeltersk: *Die Wänt strookede dät Wucht uum ju Keeuwe un oapede hier ap do Sooken.*

Noudfräisk (Mooring): *Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.*

Wäästfräisk: *De jonge streake it famke om it kin en tute har op 'e wangen.*

Aastfräisk Läichdüütsk: *De Jung straktde dat Wicht um't Kinn to un tuutjede hör up de Wangen.*

Holloundsk: *De jongen aaide het meisje over haar kin en kuste haar op haar wangen.*

Läichsaksisk uut Hollound:*De jonge strek 't dearntje um de kinne en gaf heur een smok*

Aastfäälsk:*De Jung strakele de Deern umt Kinn un gaww öhr een Säuten up de Wangen.*

Düütsk: *Der Junge streichelte das Mädchen ums Kinn und küsste sie auf die Wangen.*

Düsse Sproake häd ne oaine Wikipedia: Ängelsk
# Fereeniged Köönichriek fon Groot-Britannien un Noudirlound

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| United Kingdom of
Great Britain and Northern Ireland |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: Dieu et mon droit* |
| *Nationoalhymne: God save the King* |
|  |
| Amtssproake | Ängelsk |
| Haudstääd | London |
| Stoatsfoarm | Konstitutionelle Monarchie |
| % Woater | 1,3% |
| Ienwoonere | 58.789.194 |
| Munte | Pound (GBP) |
| Tiedzone | UTC 0 |
| Fierdai | twäide Snäiwende in Juni *Trooping the Colour* |
| Loundkode | GBR |
| Auto-Känteeken | GB |
| Internet TLD | .uk |
| Telefonfoarwoal | ++44 |

 |

**Groot-Britannien**, ganse Noome: *Fereeniged Köönichriek fon Groot-Britannien un Noud-Irlound* is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Londen un dän Köönig fon ju Monarchie is sänt 2022 Charles III. Do wichtichste Regionen sunt Änglound, Skotlound, Wales un Noudirlound. Fääre rakt dät noch een poor uurich blieuwene Kolonien un Krounoaindumere fon ju britiske Kroune, man do heere dan uk nit so heel un aal tou dän Stoat.

## Geografie

Groot-Britannien wäd begränsed fon:

* ju Noudsee in dät Aaste;
* dät Sleeuwekanoal in dät Suudaaste;
* ju Keltiske See, ju Iriske See un Irlound in dät Wääste;
* die Atlantiske Ozean in dät Noudwääste.

Foar ju frantsööske Kuste, wäästelk fon Normandien, lääse noch do Kanoalailounde, un fääre häd Groot-Britannien noch Gebiete uursee.

Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Ben Nevis (1343 m).

Grootste Stäade sunt London, Birmingham un Glasgow.

## Ferwaltenge

### Iendeelenge

Jierhunnerte fon Geskichte sunt wichtich foar ju ferwaltengsmäitige Iendeelenge. Tou n Deel fon ju Ferwaltenge wäd Groot-Britannien apdeeld in Änglound, Skotlound un Noud-Irlound, un uk wäil Wales. Fääre rakt dät noch altied Uutnoamen foar Cornwall, wät al foar moor as n Jierduusend fon Änglound ärooberd wuuden is.

### Uur Gestriche

Dät Oailound Man un do Kanoaloailounde sunt sälwen neen Deel fon dät Lound. Jo benutsje Tjoonste fon Groot-Britannien, un hääbe toun grootsten Deel dosälge Gesätse, man do heere fluks tou ju Kroune. Ju Foulge is, dät jo uk naan Deel sunt fon ju Europäiske Union.

### Uurseeiske Gestriche

* Anguilla
* Bermuda
* Britisk Antarktisk Gestrich
* Britiske Wuchteroailounde
* Britisk Indisk Ozean-Gestrich
* Britisk Zypern
* Kaimanoailounde
* Falkloundoailounde
* Gibraltar
* Montserrat
* Pitcairnoailounde
* Sänt-Helena
* Suud-Georgien un do Suudelke Sandwichoailounde
* Turks- un Kaikosoailounde

## Touhoopeoarbaid

Groot-Britannien is Meedglid in ju NATO (1949), ju Europäiske Union (1973) un do Fereende Natione (1945).

## Wirtskaft

Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $35.000 in 2007. In 2007 waas 0,9% fon ju ganse Wirtskup Loundwirtskup, 23,4% Industrie un 75,7% Tjoonste.

## Ferbiendengen ätter buuten

 **Commons: United Kingdom** – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie
* Websteede fon dän Stoat.
# Romantik

Ju **Romantik** is een stilistiske Epoche in do Kunste, ju in dät Eende fon't 18. Jierhunnert äntstuude. In ju Literatuur waas dät al in ju Midde fon dät 19. Jierhunnert foarbie, in ju Moalerkunst in dät Eende fon dät 19. Jierhunnert un in ju Musik eerste in dän Begin fon dät 20. Jierhunnert.

Wilst sik aleer do Kunstlere sänt ju Renaissance in Foarm un Inhoold moor un moor an do "klassiske" Foarbielden uut dät Oalerdum orientierd hieden, wuden do in ju Romantik minner wichtich: do Romantikere wüülen dät Ideoal fon een fräie un aaluumfoatjende Kunst naier kuume. Dät oolde Griechenlound un dät oolde Room stuuden nit moor in dän Middelpunkt, do Romantikere belooken sik maast ap aal hiere oaine Lounde, wiertruch monken uur Soagen un Mythen uut dät Middeloaler wier aplieuwden.

Fääre is ju Romantik bekoand deerfoar, dät ju dät natüürelke oafter in aan uurnatüürelken Skien sjucht.

* *Koolkklippen ap Rügen* fon Caspar David Friedrich, 1830.
* *Do Oolden fon dän Kunstler* fon Philipp Otto Runge, 1806.
# Norwegen

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Kongeriket Norge Kongeriket Noreg Köönichriek Norwegen |
| --- |
|  |  |
| *Woalspruch: Alt for Norge* |
| *Nationoalhymne: - Ja, vi elsker dette landet*  |
|  |
| Amtssproake | Norsk bokmål Nynorsk |
| Haudstääd | Oslo |
| Stoatsfoarm | parlamentariske Monarchie |
| % Woater | 6% |
| Ienwoonere | 5.627.400 (2026) |
| Munte | Krone = 100 øre (NOK) |
| Tiedzone | UTC +1 |
| Fierdai | 17. Mai |
| Loundkode | NO |
| Auto-Känteeken | N |
| Internet TLD | .no |
| Telefonfoarwoal | +47 |

 |

Steede fon Norwegen in Europa
**Norwegen** is n Lound in Skandinavien. Dät wäd begränsed fon Sweeden, Finlound un Ruslound un häd 5.594.340 Ienwoonere (2025). Ju Haudstääd is Oslo un häd 634.463 Ienwoonere (2014).

## Geskichte

As Sweeden in 1521 juu Kalmarunion ferlädden hiede, wuude Norwegen ne Oard Provinz fon Dänemark. In 1814 keem Norwegen wier bie Sweden. Do kreech Norwegen sien oaine Ferfoatenge un moor Säärmbestimmenge. In dat Jier 1905 wuude Norwegen n uunouhongigen Stoat.

## Wällen
# 1999

---

17. -- 18. -- 19.
-- **20. Jierhunnert** --
21. -- 22. -- 23.

Jiere: 1996 - 1997 - 1998
- **1999** -
2000 - 2001 - 2002 -

---

|  |
| --- |
|  **Kalännere** |
| Gregorioansken Kalänner | 1999 *MCMXCIX* |
| ab urbe condita | 2752 |
| Armeensken Kalänner | 1448
*ԹՎ ՌՆԽԸ* |
| Chineesken Kalänner | 4695 – 4696
乙寅 – 丙卯 |
| Äthiopisken Kalänner | 1991 –1992 |
| Hebräisken Kalänner | 5759 – 5760 |
| Hindu-Kalännere |  |
| - *Vikram Samvat* | 2054 – 2055 |
| - *Shaka Samvat* | 1921 – 1922 |
| Iroansken Kalänner | 1377 –1378 |
| Islamisken Kalänner | 1420 –1420 |

## Foarfaale

* Bietreedenge fon Polen, Tschechien un Ungarn in ju NATO.
* 3. Januoar: Die Mars Polar Lander, ne Ruumte-Sonde fon ju NASA, wäd in ju Gjuchte fon dän Mars skeeten.
* 15. Februoar: Die Kurden-Fierder un Foarsitter fon ju ferbeedenge Oarbaider-Paatäi fon Kurdistan (*PKK*), Abdullah Öcalan, wäd fon dän tursken stilkenen Tjoonst *Millî İstihbarat Teşkilâtı* äntfierd un ätter ju Turkäi ap dät Kitjen-Ailound İmralı broacht.
* 30. Juni: Roman Herzog trät as düütsken Buundespräsident ou.
* 1. Juli: Johannes Rau wäd düütsken Buundespräsident.
* 31. Dezember: Panama kricht ju fulle Hoohaid uur dän Panamakanoal.

## Tou Waareld keemen

## Stuurwen

* 6. Januoar: Ntsu Clement Mokhehle, lesothisken Politiker
* 11. Januoar: Naomi Mitchison, skottiske Skrieuwerske un Dichterske
* 11. Januoar: Josefina Plá, spoansk-sproakige Skrieuwerske un Dichterske
# 12. April

## Geböärnisse

* 1606: In ju sänt 1603 bestoundende Personoal-Union fon Änglound un Skotlound fiert die Köönich mäd dän Union Jack ne näie Flaage ien, ju do Symbole fon bee Lounde fereent. Hie sjucht noch nit so uut as die Union Jack fon däälich, uumdät dät iriske Sänt-Patricks-Kjuus domoals noch nit oane waas.
* 1848: Friedrich Hecker un Gustav Struve roupe in Baden ju Republik uut.
* 1861: Begin fon dän Oungriep ap Fort Sumter un deermäd fon dän Amerikoanske Burgerkriech truch do Konföderierde Stoaten fon Amerikoa.
* 1877: Dät Fereend Köönichriek annektiert ju fon wirtskuppelken Kröäk taagede Suudafrikoanske Republik in dät Rebät Transvaal. Die Twist mäd do niederloundsk-stommige Buuren skäl ätters tou dän Eerste Buurenkriech leede.
* 1878: Cesáreo Guillermo wäd Präsidänt fon juu Dominikaniske Republik, as Ätterfoulger fon Buenaventura Báez.
* 1981: Foar't eerste Moal stoartet een Space Shuttle, näämelk ju Columbia.
* 1991: Aan Woapenstilstound twiske dän Irak un do Koalitsjoons-Striedkrääfte wäd gultich. Düt is dät amtelke Eende fon dän Twäiden Gulfkriech.
* 2015: In't Internät wäd n Video fon dän IS eepentelk moaked, deeroane ju Sprängenge un weerskienelk ju totoale Fernäilenge fon ju ooldorientoalske Stääd Nimrud in dän Irak tou sjoon is.

## Stuurwen

* 2018: Daphne Sheldrick, kenioanske Dierte-Skutserske